RT — Radyografik Muayene

Radyografik muayene, malzemeden geçirilen iyonlaştırıcı ışının karşı tarafta film veya dijital dedektör üzerinde oluşturduğu yoğunluk farklarının değerlendirilmesidir. Kusur bölgesinde malzeme kalınlığı azaldığı için görüntüde daha koyu bir iz oluşur.

Amaç, iç kusurları kalıcı ve doğrulanabilir bir görüntü üzerinde tespit etmektir. Radyografinin en güçlü yanı, sonucun sonradan bağımsız olarak yeniden değerlendirilebilmesidir.

• Basınçlı ekipman ve boru hattı kaynak dikişleri
• Döküm parçalarda iç süreksizlikler
• Depolama tankı kaynakları
• Yapısal çelik alın kaynakları
• Kompozit ve montaj bileşenleri

NDT'nin kendi başına bir periyodu yoktur; uygulanma sıklığı bağlı olduğu muayene programına göre belirlenir. İmalatta ürün standardı ve şartnamenin öngördüğü muayene oranı (ör. kaynak dikişlerinin belirli bir yüzdesi), işletmede ise varlık bütünlüğü veya risk esaslı muayene programı belirleyicidir.

• Gözeneklilik ve gaz boşlukları
• Cüruf ve tungsten kalıntısı
• Nüfuziyet eksikliği ve erime azlığı
• Çatlaklar (ışın yönüne uygun konumdaysa)
• Yanma oluğu ve kök hataları
• Kalınlık farkları ve montaj sapmaları

• ISO/IEC 17020
• EN ISO 17636-1
• EN ISO 17636-2
• EN ISO 10675-1
• ISO 19232 serisi
• ISO 9712

• X-ışını tüpü veya gama kaynağı (Ir-192, Se-75, Co-60)
• Radyografi filmi veya dijital dedektör (CR/DR)
• Görüntü kalite göstergeleri (IQI / penetrametre)
• Film banyo veya dijital görüntüleme sistemi
• Negatoskop ve dansitometre
• Radyasyon ölçüm cihazları ve kişisel dozimetreler

1. 1Yöntem ve Teknik SeçimiAranan kusurun türü, konumu ve malzeme özellikleri değerlendirilerek uygun yöntem ve teknik belirlenir; yazılı prosedür hazırlanır.
2. 2Personel ve Ekipman DoğrulamasıMuayeneyi yapacak personelin EN ISO 9712 kapsamındaki seviye ve sektör yeterliliği ile cihaz kalibrasyon kayıtları kontrol edilir.
3. 3Yüzey HazırlığıMuayene yüzeyi yönteme uygun biçimde hazırlanır; kaplama, pas ve kirlilik yöntemin duyarlılığını doğrudan etkiler.
4. 4Kalibrasyon ve Duyarlılık DoğrulamasıReferans blok veya kontrol numunesi ile sistemin aranan kusuru görebildiği gösterilir.
5. 5Muayenenin YapılmasıProsedüre göre tarama yapılır; belirtiler (indikasyon) kaydedilir ve konumlandırılır.
6. 6DeğerlendirmeBelirtiler ilgili kabul standardına göre kusur olup olmadığı yönünden değerlendirilir; boyutlandırma yapılır.
7. 7RaporlamaYöntem, teknik, ekipman, kalibrasyon, bulgular ve kabul kriteri raporda birlikte verilir.

Kusurlar EN ISO 10675-1 gibi bir kabul standardına göre, uygulanan kalite seviyesiyle birlikte değerlendirilir. Görüntü kalitesinin yeterli olduğu, IQI üzerinde görülebilen en ince tel veya delik ile kanıtlanır; IQI şartı sağlanmayan radyografi geçersizdir.

• Muayene kuruluşu ve personelin EN ISO 9712 seviye/sektör bilgisi
• Uygulanan yöntem, teknik ve yazılı prosedür numarası
• Muayene edilen parça, kaynak dikişi ve konum krokisi
• Ekipman, sarf malzemesi ve kalibrasyon kayıtları
• Yüzey durumu ve muayene koşulları
• Kaydedilen belirtiler, konumları ve boyutları
• Uygulanan kabul standardı ve değerlendirme sonucu
• Kabul / ret kararı

Tahribatsız muayene, ISO/IEC 17020 kapsamında akredite muayene faaliyeti olarak yürütülür. NDT'de belirleyici olan ikinci unsur personel yeterliliğidir: muayeneyi yapan kişi EN ISO 9712 kapsamında yöntem, seviye ve endüstri sektörü bazında belgelendirilmiş olmalıdır. Belge kapsamı dışındaki bir yöntemde yapılan muayene geçerli sayılmaz. EUROLAB, ISO/IEC 17020 kapsamında ILAC çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir.

• VT — Görsel Muayene
• PT — Sıvı Penetrant Muayenesi
• MT — Manyetik Parçacık Muayenesi
• UT — Ultrasonik Muayene
• ET — Girdap Akımı Muayenesi
• PAUT — Faz Dizili Ultrasonik Muayene
• TOFD — Uçuş Zamanı Kırınım Tekniği
• Kaçak (Sızdırmazlık) Muayenesi