UT — Ultrasonik Muayene

Ultrasonik muayene, malzemeye gönderilen yüksek frekanslı ses dalgasının süreksizliklerden ve arka duvardan yansımasının değerlendirilmesidir. Hacimsel bir yöntemdir: yüzeyin altındaki kusurları tespit eder ve derinliklerini ölçer.

Amaç, iç çatlak, nüfuziyet eksikliği, cüruf ve laminasyon gibi hacimsel kusurları bulmak ve konumlandırmaktır. Ayrıca korozyon nedeniyle incelen cidar kalınlığının ölçülmesinde en yaygın yöntemdir.

• Kaynak dikişleri (alın ve köşe kaynakları)
• Basınçlı kap ve boru cidarı kalınlık ölçümü
• Dövme ve haddelenmiş ürünlerde laminasyon
• Döküm parçalarda iç süreksizlikler
• Depolama tankı gövde levhaları

NDT'nin kendi başına bir periyodu yoktur; uygulanma sıklığı bağlı olduğu muayene programına göre belirlenir. İmalatta ürün standardı ve şartnamenin öngördüğü muayene oranı (ör. kaynak dikişlerinin belirli bir yüzdesi), işletmede ise varlık bütünlüğü veya risk esaslı muayene programı belirleyicidir.

• İç çatlaklar ve yorulma çatlakları
• Nüfuziyet eksikliği ve erime azlığı
• Cüruf kalıntısı ve gözeneklilik
• Laminasyon ve katmanlaşma
• Cidar kalınlığı ve korozyon kaynaklı incelme
• Süreksizliğin derinliği, konumu ve boyutu

• ISO/IEC 17020
• EN ISO 17640
• ISO 16810
• ISO 16811
• EN ISO 11666
• ISO 16809
• ISO 9712

• Ultrasonik muayene cihazı (A-tarama)
• Normal ve açılı problar
• Referans kalibrasyon blokları (V1, V2 vb.)
• Kuplant (temas sıvısı)
• Kalınlık ölçüm probu ve cihazı
• Yüzey hazırlık ekipmanı

1. 1Yöntem ve Teknik SeçimiAranan kusurun türü, konumu ve malzeme özellikleri değerlendirilerek uygun yöntem ve teknik belirlenir; yazılı prosedür hazırlanır.
2. 2Personel ve Ekipman DoğrulamasıMuayeneyi yapacak personelin EN ISO 9712 kapsamındaki seviye ve sektör yeterliliği ile cihaz kalibrasyon kayıtları kontrol edilir.
3. 3Yüzey HazırlığıMuayene yüzeyi yönteme uygun biçimde hazırlanır; kaplama, pas ve kirlilik yöntemin duyarlılığını doğrudan etkiler.
4. 4Kalibrasyon ve Duyarlılık DoğrulamasıReferans blok veya kontrol numunesi ile sistemin aranan kusuru görebildiği gösterilir.
5. 5Muayenenin YapılmasıProsedüre göre tarama yapılır; belirtiler (indikasyon) kaydedilir ve konumlandırılır.
6. 6DeğerlendirmeBelirtiler ilgili kabul standardına göre kusur olup olmadığı yönünden değerlendirilir; boyutlandırma yapılır.
7. 7RaporlamaYöntem, teknik, ekipman, kalibrasyon, bulgular ve kabul kriteri raporda birlikte verilir.

Belirtiler, referans yansıtıcıya göre yankı yüksekliği ve uzunluğu üzerinden değerlendirilir; kabul kriteri EN ISO 11666 gibi bir standarda ve uygulanan kalite seviyesine göre belirlenir. Kalınlık ölçümünde ise sonuç, tasarım asgari kalınlığıyla karşılaştırılır.

• Muayene kuruluşu ve personelin EN ISO 9712 seviye/sektör bilgisi
• Uygulanan yöntem, teknik ve yazılı prosedür numarası
• Muayene edilen parça, kaynak dikişi ve konum krokisi
• Ekipman, sarf malzemesi ve kalibrasyon kayıtları
• Yüzey durumu ve muayene koşulları
• Kaydedilen belirtiler, konumları ve boyutları
• Uygulanan kabul standardı ve değerlendirme sonucu
• Kabul / ret kararı

Tahribatsız muayene, ISO/IEC 17020 kapsamında akredite muayene faaliyeti olarak yürütülür. NDT'de belirleyici olan ikinci unsur personel yeterliliğidir: muayeneyi yapan kişi EN ISO 9712 kapsamında yöntem, seviye ve endüstri sektörü bazında belgelendirilmiş olmalıdır. Belge kapsamı dışındaki bir yöntemde yapılan muayene geçerli sayılmaz. EUROLAB, ISO/IEC 17020 kapsamında ILAC çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir.

• VT — Görsel Muayene
• PT — Sıvı Penetrant Muayenesi
• MT — Manyetik Parçacık Muayenesi
• RT — Radyografik Muayene
• ET — Girdap Akımı Muayenesi
• PAUT — Faz Dizili Ultrasonik Muayene
• TOFD — Uçuş Zamanı Kırınım Tekniği
• Kaçak (Sızdırmazlık) Muayenesi