Işık Haslığı Testi — ISO 105-B02 / AATCC 16

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) Nedir?

Işık haslığı testi, numunenin ksenon ark lambasıyla üretilen yapay gün ışığına kontrollü sıcaklık ve nem altında maruz bırakılmasıdır. Numune ile birlikte mavi yün referans şeritleri de aynı koşullara maruz kalır; numunedeki solma, hangi mavi yün referansındaki solmaya denk geldiğine göre 1–8 arası derecelendirilir.

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) Amacı

Amaç, ürünün güneş ışığı altında ne kadar süre rengini koruyacağını karşılaştırmalı olarak belirlemektir. Perde, döşemelik ve araç içi tekstillerde belirleyicidir.

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) Hangi Ürünlere Uygulanır?

Perde ve güneşlik kumaşları
Döşemelik kumaşlar
Otomotiv iç mekân tekstilleri
Dış mekân tekstilleri ve tenteler
Baskılı tekstiller

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) Hangi Sektörlerde Kullanılır?

TekstilPerakendeTüketici ÜrünleriMobilyaOtomotivYapı

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) İçin İlgili Standartlar

TS EN ISO 105-B02 (yapay ışık — ksenon ark)
TS EN ISO 105-B04 (yapay hava koşullandırma)
TS EN ISO 105-B06 (yüksek sıcaklıkta yapay ışık — otomotiv)
AATCC 16
TS EN ISO 105-A02 (renk değişimi skalası)

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) Koşulları

Işık kaynağı: Ksenon ark, standartta tanımlı filtre sistemiyle
Referans: Mavi yün skalası (1–8); numune referansla birlikte maruz bırakılır
Kabin koşulları: Siyah panel sıcaklığı ve bağıl nem standarda göre kontrol edilir
Maruz kalma: Hedeflenen mavi yün seviyesindeki solmaya kadar sürdürülür

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) Cihazı

Ksenon ark ışık haslığı cihazı
Mavi yün referans skalaları
Siyah panel/siyah standart termometre
Standart aydınlatmalı değerlendirme kabini ve gri skala

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) İçin Numune Gereksinimleri

Numune standartta tanımlı ölçüde kesilmeli
Her renk için ayrı numune
Numunenin bir bölümü maskelenerek referans olarak korunur
Otomotiv şartnameleri için ayrı numune ve ayrı standart gerekir

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) Süresi

Süre hedeflenen mavi yün seviyesine bağlıdır ve doğrudan bununla belirlenir: düşük seviyeler günler, yüksek seviyeler haftalar sürer. Bu yüzden ışık haslığı tekstil deneyleri içinde en uzun sürenlerdendir.

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) Prosedürü

1Numuneler ve mavi yün referansları birlikte kabine yerleştirilir.
2Numunenin bir bölümü maskelenerek maruz kalmayan referans korunur.
3Kabin koşulları (sıcaklık, nem, ışınım) ayarlanır.
4Maruz bırakma, hedeflenen mavi yün referansında tanımlı solma görülene kadar sürdürülür.
5Numune çıkarılır ve şartlandırılır.
6Maskeli ve maruz kalan bölge karşılaştırılarak mavi yün notu belirlenir.

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) Kabul Kriterleri

Kabul kriteri şartnamedeki minimum mavi yün notudur. Perde ve döşemelikte yüksek notlar istenirken günlük giyimde daha düşük notlar kabul edilebilir. Standart geçme notu tanımlamaz.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Sonuç 1 (çok düşük) ile 8 (çok yüksek) arası mavi yün notu olarak verilir. Skala logaritmiktir: her basamak yaklaşık iki kat daha uzun dayanım anlamına gelir, bu yüzden 5 ile 6 arasındaki fark küçük değildir.

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) Raporu

Numune tanımı ve renk
Uygulanan standart bölümü ve filtre sistemi
Kabin koşulları ve toplam ışınım
Mavi yün notu
Varsa gri skala renk değişimi notu

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

AB 1007/2011 (tekstil elyaf adları ve etiketleme)
AB 1907/2006 REACH Ek XVII (tekstilde kısıtlı maddeler)
Tekstil Ürünlerinin İsimlendirilmesine İlişkin Yönetmelik

Tekstil Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Light deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Tekstil deneyleri iki soruyu ayrı ayrı yanıtlar: kumaş kullanım ömrü boyunca fiziksel olarak dayanıyor mu, ve üzerinde insan sağlığı için kısıtlanmış bir madde var mı? Bu iki eksen farklı laboratuvar altyapısı ve farklı karar mekanizması gerektirir.

Fiziksel tarafta kopma ve yırtılma dayanımı, aşınma direnci, boncuklanma, boyutsal değişim, renk haslığı, su ve yağ iticilik ölçülür. Bu deneylerin çoğu KULLANIM SENARYOSUNA bağlıdır: bir döşemelik kumaşta Martindale aşınma çevrimi belirleyici iken, bir gömlek kumaşında yıkamada boyutsal değişim ve renk haslığı öne çıkar. Aynı kumaş, farklı kullanım için farklı deney setinden geçer.

Renk haslığı alanın kendine özgü bir gövdesidir ve tek bir deney değildir. Aynı kumaşın ışığa, yıkamaya, sürtmeye, tere, tükürüğe, klorlu suya ve ütülemeye karşı haslığı ayrı ayrı ölçülür; her biri farklı bir kullanım anını temsil eder. Sonuçlar gri skala ile 1'den 5'e puanlanır ve şartname her etken için ayrı asgari puan verir.

Kimyasal tarafta azo boyarmaddelerden açığa çıkan aromatik aminler, formaldehit, ağır metaller, ftalatlar, kısa zincirli klorlu parafinler, alkilfenoller ve PFAS bileşikleri aranır. Bu kalemler REACH kısıtlamalarından, marka kısıtlı madde listelerinden (RSL) ve OEKO-TEX gibi gönüllü şemalardan gelir. Marka listeleri çoğu zaman mevzuattan daha sıkıdır; hedef müşteri belirleyicidir.

Tüketici tekstilinde CE işareti YOKTUR. Yükümlülük üç ayaklıdır: elyaf bileşimi ve bakım etiketlemesi, kimyasal kısıtlamalara uyum ve genel ürün güvenliği. Koruyucu işlev iddiası taşıyan tekstil (iş elbisesi, aleve dayanıklı giysi, yüksek görünürlüklü giysi) ise kişisel koruyucu donanım mevzuatına girer ve orada CE zorunludur — bu ayrım ticari olarak kritiktir.

Etiket beyanının doğrulanması alanın en rutin işidir. Kantitatif lif analizi, etikette yazan karışım oranını doğrular; tolerans aralıkları mevzuatta tanımlıdır. Yanlış lif beyanı hem tüketiciyi yanıltır hem gümrük sınıflandırmasını etkiler.

Sürdürülebilirlik iddiaları son yıllarda alana yeni bir gövde ekledi: geri dönüştürülmüş içerik oranının doğrulanması (GRS, RCS), organik içerik (GOTS), zararlı kimyasalların sınırlandırılması ve su/enerji ayak izi beyanları. Bu iddialar artık denetlenebilir kanıt gerektiriyor.

Bu alanın yöntem grupları

Mukavemet ve dayanım
Şerit ve grab kopma mukavemeti, Elmendorf ve dil yöntemiyle yırtılma, dikiş mukavemeti, patlama dayanımı.
Aşınma ve yüzey
Martindale ve döner platform aşınma, boncuklanma ve tüylenme, kumaş gramajı ve sıklık ölçümleri.
Boyutsal kararlılık
Yıkama ve kurutmada boyutsal değişim, buruşma davranışı, ütüleme sonrası görünüm.
Renk haslığı
Işık (ksenon), yıkama, sürtme, ter, tükürük, su ve klorlu suya karşı haslık; gri skala ile puanlama.
Fonksiyonel özellikler
Su iticilik (sprey testi), yağ iticilik, su geçirmezlik, hava geçirgenliği, antibakteriyel bitim etkinliği, UV koruma faktörü.
Kimyasal analizler
Azo boyarmadde aromatik aminleri, formaldehit, pH, ağır metaller, ftalatlar, klorlu fenoller, PFAS ve alkilfenoller.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Marka kısıtlı madde listesi (RSL) mevzuattan daha sıkı olabilir; REACH uygunluğu müşteri şartnamesine uygunluk anlamına gelmez.
Koruyucu işlev iddiası taşıyan tekstil KKD mevzuatına girer ve CE gerektirir; sıradan tekstil deney raporu bu dosyayı karşılamaz.
Renk haslığı tek bir sayı değildir; hangi etkene karşı olduğu belirtilmeden puan yorumlanamaz.
Bir kumaş için alınan sonuç, o kumaştan yapılan giysinin tamamını kapsamaz; astar, dikiş ipliği, baskı ve aksesuar ayrı değerlendirilir.
Yıkama sonrası performans iddiaları belirtilen yıkama sayısıyla birlikte geçerlidir; "kalıcı" ifadesi tek başına doğrulanabilir değildir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Marka kısıtlı madde listesi (RSL) uygunluğu
Etiket beyanlarının doğrulanması: lif bileşimi ve bakım talimatı
Döşemelik ve teknik tekstilde performans sınıfı belirleme
İthalat öncesi sevkiyat kontrolü ve parti kabulü
Sürdürülebilirlik ve geri dönüştürülmüş içerik iddialarının desteklenmesi

İlgili Testler

Işık Haslığı Testi (Light Fastness) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Mavi yün skalası nedir?

Bilinen ışık dayanımına sahip sekiz adet mavi boyalı yün şerididir. Her şerit bir öncekinin yaklaşık iki katı dayanır. Numune bu şeritlerle aynı anda ışığa maruz bırakıldığı için sonuç, kabin farklılıklarından bağımsız hâle gelir.

Otomotiv için aynı test geçerli mi?

Genellikle değildir. Araç içi sıcaklık ve ışınım koşulları daha ağırdır; bunun için ISO 105-B06 ve OEM şartnameleri kullanılır. Giyim için alınan B02 sonucu araç içi uygulamayı temsil etmez.