Renk Haslığı Testleri — ISO 105 Serisi · Tekstil Testleri

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Nedir?

Renk haslığı, bir tekstil ürünündeki rengin kullanım ve bakım sırasında karşılaştığı etkilere karşı direncidir. ISO 105 serisi her etki için ayrı bir deney tanımlar. Her deneyde iki ayrı sonuç üretilir: numunedeki renk değişimi ve numunenin temas ettiği beyaz refakat kumaşındaki kirlenme.

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Amacı

Amaç, rengin kullanım ömrü boyunca ne kadar koruyacağını ve diğer ürünleri boyayıp boyamayacağını belirlemektir. Renk aktarımı, özellikle açık renkli ürünlerle birlikte yıkanan koyu ürünlerde yaygın bir müşteri şikâyeti sebebidir.

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Hangi Ürünlere Uygulanır?

Tüm boyalı ve baskılı tekstil ürünleri
Hazır giyim
Ev tekstili
Döşemelik kumaşlar
Deri ve suni deri ürünler

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Hangi Sektörlerde Kullanılır?

TekstilPerakendeTüketici ÜrünleriMobilyaOtomotivDeri

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) İçin İlgili Standartlar

TS EN ISO 105-A01 (genel ilkeler)
TS EN ISO 105-A02 (renk değişimi gri skalası)
TS EN ISO 105-A03 (kirlenme gri skalası)
TS EN ISO 105-F serisi (refakat kumaşları)
TS EN ISO 105-C06, -X12, -E04, -B02, -E01 (tekstil — etki bazlı deneyler)
TS EN ISO 11640 (deri — ileri geri sürtme haslığı)
TS EN ISO 15701 (deri — polimer malzemeye renk göçü)
TS EN ISO 17700 (ayakkabı üst malzemeleri — renk haslığı)

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Koşulları

Refakat kumaşı: ISO 105-F serisine uygun çok lifli veya tek lifli beyaz kumaş
Değerlendirme: Standart aydınlatma kabininde D65 ışık kaynağı altında
Skala: 1–5 gri skala; 5 en iyi

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Cihazı

Standart aydınlatmalı renk değerlendirme kabini
ISO 105-A02 ve A03 gri skalaları
Spektrofotometre (aletsel değerlendirme için)
Etki bazlı deney cihazları

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) İçin Numune Gereksinimleri

Her renk ve her baskı deseni için ayrı numune
Numune boyutu ilgili ISO 105 bölümünde tanımlanır
Refakat kumaşı numuneyle birlikte hazırlanır
Değerlendirme için işlem görmemiş referans numune ayrılmalı

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Süresi

Süre uygulanan deneye göre değişir: sürtme haslığı dakikalar, yıkama haslığı saatler, ışık haslığı ise istenen mavi yün seviyesine göre günler alabilir.

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Prosedürü

1Numune ve refakat kumaşı ilgili ISO 105 bölümüne göre hazırlanır.
2Tanımlı etki (yıkama, sürtme, ter, ışık, su) uygulanır.
3Numune kurutulur ve şartlandırılır.
4Renk değişimi A02, kirlenme A03 skalasıyla değerlendirilir.
5En az iki değerlendirici bağımsız not verir.
6Her etki için notlar ayrı ayrı raporlanır.

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Kabul Kriterleri

Standart ölçüm yöntemini tanımlar, geçme notunu tanımlamaz. Kabul eşiği müşteri şartnamesiyle belirlenir; perakende zincirlerinin çoğu iç giyimde ve açık renklerde daha yüksek not ister. Şartname verilmediğinde rapor yalnızca ölçülen notu bildirir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Sonuç 1–5 arası gri skala notu olarak verilir: renk değişimi ISO 105-A02, kirlenme ISO 105-A03 skalasına göre değerlendirilir. 5 değişim yok, 1 en şiddetli değişim demektir. Ara notlar (4-5, 3-4 gibi) kullanılır.

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Raporu

Numune tanımı, renk ve baskı bilgisi
Uygulanan ISO 105 bölümleri
Her deney için renk değişimi notu
Refakat kumaşındaki her lif için kirlenme notu
Değerlendirme koşulları ve ışık kaynağı

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

AB 1007/2011 (tekstil elyaf adları ve etiketleme)
AB 1907/2006 REACH Ek XVII (tekstilde kısıtlı maddeler)
Tekstil Ürünlerinin İsimlendirilmesine İlişkin Yönetmelik

Tekstil Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Color Fastness deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Tekstil deneyleri iki soruyu ayrı ayrı yanıtlar: kumaş kullanım ömrü boyunca fiziksel olarak dayanıyor mu, ve üzerinde insan sağlığı için kısıtlanmış bir madde var mı? Bu iki eksen farklı laboratuvar altyapısı ve farklı karar mekanizması gerektirir.

Fiziksel tarafta kopma ve yırtılma dayanımı, aşınma direnci, boncuklanma, boyutsal değişim, renk haslığı, su ve yağ iticilik ölçülür. Bu deneylerin çoğu KULLANIM SENARYOSUNA bağlıdır: bir döşemelik kumaşta Martindale aşınma çevrimi belirleyici iken, bir gömlek kumaşında yıkamada boyutsal değişim ve renk haslığı öne çıkar. Aynı kumaş, farklı kullanım için farklı deney setinden geçer.

Renk haslığı alanın kendine özgü bir gövdesidir ve tek bir deney değildir. Aynı kumaşın ışığa, yıkamaya, sürtmeye, tere, tükürüğe, klorlu suya ve ütülemeye karşı haslığı ayrı ayrı ölçülür; her biri farklı bir kullanım anını temsil eder. Sonuçlar gri skala ile 1'den 5'e puanlanır ve şartname her etken için ayrı asgari puan verir.

Kimyasal tarafta azo boyarmaddelerden açığa çıkan aromatik aminler, formaldehit, ağır metaller, ftalatlar, kısa zincirli klorlu parafinler, alkilfenoller ve PFAS bileşikleri aranır. Bu kalemler REACH kısıtlamalarından, marka kısıtlı madde listelerinden (RSL) ve OEKO-TEX gibi gönüllü şemalardan gelir. Marka listeleri çoğu zaman mevzuattan daha sıkıdır; hedef müşteri belirleyicidir.

Tüketici tekstilinde CE işareti YOKTUR. Yükümlülük üç ayaklıdır: elyaf bileşimi ve bakım etiketlemesi, kimyasal kısıtlamalara uyum ve genel ürün güvenliği. Koruyucu işlev iddiası taşıyan tekstil (iş elbisesi, aleve dayanıklı giysi, yüksek görünürlüklü giysi) ise kişisel koruyucu donanım mevzuatına girer ve orada CE zorunludur — bu ayrım ticari olarak kritiktir.

Etiket beyanının doğrulanması alanın en rutin işidir. Kantitatif lif analizi, etikette yazan karışım oranını doğrular; tolerans aralıkları mevzuatta tanımlıdır. Yanlış lif beyanı hem tüketiciyi yanıltır hem gümrük sınıflandırmasını etkiler.

Sürdürülebilirlik iddiaları son yıllarda alana yeni bir gövde ekledi: geri dönüştürülmüş içerik oranının doğrulanması (GRS, RCS), organik içerik (GOTS), zararlı kimyasalların sınırlandırılması ve su/enerji ayak izi beyanları. Bu iddialar artık denetlenebilir kanıt gerektiriyor.

Bu alanın yöntem grupları

Mukavemet ve dayanım
Şerit ve grab kopma mukavemeti, Elmendorf ve dil yöntemiyle yırtılma, dikiş mukavemeti, patlama dayanımı.
Aşınma ve yüzey
Martindale ve döner platform aşınma, boncuklanma ve tüylenme, kumaş gramajı ve sıklık ölçümleri.
Boyutsal kararlılık
Yıkama ve kurutmada boyutsal değişim, buruşma davranışı, ütüleme sonrası görünüm.
Renk haslığı
Işık (ksenon), yıkama, sürtme, ter, tükürük, su ve klorlu suya karşı haslık; gri skala ile puanlama.
Fonksiyonel özellikler
Su iticilik (sprey testi), yağ iticilik, su geçirmezlik, hava geçirgenliği, antibakteriyel bitim etkinliği, UV koruma faktörü.
Kimyasal analizler
Azo boyarmadde aromatik aminleri, formaldehit, pH, ağır metaller, ftalatlar, klorlu fenoller, PFAS ve alkilfenoller.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Marka kısıtlı madde listesi (RSL) mevzuattan daha sıkı olabilir; REACH uygunluğu müşteri şartnamesine uygunluk anlamına gelmez.
Koruyucu işlev iddiası taşıyan tekstil KKD mevzuatına girer ve CE gerektirir; sıradan tekstil deney raporu bu dosyayı karşılamaz.
Renk haslığı tek bir sayı değildir; hangi etkene karşı olduğu belirtilmeden puan yorumlanamaz.
Bir kumaş için alınan sonuç, o kumaştan yapılan giysinin tamamını kapsamaz; astar, dikiş ipliği, baskı ve aksesuar ayrı değerlendirilir.
Yıkama sonrası performans iddiaları belirtilen yıkama sayısıyla birlikte geçerlidir; "kalıcı" ifadesi tek başına doğrulanabilir değildir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Marka kısıtlı madde listesi (RSL) uygunluğu
Etiket beyanlarının doğrulanması: lif bileşimi ve bakım talimatı
Döşemelik ve teknik tekstilde performans sınıfı belirleme
İthalat öncesi sevkiyat kontrolü ve parti kabulü
Sürdürülebilirlik ve geri dönüştürülmüş içerik iddialarının desteklenmesi

İlgili Testler

Renk Haslığı Testleri (Color Fastness) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Tek bir haslık testi yeterli mi?

Yeterli değildir. Her etki ayrı bir deneydir: yıkamaya dayanıklı bir renk ışıkta solabilir, ışığa dayanıklı bir renk terle akabilir. Ürünün kullanım biçimi hangi deneylerin gerektiğini belirler.

Refakat kumaşı neden çok lifli?

Çünkü renk aktarımı lif türüne göre değişir. Çok lifli refakat kumaşı asetat, pamuk, naylon, polyester, akrilik ve yün şeritlerini bir arada taşır; böylece tek deneyde hangi lifin kirlendiği görülür.

Deri ürünler için de ISO 105 mi kullanılıyor?

Değerlendirme skalaları (A02/A03) ortaktır ancak deneyler farklıdır. Deride ISO 11640 ileri geri sürtme, ISO 15701 polimere renk göçü ve ayakkabı üst malzemeleri için ISO 17700 kullanılır. Tekstil için alınan bir haslık raporu deri bileşeni kapsamaz.