Gözetim Nedir?
Marine survey, deniz taşımacılığı kapsamındaki gözetim hizmetlerinin genel adıdır. En yaygın uygulaması ambar uygunluk gözetimidir (hold inspection): geminin ambarlarının yüklenecek yük için temiz, kuru ve uygun olup olmadığının yükleme öncesinde tespit edilmesi.
Neden Yapılır?
Amaç, ambar koşullarından kaynaklanacak yük hasarını yükleme başlamadan önlemektir. Ambar uygunsuzluğu yükleme başladıktan sonra düzeltilemez; sonuç, varışta bulaşma veya ıslanma hasarı olur.
Kimler Talep Eder?
- Yük sahipleri ve emtia tüccarları
- Armatörler ve gemi işletmecileri
- Kiralayanlar (charterer)
- P&I kulüpleri ve sigorta şirketleri
- Gemi acenteleri
Gözetim Kapsamı
- Ambar temizliği: önceki yük kalıntısı, pas, boya dökülmesi
- Ambar kuruluğu ve nem durumu
- Ambar kapaklarının su geçirmezliği (ışık veya ultrasonik test)
- Sintine (bilge) kuyularının temizliği ve süzgeçleri
- Havalandırma sisteminin çalışırlığı
- Yük ayrıştırma malzemeleri (dunnage) durumu
- Ambar boyası ve yüzey durumu
- Yükleme ekipmanı ve vinçlerin durumu
- Yükleme planı ve ağırlık dağılımı
- Hava koşulları ve yükleme kesintileri kaydı
İlgili Standartlar
- ISO/IEC 17020
- IMO dökme yük uygulama kodları
- P&I kulüp gözetim kılavuzları
Yöntem ve Ekipman
- Ultrasonik ambar kapağı sızdırmazlık test cihazı
- Nem ölçer ve sıcaklık ölçer
- Aydınlatma ve fotoğraf ekipmanı
- Numune alma malzemeleri
- Kişisel koruyucu donanım (kapalı alan giriş dâhil)
Gözetim Süreci
- 1Görevlendirme ve TalimatGözetim talimatı yazılı olarak alınır: kapsam, uygulanacak yöntem, numune planı, şartname ve raporlama beklentisi netleştirilir. Talimatın kapsamı raporun sınırını da belirler.
- 2Sevkiyat Bilgilerinin ToplanmasıSözleşme veya akreditif şartları, proforma, ambalaj listesi ve önceki analiz raporları incelenir; gözetim tarihi ve yeri planlanır.
- 3Saha HazırlığıGözetmen mahalline gider; depo, terminal veya gemi koşulları, tartı ve ölçüm ekipmanının uygunluğu değerlendirilir.
- 4Gözetimin YapılmasıMiktar tespiti, numune alma, muayene ve gerekli ölçümler tanımlı yönteme göre yapılır; her adım fotoğraf ve kayıtla belgelenir.
- 5Numune İşlemleriNumune alınıyorsa mühürlenir, etiketlenir ve taraflar arasında paylaşılır; şahit numune saklanır. Analiz gerekiyorsa laboratuvara sevk edilir.
- 6Bulguların KaydıTespit edilen uygunsuzluk, hasar veya eksiklik anında kayıt altına alınır ve talimat sahibine bildirilir.
- 7RaporlamaGözetim raporu düzenlenir; raporun kapsamı, gözetim anı ve yeri açıkça belirtilir. Akreditif gerektiriyorsa istenen formatta gözetim belgesi düzenlenir.
Gözetim Raporu
- Gözetim kuruluşu, gözetmen ve talimat sahibi bilgileri
- Gözetim tarihi, saati ve yeri
- Mal tanımı, parti/lot ve referans belgeler
- Uygulanan gözetim yöntemi ve varsa numune planı
- Ölçüm ve tartım sonuçları, kullanılan ekipman ve kalibrasyon bilgisi
- Ambalaj, işaretleme ve istif durumu
- Tespit edilen uygunsuzluk, eksiklik veya hasar
- Fotoğraf kayıtları
- Numune mühür numaraları ve saklama bilgisi
- Gözetimin kapsam sınırı beyanı
- Gemi bilgileri ve ambar numaraları
- Ambar bazında uygunluk değerlendirmesi
- Ambar kapağı sızdırmazlık test sonuçları
- Fotoğraf kayıtları
- Uygun / uygun değil kararı ve gerekçesi
- Hava koşulları ve yükleme kesintileri
Raporun Sınırları
Gözetim raporu, malın GÖZETİM ANINDA ve GÖZETİM YERİNDE tespit edilen durumunu belgeler; bunun ötesine geçmez. Rapor bir kalite garantisi, uygunluk belgesi veya sigorta teminatı değildir. Gözetim örnekleme esaslıysa sonuç yalnızca alınan numuneyi temsil eder; partinin tamamı için mutlak bir güvence vermez. Gözetimden sonra malın elleçlenmesi, taşınması veya depolanması sırasında oluşan değişiklikler rapor kapsamı dışındadır.
Akreditasyon
Gözetim faaliyetleri ISO/IEC 17020 kapsamında yürütülür; bu standart gözetim kuruluşunun tarafsızlığını, personel yetkinliğini ve gözetim yöntemlerinin geçerliliğini şart koşar. Tarafsızlık kuralı belirleyicidir: gözetim kuruluşu, gözetimini yaptığı malın alım satımına veya imalatına taraf olamaz. EUROLAB, ISO/IEC 17020 kapsamında ILAC çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; akredite kapsam gözetim türü bazında olduğundan teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Gözetim Hizmetleri
Sık Sorulan Sorular
Ambar uygunsuz çıkarsa ne olur?
Yükleme başlamaz; ambarın temizlenmesi veya kurutulması istenir ve yeniden gözetim yapılır. Bu, gemide bekleme (demuraj) maliyeti doğurabilir; ancak uygunsuz ambara yükleme yapmanın maliyeti çok daha yüksektir.
Ambar kapağı sızdırmazlığı nasıl test ediliyor?
Ultrasonik yöntemle test edilir: ambar içine yerleştirilen bir verici ses üretir, dışarıdan alıcıyla contalar taranır. Ses sızan noktadan su da sızar. Alternatif olarak tebeşir testi veya hortumla su testi uygulanabilir ancak ultrasonik yöntem daha hassastır.
Gözetim raporu kalite garantisi midir?
Değildir. Rapor, gözetim anında ve gözetim yerinde tespit edilen durumu belgeler. Malın sonraki taşıma, elleçleme ve depolama süreçlerinde uğrayacağı değişiklikler rapor kapsamı dışındadır ve gözetim kuruluşu bunlardan sorumlu değildir.
Gözetmenin bağımsızlığı nasıl sağlanıyor?
Gözetim ISO/IEC 17020 kapsamında yürütülür; standart tarafsızlığı ve çıkar çatışmasının önlenmesini şart koşar. Gözetim kuruluşu, gözetimini yaptığı malın alım satımına taraf olamaz.
Rapor ne kadar sürede düzenlenir?
Saha çalışması tamamlandığında ön bulgular aynı gün iletilir. Nihai rapor, analiz gerekiyorsa laboratuvar sonuçlarının gelmesine bağlıdır; süre teklif aşamasında yazılı olarak belirlenir.