Kaçak (Sızdırmazlık) Muayenesi

Kaçak muayenesi, kapalı bir sistemin sızdırmazlığının doğrulanmasıdır. Yöntem seçimi aranan kaçak hassasiyetine göre yapılır: kabarcık yöntemi görece büyük kaçakları bulurken, helyum kütle spektrometresi çok küçük kaçakları ölçebilir.

Amaç, akışkan kaybını, çevre kirliliğini ve tehlikeli madde salınımını önlemek; ayrıca vakum ve basınç altında çalışan sistemlerin işlevini güvence altına almaktır.

• Basınçlı kaplar ve boru hatları
• Isı değiştiriciler ve kondenserler
• Depolama tankları ve yeraltı tankları
• Vakum sistemleri
• Soğutma devreleri ve gaz sistemleri

NDT'nin kendi başına bir periyodu yoktur; uygulanma sıklığı bağlı olduğu muayene programına göre belirlenir. İmalatta ürün standardı ve şartnamenin öngördüğü muayene oranı (ör. kaynak dikişlerinin belirli bir yüzdesi), işletmede ise varlık bütünlüğü veya risk esaslı muayene programı belirleyicidir.

• Kaynak dikişleri ve bağlantı noktalarında sızdırmazlık
• Flanş, conta ve vana sızdırmazlığı
• Sistem genel kaçak oranının ölçülmesi
• Kaçak konumunun belirlenmesi
• Basınç düşümü izleme

• ISO/IEC 17020
• EN 1779
• ISO 20485
• ISO 20484
• EN 13184
• ASME BPVC Section V
• ISO 9712

• Helyum kütle spektrometresi kaçak dedektörü
• Kabarcık (köpük) çözeltisi ve vakum kutusu
• Basınç düşümü ölçüm düzeneği ve kalibre manometreler
• İzleyici gaz karışım ve besleme ekipmanı
• Ultrasonik kaçak dedektörü
• Kalibre kaçak standartları

1. 1Yöntem ve Teknik SeçimiAranan kusurun türü, konumu ve malzeme özellikleri değerlendirilerek uygun yöntem ve teknik belirlenir; yazılı prosedür hazırlanır.
2. 2Personel ve Ekipman DoğrulamasıMuayeneyi yapacak personelin EN ISO 9712 kapsamındaki seviye ve sektör yeterliliği ile cihaz kalibrasyon kayıtları kontrol edilir.
3. 3Yüzey HazırlığıMuayene yüzeyi yönteme uygun biçimde hazırlanır; kaplama, pas ve kirlilik yöntemin duyarlılığını doğrudan etkiler.
4. 4Kalibrasyon ve Duyarlılık DoğrulamasıReferans blok veya kontrol numunesi ile sistemin aranan kusuru görebildiği gösterilir.
5. 5Muayenenin YapılmasıProsedüre göre tarama yapılır; belirtiler (indikasyon) kaydedilir ve konumlandırılır.
6. 6DeğerlendirmeBelirtiler ilgili kabul standardına göre kusur olup olmadığı yönünden değerlendirilir; boyutlandırma yapılır.
7. 7RaporlamaYöntem, teknik, ekipman, kalibrasyon, bulgular ve kabul kriteri raporda birlikte verilir.

Kabul kriteri, sistemin izin verilen azami kaçak oranıdır ve şartnamede tanımlanır. Kabarcık yönteminde kabul genellikle 'kabarcık görülmemesi'dir; kütle spektrometresi yönteminde ise sayısal bir kaçak oranı sınırı uygulanır.

• Muayene kuruluşu ve personelin EN ISO 9712 seviye/sektör bilgisi
• Uygulanan yöntem, teknik ve yazılı prosedür numarası
• Muayene edilen parça, kaynak dikişi ve konum krokisi
• Ekipman, sarf malzemesi ve kalibrasyon kayıtları
• Yüzey durumu ve muayene koşulları
• Kaydedilen belirtiler, konumları ve boyutları
• Uygulanan kabul standardı ve değerlendirme sonucu
• Kabul / ret kararı

Tahribatsız muayene, ISO/IEC 17020 kapsamında akredite muayene faaliyeti olarak yürütülür. NDT'de belirleyici olan ikinci unsur personel yeterliliğidir: muayeneyi yapan kişi EN ISO 9712 kapsamında yöntem, seviye ve endüstri sektörü bazında belgelendirilmiş olmalıdır. Belge kapsamı dışındaki bir yöntemde yapılan muayene geçerli sayılmaz. EUROLAB, ISO/IEC 17020 kapsamında ILAC çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir.

• VT — Görsel Muayene
• PT — Sıvı Penetrant Muayenesi
• MT — Manyetik Parçacık Muayenesi
• UT — Ultrasonik Muayene
• RT — Radyografik Muayene
• ET — Girdap Akımı Muayenesi
• PAUT — Faz Dizili Ultrasonik Muayene
• TOFD — Uçuş Zamanı Kırınım Tekniği