Gözetim Nedir?
Emtia muayenesi, dökme veya paketli emtianın (tahıl, kömür, cevher, gübre, yağ, pamuk vb.) ticari sözleşmede tanımlanan kalite parametrelerine göre değerlendirilmesidir. Numune alma yöntemi, sonucun geçerliliğini belirleyen en kritik adımdır.
Neden Yapılır?
Amaç, bedele esas kalite parametrelerini bağımsız olarak tespit etmek ve alıcı ile satıcı arasındaki kalite uyuşmazlıklarını önlemektir.
Kimler Talep Eder?
- Emtia tüccarları ve borsa katılımcıları
- İthalatçı ve ihracatçılar
- Akreditif tarafları ve bankalar
- İşleme sanayii alıcıları
- Sigorta şirketleri
Gözetim Kapsamı
- Temsili numune alma planının belirlenmesi
- Numunelerin karıştırılması ve indirgenmesi (bölme)
- Numune mühürleme, etiketleme ve dağıtımı
- Görsel derecelendirme ve yabancı madde kontrolü
- Nem içeriği ölçümü
- Analiz gerektiren parametrelerin laboratuvara sevki
- Sözleşme kalite parametreleriyle karşılaştırma
- Miktar tespiti (tartım veya draft survey ile birlikte)
- Depolama koşulları ve bulaşma riski
- Şahit numune saklama
İlgili Standartlar
- ISO/IEC 17020
- ISO 24333
- ISO 18283
- ISO 8685
- GAFTA / FOSFA numune alma kuralları
- ISO/IEC 17025 (analiz kısmı için)
Yöntem ve Ekipman
- Numune alma sondaları ve otomatik numune alıcılar
- Numune bölücü (riffle)
- Nem ölçer
- Kalibre tartı
- Mühürleme ve etiketleme malzemeleri
- Fotoğraf kayıt ekipmanı
Gözetim Süreci
- 1Görevlendirme ve TalimatGözetim talimatı yazılı olarak alınır: kapsam, uygulanacak yöntem, numune planı, şartname ve raporlama beklentisi netleştirilir. Talimatın kapsamı raporun sınırını da belirler.
- 2Sevkiyat Bilgilerinin ToplanmasıSözleşme veya akreditif şartları, proforma, ambalaj listesi ve önceki analiz raporları incelenir; gözetim tarihi ve yeri planlanır.
- 3Saha HazırlığıGözetmen mahalline gider; depo, terminal veya gemi koşulları, tartı ve ölçüm ekipmanının uygunluğu değerlendirilir.
- 4Gözetimin YapılmasıMiktar tespiti, numune alma, muayene ve gerekli ölçümler tanımlı yönteme göre yapılır; her adım fotoğraf ve kayıtla belgelenir.
- 5Numune İşlemleriNumune alınıyorsa mühürlenir, etiketlenir ve taraflar arasında paylaşılır; şahit numune saklanır. Analiz gerekiyorsa laboratuvara sevk edilir.
- 6Bulguların KaydıTespit edilen uygunsuzluk, hasar veya eksiklik anında kayıt altına alınır ve talimat sahibine bildirilir.
- 7RaporlamaGözetim raporu düzenlenir; raporun kapsamı, gözetim anı ve yeri açıkça belirtilir. Akreditif gerektiriyorsa istenen formatta gözetim belgesi düzenlenir.
Gözetim Raporu
- Gözetim kuruluşu, gözetmen ve talimat sahibi bilgileri
- Gözetim tarihi, saati ve yeri
- Mal tanımı, parti/lot ve referans belgeler
- Uygulanan gözetim yöntemi ve varsa numune planı
- Ölçüm ve tartım sonuçları, kullanılan ekipman ve kalibrasyon bilgisi
- Ambalaj, işaretleme ve istif durumu
- Tespit edilen uygunsuzluk, eksiklik veya hasar
- Fotoğraf kayıtları
- Numune mühür numaraları ve saklama bilgisi
- Gözetimin kapsam sınırı beyanı
- Numune alma yöntemi ve uygulanan standart
- Numune sayısı, konumu ve mühür numaraları
- Görsel derecelendirme bulguları
- Nem ve saha ölçüm sonuçları
- Laboratuvar analiz sonuçlarına atıf
- Sözleşme parametreleriyle karşılaştırma
Raporun Sınırları
Emtia muayenesinin güvenilirliği tümüyle numunenin TEMSİL GÜCÜNE bağlıdır. Yanlış yöntemle veya yetersiz noktadan alınan numune, laboratuvar ne kadar hassas olursa olsun geçersiz bir sonuç verir. Bu nedenle numune alma yöntemi ve noktaları raporda ayrıntılı olarak belgelenir. Sonuç, alınan numuneyi temsil eder; partinin her noktası için mutlak güvence vermez.
Akreditasyon
Gözetim faaliyetleri ISO/IEC 17020 kapsamında yürütülür; bu standart gözetim kuruluşunun tarafsızlığını, personel yetkinliğini ve gözetim yöntemlerinin geçerliliğini şart koşar. Tarafsızlık kuralı belirleyicidir: gözetim kuruluşu, gözetimini yaptığı malın alım satımına veya imalatına taraf olamaz. EUROLAB, ISO/IEC 17020 kapsamında ILAC çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; akredite kapsam gözetim türü bazında olduğundan teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Gözetim Hizmetleri
Sık Sorulan Sorular
Numune alma neden bu kadar kritik?
Dökme emtia homojen değildir; nem, yabancı madde ve kalite parametreleri yığın içinde farklılık gösterir. Temsili olmayan bir numune, laboratuvarın doğru ölçümüne rağmen partiyi yanlış temsil eder. Uyuşmazlıkların büyük kısmı analiz hatasından değil numune alma hatasından doğar.
GAFTA veya FOSFA kurallarına göre numune alınması ne demek?
Tahıl ve yağlı tohum ticaretinde yaygın kullanılan sözleşme formlarıdır ve kendi numune alma, analiz ve tahkim kurallarını içerirler. Sözleşme bu formlara atıf yapıyorsa numune alma da o kurallara göre yapılmalıdır; aksi hâlde tahkimde sonuç kabul görmeyebilir.
Gözetim raporu kalite garantisi midir?
Değildir. Rapor, gözetim anında ve gözetim yerinde tespit edilen durumu belgeler. Malın sonraki taşıma, elleçleme ve depolama süreçlerinde uğrayacağı değişiklikler rapor kapsamı dışındadır ve gözetim kuruluşu bunlardan sorumlu değildir.
Gözetmenin bağımsızlığı nasıl sağlanıyor?
Gözetim ISO/IEC 17020 kapsamında yürütülür; standart tarafsızlığı ve çıkar çatışmasının önlenmesini şart koşar. Gözetim kuruluşu, gözetimini yaptığı malın alım satımına taraf olamaz.
Rapor ne kadar sürede düzenlenir?
Saha çalışması tamamlandığında ön bulgular aynı gün iletilir. Nihai rapor, analiz gerekiyorsa laboratuvar sonuçlarının gelmesine bağlıdır; süre teklif aşamasında yazılı olarak belirlenir.