PT — Sıvı Penetrant Muayenesi

Penetrant muayenesi, yüzeye uygulanan düşük yüzey gerilimli bir sıvının kapiler etkiyle yüzeye açık süreksizliklere girmesi, fazlasının temizlenmesi ve geliştirici uygulanarak süreksizlikteki sıvının yüzeye çekilip görünür hâle getirilmesi esasına dayanır.

Amaç, gözle görülemeyecek kadar ince olan yüzey çatlaklarını ve gözenekleri tespit etmektir. Yöntem manyetik olmayan malzemelerde (paslanmaz çelik, alüminyum, titanyum) yüzey kusuru için en yaygın seçenektir.

• Paslanmaz çelik ve alüminyum kaynakları
• Döküm ve dövme parçalar
• Titanyum ve nikel alaşımları
• Seramik ve cam (gözenekli olmayan)
• Havacılık ve basınçlı ekipman bileşenleri

NDT'nin kendi başına bir periyodu yoktur; uygulanma sıklığı bağlı olduğu muayene programına göre belirlenir. İmalatta ürün standardı ve şartnamenin öngördüğü muayene oranı (ör. kaynak dikişlerinin belirli bir yüzdesi), işletmede ise varlık bütünlüğü veya risk esaslı muayene programı belirleyicidir.

• Yüzeye açık çatlaklar
• Yüzey gözeneklilikleri
• Katlanma (lap) ve dikiş (seam) kusurları
• Soğuk birleşme ve nüfuziyet eksikliği (yüzeye açıksa)
• Kaynak dikişi yüzey süreksizlikleri

• ISO/IEC 17020
• ISO 3452-1
• ISO 3452-2
• ISO 3452-3
• EN ISO 23277
• ISO 9712

• Penetrant, temizleyici ve geliştirici sarf malzemeleri
• Karanlık oda ve UV-A lambası (floresan sistemde)
• Işık ölçer ve UV yoğunluk ölçer
• Referans (kontrol) test bloğu
• Temizlik ve kurutma ekipmanı

1. 1Yöntem ve Teknik SeçimiAranan kusurun türü, konumu ve malzeme özellikleri değerlendirilerek uygun yöntem ve teknik belirlenir; yazılı prosedür hazırlanır.
2. 2Personel ve Ekipman DoğrulamasıMuayeneyi yapacak personelin EN ISO 9712 kapsamındaki seviye ve sektör yeterliliği ile cihaz kalibrasyon kayıtları kontrol edilir.
3. 3Yüzey HazırlığıMuayene yüzeyi yönteme uygun biçimde hazırlanır; kaplama, pas ve kirlilik yöntemin duyarlılığını doğrudan etkiler.
4. 4Kalibrasyon ve Duyarlılık DoğrulamasıReferans blok veya kontrol numunesi ile sistemin aranan kusuru görebildiği gösterilir.
5. 5Muayenenin YapılmasıProsedüre göre tarama yapılır; belirtiler (indikasyon) kaydedilir ve konumlandırılır.
6. 6DeğerlendirmeBelirtiler ilgili kabul standardına göre kusur olup olmadığı yönünden değerlendirilir; boyutlandırma yapılır.
7. 7RaporlamaYöntem, teknik, ekipman, kalibrasyon, bulgular ve kabul kriteri raporda birlikte verilir.

Belirtiler doğrusal ve dairesel olarak sınıflandırılır ve boyutlarına göre uygulanan kabul standardı (ör. EN ISO 23277) kapsamında değerlendirilir. Doğrusal belirtiler çatlak şüphesi taşıdığı için genellikle daha katı sınırlara tabidir.

• Muayene kuruluşu ve personelin EN ISO 9712 seviye/sektör bilgisi
• Uygulanan yöntem, teknik ve yazılı prosedür numarası
• Muayene edilen parça, kaynak dikişi ve konum krokisi
• Ekipman, sarf malzemesi ve kalibrasyon kayıtları
• Yüzey durumu ve muayene koşulları
• Kaydedilen belirtiler, konumları ve boyutları
• Uygulanan kabul standardı ve değerlendirme sonucu
• Kabul / ret kararı

Tahribatsız muayene, ISO/IEC 17020 kapsamında akredite muayene faaliyeti olarak yürütülür. NDT'de belirleyici olan ikinci unsur personel yeterliliğidir: muayeneyi yapan kişi EN ISO 9712 kapsamında yöntem, seviye ve endüstri sektörü bazında belgelendirilmiş olmalıdır. Belge kapsamı dışındaki bir yöntemde yapılan muayene geçerli sayılmaz. EUROLAB, ISO/IEC 17020 kapsamında ILAC çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir.

• VT — Görsel Muayene
• MT — Manyetik Parçacık Muayenesi
• UT — Ultrasonik Muayene
• RT — Radyografik Muayene
• ET — Girdap Akımı Muayenesi
• PAUT — Faz Dizili Ultrasonik Muayene
• TOFD — Uçuş Zamanı Kırınım Tekniği
• Kaçak (Sızdırmazlık) Muayenesi