Gözetim Nedir?
Draft survey, geminin yükleme öncesi ve sonrasındaki su çekimlerinin okunması, deplasman tablolarından hesaplanan ağırlıkların farkı alınarak yüklenen veya boşaltılan dökme yük miktarının belirlenmesidir. Kantara girmesi mümkün olmayan büyük dökme yüklerde miktar tespitinin standart yöntemidir.
Neden Yapılır?
Amaç, gemiyle taşınan dökme yükün miktarını arşimet ilkesine dayanan ve taraflarca kabul gören bir yöntemle belirlemektir.
Kimler Talep Eder?
- Dökme yük alıcı ve satıcıları
- Gemi acenteleri ve armatörler
- Terminal işletmecileri
- Sigorta şirketleri
- Kiralayanlar (charterer)
Gözetim Kapsamı
- Altı noktadan su çekimi okuması (baş, orta, kıç; iskele ve sancak)
- Trim ve sarkma/kamburlaşma (hogging/sagging) düzeltmesi
- Deniz suyu yoğunluğu ölçümü ve yoğunluk düzeltmesi
- Balast tanklarının sondajı ve hesaplanması
- Yakıt, yağlama yağı ve tatlı su miktarlarının tespiti
- Sabit ağırlıkların (constant) belirlenmesi
- Deplasman tablolarından ağırlık hesabı
- Yükleme öncesi (initial) ve sonrası (final) hesapların farkı
İlgili Standartlar
- ISO/IEC 17020
- UN ECE Draft Survey Kodu
- IMO dökme yük uygulama kodları
Yöntem ve Ekipman
- Su çekimi okuma ekipmanı ve draft botu
- Hidrometre (yoğunluk ölçümü)
- Sondaj bandı ve tank kalibrasyon tabloları
- Hesaplama yazılımı ve gemi deplasman tabloları
- Fotoğraf kayıt ekipmanı
Gözetim Süreci
- 1Görevlendirme ve TalimatGözetim talimatı yazılı olarak alınır: kapsam, uygulanacak yöntem, numune planı, şartname ve raporlama beklentisi netleştirilir. Talimatın kapsamı raporun sınırını da belirler.
- 2Sevkiyat Bilgilerinin ToplanmasıSözleşme veya akreditif şartları, proforma, ambalaj listesi ve önceki analiz raporları incelenir; gözetim tarihi ve yeri planlanır.
- 3Saha HazırlığıGözetmen mahalline gider; depo, terminal veya gemi koşulları, tartı ve ölçüm ekipmanının uygunluğu değerlendirilir.
- 4Gözetimin YapılmasıMiktar tespiti, numune alma, muayene ve gerekli ölçümler tanımlı yönteme göre yapılır; her adım fotoğraf ve kayıtla belgelenir.
- 5Numune İşlemleriNumune alınıyorsa mühürlenir, etiketlenir ve taraflar arasında paylaşılır; şahit numune saklanır. Analiz gerekiyorsa laboratuvara sevk edilir.
- 6Bulguların KaydıTespit edilen uygunsuzluk, hasar veya eksiklik anında kayıt altına alınır ve talimat sahibine bildirilir.
- 7RaporlamaGözetim raporu düzenlenir; raporun kapsamı, gözetim anı ve yeri açıkça belirtilir. Akreditif gerektiriyorsa istenen formatta gözetim belgesi düzenlenir.
Gözetim Raporu
- Gözetim kuruluşu, gözetmen ve talimat sahibi bilgileri
- Gözetim tarihi, saati ve yeri
- Mal tanımı, parti/lot ve referans belgeler
- Uygulanan gözetim yöntemi ve varsa numune planı
- Ölçüm ve tartım sonuçları, kullanılan ekipman ve kalibrasyon bilgisi
- Ambalaj, işaretleme ve istif durumu
- Tespit edilen uygunsuzluk, eksiklik veya hasar
- Fotoğraf kayıtları
- Numune mühür numaraları ve saklama bilgisi
- Gözetimin kapsam sınırı beyanı
- Gemi bilgileri ve deplasman tablosu referansı
- Altı noktadan su çekimi okumaları
- Trim, sarkma ve yoğunluk düzeltmeleri
- Balast, yakıt, su ve sabit ağırlık hesapları
- Initial ve final deplasman değerleri
- Hesaplanan yük miktarı
Raporun Sınırları
Draft survey hesaplama esaslı bir yöntemdir ve doğruluğu birden çok değişkene bağlıdır: su çekimi okumasının hassasiyeti, deniz durumu, gemi deplasman tablolarının güncelliği ve balast sondajının doğruluğu. Yöntemin doğal bir belirsizlik payı vardır ve bu, sözleşmelerde tolerans olarak tanımlanır. Dalgalı denizde veya aşırı trimli gemide doğruluk düşer; bu koşullar rapora yazılır.
Akreditasyon
Gözetim faaliyetleri ISO/IEC 17020 kapsamında yürütülür; bu standart gözetim kuruluşunun tarafsızlığını, personel yetkinliğini ve gözetim yöntemlerinin geçerliliğini şart koşar. Tarafsızlık kuralı belirleyicidir: gözetim kuruluşu, gözetimini yaptığı malın alım satımına veya imalatına taraf olamaz. EUROLAB, ISO/IEC 17020 kapsamında ILAC çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; akredite kapsam gözetim türü bazında olduğundan teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Gözetim Hizmetleri
Sık Sorulan Sorular
Draft survey ne kadar hassastır?
Yöntemin doğal bir belirsizliği vardır; doğruluk deniz durumuna, okuma hassasiyetine ve gemi tablolarının güncelliğine bağlıdır. Bu nedenle sözleşmelerde bir tolerans tanımlanır ve tespit edilen fark bu tolerans içinde değerlendirilir.
Neden balast ve yakıt da ölçülüyor?
Deplasman farkı, gemideki toplam ağırlık değişimini verir. Bu değişimin ne kadarının yük olduğunu bulmak için balast, yakıt, yağ ve tatlı su gibi yük dışı ağırlıkların değişimi ayrıca hesaplanıp düşülmelidir. Bu adım atlanırsa sonuç hatalı olur.
Gözetim raporu kalite garantisi midir?
Değildir. Rapor, gözetim anında ve gözetim yerinde tespit edilen durumu belgeler. Malın sonraki taşıma, elleçleme ve depolama süreçlerinde uğrayacağı değişiklikler rapor kapsamı dışındadır ve gözetim kuruluşu bunlardan sorumlu değildir.
Gözetmenin bağımsızlığı nasıl sağlanıyor?
Gözetim ISO/IEC 17020 kapsamında yürütülür; standart tarafsızlığı ve çıkar çatışmasının önlenmesini şart koşar. Gözetim kuruluşu, gözetimini yaptığı malın alım satımına taraf olamaz.
Rapor ne kadar sürede düzenlenir?
Saha çalışması tamamlandığında ön bulgular aynı gün iletilir. Nihai rapor, analiz gerekiyorsa laboratuvar sonuçlarının gelmesine bağlıdır; süre teklif aşamasında yazılı olarak belirlenir.