Beton Testleri — EN 12390 / EN 12350 / EN 206

Beton Testleri Nedir?

Beton testleri iki grupta yürütülür. TAZE BETON deneyleri (EN 12350) kıvam, hava içeriği, yoğunluk ve sıcaklığı ölçer; dökümden önce yapılır. SERTLEŞMİŞ BETON deneyleri (EN 12390) ise basınç dayanımı, yarmada çekme dayanımı, su işleme derinliği, elastisite modülü ve dayanıklılık özelliklerini belirler.

Beton Testleri Amacı

Amaç, dökülen betonun şartnamede belirtilen dayanım sınıfını ve dayanıklılık özelliklerini sağladığını doğrulamaktır. Beton, yapının taşıyıcı güvenliğinin doğrudan belirleyicisidir.

Beton Testleri Hangi Ürünlere Uygulanır?

Hazır beton
Şantiyede üretilen beton
Prefabrik beton elemanlar
Püskürtme beton
Özel betonlar (kendiliğinden yerleşen, lifli)

Beton Testleri Hangi Sektörlerde Kullanılır?

YapıİnşaatKamu

Beton Testleri İçin İlgili Standartlar

TS EN 206 (beton — özellik, performans, imalat ve uygunluk)
TS EN 12350-1…-8 (taze beton deneyleri)
TS EN 12390-1…-8 (sertleşmiş beton deneyleri)
TS EN 12504-1/-2/-4 (yapıdan karot alma ve tahribatsız deneyler)
TS EN 13791 (yapıdaki beton basınç dayanımının değerlendirilmesi)

Beton Testleri Koşulları

Numune yaşı: Basınç dayanımı standart olarak 28 günlük numunede; erken yaş sonuçları ayrı değerlendirilir
Kür: Numuneler standartta tanımlı sıcaklık ve nemde kürlenir; kür hatası sonucu düşürür
Numune tipi: Küp veya silindir; iki numune tipinin sonuçları farklıdır ve raporlanır
Yükleme hızı: Standartta tanımlı sabit hız

Beton Testleri Cihazı

Beton basınç presi
Kür havuzu ve kür odası
Çökme (slump) hunisi ve yayılma tablası
Hava içeriği ölçüm cihazı
Karot alma makinesi ve su işleme deney düzeneği

Beton Testleri İçin Numune Gereksinimleri

Yapı malzemelerinde şartlandırma sonucu doğrudan belirler: kür süresi tamamlanmamış beton, nemli ahşap veya dengeye gelmemiş yalıtım malzemesi gerçek performansını göstermez. Numune yaşı ve şartlandırma koşulları raporda daima belirtilir.
Numuneler dökümden EN 12350-1'e göre alınmalı
Küp veya silindir kalıp boyutu bildirilmeli
Numune üzerine döküm tarihi, saati ve yeri işaretlenmeli
Kür koşulları numune laboratuvara gelene kadar da korunmalı

Beton Testleri Süresi

Taze beton deneyleri sahada anında sonuçlanır. Basınç dayanımı için standart değerlendirme 28 günlük numunede yapılır; bu süre yöntemin tanımının parçasıdır ve kısaltılamaz. Erken yaş (7 gün) sonuçları öngörü amaçlıdır.

Beton Testleri Prosedürü

1Taze betondan standarda uygun numune alınır.
2Kıvam, hava içeriği ve sıcaklık ölçülür.
3Kalıplara numune dökülür ve sıkıştırılır.
4Kalıptan çıkarılan numuneler standart koşullarda kürlenir.
5Belirlenen yaşta numune preste kırılır.
6Basınç dayanımı hesaplanır ve sınıfla karşılaştırılır.

Beton Testleri Kabul Kriterleri

TS EN 206, dayanım sınıfları ve uygunluk kriterlerini tanımlar; uygunluk tek numuneyle değil, tanımlı sayıda sonucun istatistiksel değerlendirmesiyle belirlenir. (AB) 305/2011 kapsamında deney sonucu bir geçme/kalma kararı değil, Performans Beyanında (DoP) açıklanacak performans değeridir. Hangi performans seviyesinin yeterli olduğunu ürünün kullanılacağı yapının bulunduğu ülkenin ulusal düzenlemesi ve proje şartnamesi belirler.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Tek bir düşük sonuç doğrudan uygunsuzluk demek değildir: EN 206 uygunluk değerlendirmesini sonuç serisi üzerinden tanımlar. Ancak numune alma veya kür hatası varsa sonuç betonu değil, hatayı gösterir. Yapıdaki gerçek dayanım sorgulanıyorsa karot alınır ve EN 13791'e göre değerlendirilir.

Beton Testleri Raporu

Beton sınıfı, döküm yeri ve tarihi
Taze beton deney sonuçları
Numune tipi, boyutu ve yaşı
Kür koşulları
Her numune için basınç dayanımı ve ortalama
Uygunluk değerlendirmesi

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

(AB) 305/2011 Yapı Malzemeleri Tüzüğü

Yapı Malzemeleri Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Beton deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Yapı malzemeleri deneyleri, bir ürünün yapının içinde üstlendiği işlevi yerine getirip getirmediğini gösterir. Beton basınç dayanımından cam ısıl geçirgenliğine, agrega elek analizinden pencere su sızdırmazlığına kadar geniş bir alan bu ailede toplanır.

Bu ailenin diğerlerinden ayrılan yönü, sonucun doğrudan bir MEVZUAT BEYANINA dönüşmesidir. Yapı Malzemeleri mevzuatı kapsamındaki ürünler için performans beyanı (DoP) zorunludur ve beyandaki her temel karakteristik bir deney sonucuna dayanır. Yangına tepki sınıfı, ısıl iletkenlik, basınç dayanımı, su geçirgenliği ve tehlikeli madde salımı bu şekilde beyan edilir. Beyan, üreticinin imzasını taşıyan hukuki bir metindir; arkasındaki deney kaydı denetimde ilk istenen belgedir.

İkinci ayırt edici yön, ürünün ÖMÜR BOYU değerlendirilmesidir. Bir elektronik cihaz beş yıl çalışır; bir yapı elemanı elli yıl yerinde durur ve bu süre boyunca donma-çözülme çevrimleri, UV, nem, kimyasal etki ve yük altında kalır. Bu yüzden alanda dayanıklılık deneyleri (donma-çözülme, karbonatlaşma, alkali-silika reaksiyonu, yaşlandırma) klasik dayanım deneyleri kadar ağırlık taşır.

Deneyler malzemenin türüne göre ayrışır ve her grup kendi standart setine sahiptir: çimento ve beton, agrega, kâgir birimleri, ahşap esaslı panel, ısı yalıtımı, cam ve cam üniteleri, seramik karo, zemin kaplaması, şap, derz dolgusu ve kaplama sistemleri. Ürünün nereye monte edileceği hangi setin uygulanacağını belirler — aynı panel duvarda ve zeminde farklı standartlarla değerlendirilir.

Fabrika üretim kontrolü (FPC) alanın sürekli bileşenidir. Yapı ürününde CE işareti tek bir deneyle alınıp bırakılmaz; üreticinin üretim tutarlılığını izlediğini, düzenli numune aldığını ve sapma hâlinde müdahale ettiğini gösteren bir sistem kurması gerekir. Ürün grubuna göre bu sistemin onaylanmış kuruluş tarafından denetlenmesi istenebilir.

Şantiye deneyleri ayrı bir gövdedir. Laboratuvarda ürün onaylanır; şantiyede o ürünün gerçekten beyan edilen sınıfta olduğu ve doğru uygulandığı kontrol edilir. Taze beton çökmesi, silindir numune alma, agrega elek analizi ve saha su sızdırmazlığı deneyleri bu kapsamdadır.

Bu alanın yöntem grupları

Beton ve çimento
Taze betonda çökme, hava içeriği ve birim ağırlık; sertleşmiş betonda basınç ve eğilme dayanımı, su geçirgenliği, donma-çözülme dayanımı. Çimentoda basınç dayanımı, priz süresi ve bileşim analizi.
Agrega
Elek analizi, tane şekli, Los Angeles aşınma dayanımı, donma-çözülme, alkali reaktivite ve yoğunluk/su emme.
Isı ve enerji performansı
Isıl iletkenlik ve ısıl direnç, cam ünitelerinde ısıl geçirgenlik (U değeri) hesabı, güneş enerjisi geçirgenliği.
Cephe ve doğrama
Pencere ve kapılarda hava geçirgenliği, su sızdırmazlığı ve rüzgâr yükü dayanımı; cephe sistemlerinde yangın performansı.
Yangın performansı
Yangına tepki sınıflandırması ve yangına dayanım deneyleri; ikisi ayrı kavramdır ve ayrı standartlarla ele alınır.
Kâgir, karo ve zemin
Basınç dayanımı, su emme, aşınma direnci, kayma direnci, leke ve kimyasal dayanım.
Emisyon ve tehlikeli madde
Ahşap esaslı panellerde formaldehit salımı, yapı ürünlerinden VOC emisyonu, agrega ve atıkta liç davranışı.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Yangına TEPKİ ile yangına DAYANIM farklı kavramlardır: biri malzemenin yangına katkısını, diğeri elemanın yangını tutma süresini anlatır.
Performans beyanı bir sertifika değildir; üreticinin beyanıdır. Onaylanmış kuruluş katılımı ürün grubuna ve değerlendirme sistemine göre değişir.
Bir deney sonucu, ürünün deney yapılan montaj düzeninde geçerlidir. Farklı alt tabaka, farklı kalınlık ya da farklı birleşim detayı yeniden değerlendirme gerektirebilir.
Şantiye numunesi ile laboratuvar numunesi aynı şey değildir. Şantiyede alınan beton silindiri, uygulama ve kür koşullarını da içerir; ürün onayı yerine geçmez.
ASTM ve EN yapı standartları benzer büyüklükleri farklı numune ve ölçeklerle ölçer; sonuçlar birebir dönüştürülemez.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Performans beyanı (DoP) ve CE işaretlemesi
Fabrika üretim kontrolü sisteminin kurulması ve sürdürülmesi
Şantiyede beton, agrega ve uygulama uygunluk kontrolü
Yangın ve enerji performansı gerekliliklerinin karşılanması
Proje ve ihale şartnamesindeki teknik kalemlerin doğrulanması

İlgili Testler

Beton Testleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

7 günlük sonuç düşük çıktı, endişelenmeli miyiz?

Erken yaş sonucu öngörü amaçlıdır; beton dayanımını 28 güne kadar kazanmayı sürdürür. Çimento tipine göre kazanım hızı değişir. Karar 28 günlük sonuca göre verilir.

Küp mü silindir mi kullanmalıyız?

Şartname belirler. İki numune tipi aynı beton için farklı sayısal değerler verir ve EN 206 sınıf gösteriminde ikisi de yer alır. Karşılaştırma yapılırken aynı numune tipinin kullanılmış olması gerekir.

Numuneleri şantiyede beklettik, sorun olur mu?

Olur. Kür koşulları sonucu doğrudan etkiler; güneşte veya donma riski altında bekleyen numune gerçek dayanımın altında sonuç verir. Bu durumda sonuç betonu değil numune bakımını yansıtır.