Sürtme Haslığı Testi — ISO 105-X12 / AATCC 8

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) Nedir?

Sürtme haslığı testi, numune yüzeyinin standart beyaz pamuklu bir bez ile tanımlı kuvvet altında ileri geri sürtülmesi ve beze geçen rengin ölçülmesidir. Deney hem kuru hem de ıslak bezle yapılır; ıslak sürtme neredeyse her zaman daha düşük not verir.

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) Amacı

Amaç, rengin temas yoluyla başka yüzeylere aktarılıp aktarılmayacağını belirlemektir. Koyu renk denimin açık renk döşemeye veya cilde renk bırakması bu deneyle öngörülür.

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) Hangi Ürünlere Uygulanır?

Denim ve koyu renk giyim
Baskılı kumaşlar
Döşemelik ve perde kumaşları
Deri ve suni deri
Halı ve zemin kaplamaları

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) Hangi Sektörlerde Kullanılır?

TekstilPerakendeTüketici ÜrünleriMobilyaOtomotivDeri

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) İçin İlgili Standartlar

TS EN ISO 105-X12 (sürtme haslığı)
TS EN ISO 105-X16 (küçük alanlar)
AATCC 8 / AATCC 116
TS EN ISO 105-A03 (kirlenme skalası)

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) Koşulları

Sürtme bezi: Standartta tanımlı beyaz pamuklu bez
Yük: Cihazın standarda göre ayarlanmış sabit yükü
Çevrim: Standartta tanımlı sayıda ileri geri hareket
Yaş deney: Bez tanımlı oranda su ile ıslatılır

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) Cihazı

Crockmeter (sürtme haslığı cihazı)
Standart sürtme bezleri
Terazi (bez nem oranı için)
Standart aydınlatmalı değerlendirme kabini ve gri skala

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) İçin Numune Gereksinimleri

Çözgü ve atkı yönü için ayrı numuneler
Baskılı ürünlerde her renk alanı ayrı test edilmeli
Numune cihaz tablasına düz ve gergin sabitlenmeli
Yaş deney için ayrı numune kullanılmalı

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) Süresi

Deney kısadır ve genellikle aynı gün sonuçlanır. Çok renkli baskılarda her renk alanı ayrı deney sayıldığı için süre artar.

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) Prosedürü

1Numune şartlandırılır ve cihaza sabitlenir.
2Kuru sürtme bezi başlığa takılır.
3Tanımlı yük altında standartta belirtilen sayıda sürtme yapılır.
4Bez çıkarılır ve kirlenme gri skalayla değerlendirilir.
5Yaş deney için bez tanımlı oranda ıslatılır ve işlem tekrarlanır.
6Yaş bez kurutulduktan sonra değerlendirilir.

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) Kabul Kriterleri

Standart ölçüm yöntemini tanımlar, geçme notunu tanımlamaz. Kabul eşiği müşteri şartnamesiyle belirlenir; perakende zincirlerinin çoğu iç giyimde ve açık renklerde daha yüksek not ister. Şartname verilmediğinde rapor yalnızca ölçülen notu bildirir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Kuru ve yaş sonuçlar ayrı bildirilir. Sonuç 1–5 arası gri skala notu olarak verilir: renk değişimi ISO 105-A02, kirlenme ISO 105-A03 skalasına göre değerlendirilir. 5 değişim yok, 1 en şiddetli değişim demektir. Ara notlar (4-5, 3-4 gibi) kullanılır.

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) Raporu

Numune tanımı, renk ve varsa baskı alanı
Kuru sürtme notu
Yaş sürtme notu ve bez nem oranı
Test yönü

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

AB 1007/2011 (tekstil elyaf adları ve etiketleme)
AB 1907/2006 REACH Ek XVII (tekstilde kısıtlı maddeler)
Tekstil Ürünlerinin İsimlendirilmesine İlişkin Yönetmelik

Tekstil Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Rubbing deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Tekstil deneyleri iki soruyu ayrı ayrı yanıtlar: kumaş kullanım ömrü boyunca fiziksel olarak dayanıyor mu, ve üzerinde insan sağlığı için kısıtlanmış bir madde var mı? Bu iki eksen farklı laboratuvar altyapısı ve farklı karar mekanizması gerektirir.

Fiziksel tarafta kopma ve yırtılma dayanımı, aşınma direnci, boncuklanma, boyutsal değişim, renk haslığı, su ve yağ iticilik ölçülür. Bu deneylerin çoğu KULLANIM SENARYOSUNA bağlıdır: bir döşemelik kumaşta Martindale aşınma çevrimi belirleyici iken, bir gömlek kumaşında yıkamada boyutsal değişim ve renk haslığı öne çıkar. Aynı kumaş, farklı kullanım için farklı deney setinden geçer.

Renk haslığı alanın kendine özgü bir gövdesidir ve tek bir deney değildir. Aynı kumaşın ışığa, yıkamaya, sürtmeye, tere, tükürüğe, klorlu suya ve ütülemeye karşı haslığı ayrı ayrı ölçülür; her biri farklı bir kullanım anını temsil eder. Sonuçlar gri skala ile 1'den 5'e puanlanır ve şartname her etken için ayrı asgari puan verir.

Kimyasal tarafta azo boyarmaddelerden açığa çıkan aromatik aminler, formaldehit, ağır metaller, ftalatlar, kısa zincirli klorlu parafinler, alkilfenoller ve PFAS bileşikleri aranır. Bu kalemler REACH kısıtlamalarından, marka kısıtlı madde listelerinden (RSL) ve OEKO-TEX gibi gönüllü şemalardan gelir. Marka listeleri çoğu zaman mevzuattan daha sıkıdır; hedef müşteri belirleyicidir.

Tüketici tekstilinde CE işareti YOKTUR. Yükümlülük üç ayaklıdır: elyaf bileşimi ve bakım etiketlemesi, kimyasal kısıtlamalara uyum ve genel ürün güvenliği. Koruyucu işlev iddiası taşıyan tekstil (iş elbisesi, aleve dayanıklı giysi, yüksek görünürlüklü giysi) ise kişisel koruyucu donanım mevzuatına girer ve orada CE zorunludur — bu ayrım ticari olarak kritiktir.

Etiket beyanının doğrulanması alanın en rutin işidir. Kantitatif lif analizi, etikette yazan karışım oranını doğrular; tolerans aralıkları mevzuatta tanımlıdır. Yanlış lif beyanı hem tüketiciyi yanıltır hem gümrük sınıflandırmasını etkiler.

Sürdürülebilirlik iddiaları son yıllarda alana yeni bir gövde ekledi: geri dönüştürülmüş içerik oranının doğrulanması (GRS, RCS), organik içerik (GOTS), zararlı kimyasalların sınırlandırılması ve su/enerji ayak izi beyanları. Bu iddialar artık denetlenebilir kanıt gerektiriyor.

Bu alanın yöntem grupları

Mukavemet ve dayanım
Şerit ve grab kopma mukavemeti, Elmendorf ve dil yöntemiyle yırtılma, dikiş mukavemeti, patlama dayanımı.
Aşınma ve yüzey
Martindale ve döner platform aşınma, boncuklanma ve tüylenme, kumaş gramajı ve sıklık ölçümleri.
Boyutsal kararlılık
Yıkama ve kurutmada boyutsal değişim, buruşma davranışı, ütüleme sonrası görünüm.
Renk haslığı
Işık (ksenon), yıkama, sürtme, ter, tükürük, su ve klorlu suya karşı haslık; gri skala ile puanlama.
Fonksiyonel özellikler
Su iticilik (sprey testi), yağ iticilik, su geçirmezlik, hava geçirgenliği, antibakteriyel bitim etkinliği, UV koruma faktörü.
Kimyasal analizler
Azo boyarmadde aromatik aminleri, formaldehit, pH, ağır metaller, ftalatlar, klorlu fenoller, PFAS ve alkilfenoller.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Marka kısıtlı madde listesi (RSL) mevzuattan daha sıkı olabilir; REACH uygunluğu müşteri şartnamesine uygunluk anlamına gelmez.
Koruyucu işlev iddiası taşıyan tekstil KKD mevzuatına girer ve CE gerektirir; sıradan tekstil deney raporu bu dosyayı karşılamaz.
Renk haslığı tek bir sayı değildir; hangi etkene karşı olduğu belirtilmeden puan yorumlanamaz.
Bir kumaş için alınan sonuç, o kumaştan yapılan giysinin tamamını kapsamaz; astar, dikiş ipliği, baskı ve aksesuar ayrı değerlendirilir.
Yıkama sonrası performans iddiaları belirtilen yıkama sayısıyla birlikte geçerlidir; "kalıcı" ifadesi tek başına doğrulanabilir değildir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Marka kısıtlı madde listesi (RSL) uygunluğu
Etiket beyanlarının doğrulanması: lif bileşimi ve bakım talimatı
Döşemelik ve teknik tekstilde performans sınıfı belirleme
İthalat öncesi sevkiyat kontrolü ve parti kabulü
Sürdürülebilirlik ve geri dönüştürülmüş içerik iddialarının desteklenmesi

İlgili Testler

Sürtme Haslığı Testi (Crocking) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yaş sürtme notu neden hep daha düşük?

Su, boyanın yüzeyden çözünüp beze taşınmasını kolaylaştırır. Bu beklenen bir davranıştır; şartnameler de yaş sürtme için genellikle daha düşük bir eşik kabul eder.

Denimde düşük not normal mi?

İndigo boyalı denim yüzeyde tutunan bir boya taşır ve düşük sürtme haslığı yapının doğal sonucudur. Yine de ürün kategorisine göre bir alt sınır belirlenir; sınırı müşteri şartnamesi verir.