Yapı Yangın Testleri — EN 13501 / EN 13823 SBI / EN ISO 1716

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri Nedir?

Yapı yangın testleri iki farklı soruyu yanıtlar. YANGINA TEPKİ (reaction to fire), malzemenin yangına katkısını ölçer ve EN 13501-1'e göre A1'den F'ye uzanan Euroclass sistemiyle sınıflandırılır; başlıca deneyler EN ISO 1182 yanmazlık, EN ISO 1716 brüt kalori değeri, EN 13823 tek yanan madde (SBI) ve EN ISO 11925-2 küçük alev deneyidir. YANGINA DİRENÇ (resistance to fire) ise yapı elemanının yangını ne kadar süre tuttuğunu ölçer ve EI/REI gibi sınıflarla ifade edilir.

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri Amacı

Amaç, malzemenin ve yapı elemanının yangın güvenliği düzenlemelerinde istenen sınıfı karşıladığını göstermektir. Yangın sınıfı, binanın kullanım amacına ve yüksekliğine göre zorunlu tutulur.

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri Hangi Ürünlere Uygulanır?

Yalıtım malzemeleri ve cephe sistemleri
İç mekân kaplama ve panel ürünleri
Yangın kapıları ve bölme duvarlar
Kablo ve tesisat ürünleri
Zemin kaplamaları

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri Hangi Sektörlerde Kullanılır?

YapıİnşaatKamuPlastik & Kauçuk

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri İçin İlgili Standartlar

TS EN 13501-1 (yangına tepki sınıflandırması)
TS EN 13501-2 (yangına direnç sınıflandırması)
TS EN 13823 (tek yanan madde deneyi — SBI)
TS EN ISO 1182 (yanmazlık deneyi)
TS EN ISO 1716 (brüt kalori değeri)
TS EN ISO 11925-2 (küçük alev deneyi)
TS EN 1364 / EN 1365 serisi (taşıyıcı olmayan ve taşıyıcı elemanların yangına direnci)

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri Koşulları

Son kullanım koşulu: Numune, gerçek uygulamadaki montaj ve alt yapıyla test edilir
Yangın eğrisi: Direnç deneylerinde standart sıcaklık-zaman eğrisi uygulanır
Ek sınıflar: Duman üretimi (s) ve yanan damla (d) alt sınıfları ayrıca belirlenir
Şartlandırma: Numuneler standartta tanımlı koşullarda dengeye getirilir

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri Cihazı

SBI (tek yanan madde) deney düzeneği
Yanmazlık fırını
Bomba kalorimetre
Küçük alev deney düzeneği
Yangına direnç fırınları (yatay ve düşey)
Duman ölçüm ve gaz analiz sistemleri

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri İçin Numune Gereksinimleri

Son kullanım koşulunu temsil eden, montajlı numune
Alt yapı, yapıştırıcı ve bağlantı detayları numunede bulunmalı
Ürün kalınlığı, yoğunluğu ve bileşimi bildirilmeli
Deneyler tahribatlıdır; numune geri verilmez

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri Süresi

Yangına tepki deneyleri numune hazırlığı ve şartlandırma sonrası birkaç gün içinde tamamlanır. Yangına direnç deneyleri fırın planlaması ve büyük ölçekli numune imalatı nedeniyle daha uzun bir takvim gerektirir.

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri Prosedürü

1Ürünün son kullanım koşulu tanımlanır ve numune buna göre hazırlanır.
2Numuneler şartlandırılır.
3Sınıf hedefine göre deney seti belirlenir.
4Yanmazlık veya kalori değeri deneyleri uygulanır.
5SBI ve küçük alev deneyleri yürütülür.
6Sonuçlar EN 13501-1'e göre sınıflandırılır.

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri Kabul Kriterleri

EN 13501-1, deney sonuçlarına göre Euroclass sınıfını (A1, A2, B, C, D, E, F) ve duman ile yanan damla alt sınıflarını belirler. Hangi sınıfın gerekli olduğunu binanın kullanım amacı, yüksekliği ve ulusal yangın yönetmeliği tanımlar. (AB) 305/2011 kapsamında deney sonucu bir geçme/kalma kararı değil, Performans Beyanında (DoP) açıklanacak performans değeridir. Hangi performans seviyesinin yeterli olduğunu ürünün kullanılacağı yapının bulunduğu ülkenin ulusal düzenlemesi ve proje şartnamesi belirler.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Sınıflandırma, test edilen son kullanım koşuluna özgüdür: aynı yalıtım malzemesi farklı alt yapı veya farklı yapıştırıcıyla farklı sınıf alabilir. Bu, cephe sistemlerinde özellikle kritiktir; malzeme sınıfı, sistemin cephe yangın davranışını göstermez ve büyük ölçekli cephe deneyleri ayrıca gerekebilir.

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri Raporu

Ürün tanımı, kalınlık, yoğunluk ve bileşim
Test edilen son kullanım koşulu ve montaj detayı
Uygulanan deneyler ve sonuçları
Euroclass sınıfı ile duman ve damla alt sınıfları
Direnç deneylerinde EI/REI sınıfı ve süresi

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

(AB) 305/2011 Yapı Malzemeleri Tüzüğü

Yapı Malzemeleri Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Yangın deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Yapı malzemeleri deneyleri, bir ürünün yapının içinde üstlendiği işlevi yerine getirip getirmediğini gösterir. Beton basınç dayanımından cam ısıl geçirgenliğine, agrega elek analizinden pencere su sızdırmazlığına kadar geniş bir alan bu ailede toplanır.

Bu ailenin diğerlerinden ayrılan yönü, sonucun doğrudan bir MEVZUAT BEYANINA dönüşmesidir. Yapı Malzemeleri mevzuatı kapsamındaki ürünler için performans beyanı (DoP) zorunludur ve beyandaki her temel karakteristik bir deney sonucuna dayanır. Yangına tepki sınıfı, ısıl iletkenlik, basınç dayanımı, su geçirgenliği ve tehlikeli madde salımı bu şekilde beyan edilir. Beyan, üreticinin imzasını taşıyan hukuki bir metindir; arkasındaki deney kaydı denetimde ilk istenen belgedir.

İkinci ayırt edici yön, ürünün ÖMÜR BOYU değerlendirilmesidir. Bir elektronik cihaz beş yıl çalışır; bir yapı elemanı elli yıl yerinde durur ve bu süre boyunca donma-çözülme çevrimleri, UV, nem, kimyasal etki ve yük altında kalır. Bu yüzden alanda dayanıklılık deneyleri (donma-çözülme, karbonatlaşma, alkali-silika reaksiyonu, yaşlandırma) klasik dayanım deneyleri kadar ağırlık taşır.

Deneyler malzemenin türüne göre ayrışır ve her grup kendi standart setine sahiptir: çimento ve beton, agrega, kâgir birimleri, ahşap esaslı panel, ısı yalıtımı, cam ve cam üniteleri, seramik karo, zemin kaplaması, şap, derz dolgusu ve kaplama sistemleri. Ürünün nereye monte edileceği hangi setin uygulanacağını belirler — aynı panel duvarda ve zeminde farklı standartlarla değerlendirilir.

Fabrika üretim kontrolü (FPC) alanın sürekli bileşenidir. Yapı ürününde CE işareti tek bir deneyle alınıp bırakılmaz; üreticinin üretim tutarlılığını izlediğini, düzenli numune aldığını ve sapma hâlinde müdahale ettiğini gösteren bir sistem kurması gerekir. Ürün grubuna göre bu sistemin onaylanmış kuruluş tarafından denetlenmesi istenebilir.

Şantiye deneyleri ayrı bir gövdedir. Laboratuvarda ürün onaylanır; şantiyede o ürünün gerçekten beyan edilen sınıfta olduğu ve doğru uygulandığı kontrol edilir. Taze beton çökmesi, silindir numune alma, agrega elek analizi ve saha su sızdırmazlığı deneyleri bu kapsamdadır.

Bu alanın yöntem grupları

Beton ve çimento
Taze betonda çökme, hava içeriği ve birim ağırlık; sertleşmiş betonda basınç ve eğilme dayanımı, su geçirgenliği, donma-çözülme dayanımı. Çimentoda basınç dayanımı, priz süresi ve bileşim analizi.
Agrega
Elek analizi, tane şekli, Los Angeles aşınma dayanımı, donma-çözülme, alkali reaktivite ve yoğunluk/su emme.
Isı ve enerji performansı
Isıl iletkenlik ve ısıl direnç, cam ünitelerinde ısıl geçirgenlik (U değeri) hesabı, güneş enerjisi geçirgenliği.
Cephe ve doğrama
Pencere ve kapılarda hava geçirgenliği, su sızdırmazlığı ve rüzgâr yükü dayanımı; cephe sistemlerinde yangın performansı.
Yangın performansı
Yangına tepki sınıflandırması ve yangına dayanım deneyleri; ikisi ayrı kavramdır ve ayrı standartlarla ele alınır.
Kâgir, karo ve zemin
Basınç dayanımı, su emme, aşınma direnci, kayma direnci, leke ve kimyasal dayanım.
Emisyon ve tehlikeli madde
Ahşap esaslı panellerde formaldehit salımı, yapı ürünlerinden VOC emisyonu, agrega ve atıkta liç davranışı.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Yangına TEPKİ ile yangına DAYANIM farklı kavramlardır: biri malzemenin yangına katkısını, diğeri elemanın yangını tutma süresini anlatır.
Performans beyanı bir sertifika değildir; üreticinin beyanıdır. Onaylanmış kuruluş katılımı ürün grubuna ve değerlendirme sistemine göre değişir.
Bir deney sonucu, ürünün deney yapılan montaj düzeninde geçerlidir. Farklı alt tabaka, farklı kalınlık ya da farklı birleşim detayı yeniden değerlendirme gerektirebilir.
Şantiye numunesi ile laboratuvar numunesi aynı şey değildir. Şantiyede alınan beton silindiri, uygulama ve kür koşullarını da içerir; ürün onayı yerine geçmez.
ASTM ve EN yapı standartları benzer büyüklükleri farklı numune ve ölçeklerle ölçer; sonuçlar birebir dönüştürülemez.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Performans beyanı (DoP) ve CE işaretlemesi
Fabrika üretim kontrolü sisteminin kurulması ve sürdürülmesi
Şantiyede beton, agrega ve uygulama uygunluk kontrolü
Yangın ve enerji performansı gerekliliklerinin karşılanması
Proje ve ihale şartnamesindeki teknik kalemlerin doğrulanması

İlgili Testler

Yapı Malzemelerinde Yangın Testleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Malzememiz A2 sınıfı, cephede güvenli mi?

Malzeme sınıfı sistemin davranışını göstermez. Cephede yangın yayılımı; yalıtım, kaplama, hava boşluğu ve detaylar birlikte belirlenir. Birçok ülke bu nedenle büyük ölçekli cephe yangın deneyi ister.

Sınıflandırma raporu ile deney raporu aynı şey mi?

Değildir. Deney raporu ölçüm sonuçlarını verir; sınıflandırma raporu bu sonuçları EN 13501'e göre değerlendirip sınıfı ve geçerlilik kapsamını (hangi kalınlık, hangi alt yapı) tanımlar. Beyan için sınıflandırma raporu gerekir.