Yapı Çeliği Testleri — EN ISO 6892 / EN 10025 / EN 1090

Yapı Çeliği Testleri Nedir?

Yapı çeliği testleri, taşıyıcı elemanlarda kullanılan çeliğin mekanik ve kimyasal özelliklerinin belirlenmesidir. Çekme deneyi (EN ISO 6892-1) akma ve çekme dayanımı ile uzamayı verir; Charpy darbe deneyi (EN ISO 148-1) kırılganlık davranışını, eğme deneyi ise şekillendirilebilirliği gösterir. Donatı çeliğinde ayrıca nervür geometrisi ve yorulma özellikleri değerlendirilir.

Yapı Çeliği Testleri Amacı

Amaç, çeliğin beyan edilen kalite sınıfına uygunluğunu ve taşıyıcı sistemde öngörülen davranışı göstereceğini doğrulamaktır.

Yapı Çeliği Testleri Hangi Ürünlere Uygulanır?

Sıcak haddelenmiş yapı çeliği profilleri
Betonarme donatı çeliği
Öngerme çeliği
Çelik saclar ve levhalar
Kaynaklı hasır çelik

Yapı Çeliği Testleri Hangi Sektörlerde Kullanılır?

YapıİnşaatMetalKamu

Yapı Çeliği Testleri İçin İlgili Standartlar

TS EN ISO 6892-1 (metalik malzemeler — çekme deneyi, oda sıcaklığı)
TS EN ISO 148-1 (Charpy sarkaç darbe deneyi)
TS EN ISO 7438 (eğme deneyi)
TS EN 10025 serisi (sıcak haddelenmiş yapı çelikleri)
TS EN 10080 (betonarme donatı çeliği)
TS EN 1090-1/-2 (çelik yapıların imalatı ve uygunluk değerlendirmesi)

Yapı Çeliği Testleri Koşulları

Numune hazırlama: Standartta tanımlı numune geometrisi; işleme sırasında ısınma önlenir
Çekme hızı: Standartta tanımlı gerilme veya uzama hızı
Darbe sıcaklığı: Charpy deneyi kalite sınıfının öngördüğü sıcaklıkta yapılır
Numune yönü: Haddeleme yönüne göre numune yönü kaydedilir

Yapı Çeliği Testleri Cihazı

Çekme test cihazı ve ekstensometre
Charpy sarkaç darbe cihazı ve soğutma banyosu
Eğme deney düzeneği
Optik emisyon spektrometresi (kimyasal analiz)
Sertlik ölçüm cihazı

Yapı Çeliği Testleri İçin Numune Gereksinimleri

Standartta tanımlı sayıda ve geometride numune
Malzeme kalitesi, üretici ve döküm numarası bildirilmeli
Donatıda çap ve nervür tipi belirtilmeli
Numune haddeleme yönü işaretlenmeli

Yapı Çeliği Testleri Süresi

Çekme ve eğme deneyleri hızlıdır. Charpy deneyi düşük sıcaklıkta yapılacaksa şartlandırma süresi eklenir. Kimyasal analiz aynı gün sonuçlanır.

Yapı Çeliği Testleri Prosedürü

1Numuneler standartta tanımlı geometride hazırlanır.
2Kimyasal bileşim spektrometreyle belirlenir.
3Çekme deneyi uygulanır; akma, çekme dayanımı ve uzama ölçülür.
4Eğme deneyi ile şekillendirilebilirlik değerlendirilir.
5Charpy numuneleri tanımlı sıcaklığa getirilir ve kırılır.
6Sonuçlar ürün standardındaki şartlarla karşılaştırılır.

Yapı Çeliği Testleri Kabul Kriterleri

TS EN 10025 ve TS EN 10080, her kalite sınıfı için asgari akma dayanımı, çekme dayanımı, uzama, darbe enerjisi ve kimyasal bileşim sınırlarını tanımlar. Donatıda ayrıca çekme/akma oranı ve süneklik sınıfı şartları vardır. (AB) 305/2011 kapsamında deney sonucu bir geçme/kalma kararı değil, Performans Beyanında (DoP) açıklanacak performans değeridir. Hangi performans seviyesinin yeterli olduğunu ürünün kullanılacağı yapının bulunduğu ülkenin ulusal düzenlemesi ve proje şartnamesi belirler.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Donatı çeliğinde çekme/akma oranı ve toplam uzama, deprem davranışı açısından tek başına dayanımdan daha belirleyicidir: yüksek dayanımlı ancak sünek olmayan bir donatı, yapıda gevrek davranış üretir. Bu yüzden süneklik sınıfı ayrıca değerlendirilir.

Yapı Çeliği Testleri Raporu

Malzeme kalitesi, üretici ve döküm numarası
Numune geometrisi ve yönü
Kimyasal analiz sonuçları
Akma dayanımı, çekme dayanımı ve uzama
Charpy darbe enerjileri ve deney sıcaklığı
Eğme deney sonucu

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

(AB) 305/2011 Yapı Malzemeleri Tüzüğü

Yapı Malzemeleri Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Çelik deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Yapı malzemeleri deneyleri, bir ürünün yapının içinde üstlendiği işlevi yerine getirip getirmediğini gösterir. Beton basınç dayanımından cam ısıl geçirgenliğine, agrega elek analizinden pencere su sızdırmazlığına kadar geniş bir alan bu ailede toplanır.

Bu ailenin diğerlerinden ayrılan yönü, sonucun doğrudan bir MEVZUAT BEYANINA dönüşmesidir. Yapı Malzemeleri mevzuatı kapsamındaki ürünler için performans beyanı (DoP) zorunludur ve beyandaki her temel karakteristik bir deney sonucuna dayanır. Yangına tepki sınıfı, ısıl iletkenlik, basınç dayanımı, su geçirgenliği ve tehlikeli madde salımı bu şekilde beyan edilir. Beyan, üreticinin imzasını taşıyan hukuki bir metindir; arkasındaki deney kaydı denetimde ilk istenen belgedir.

İkinci ayırt edici yön, ürünün ÖMÜR BOYU değerlendirilmesidir. Bir elektronik cihaz beş yıl çalışır; bir yapı elemanı elli yıl yerinde durur ve bu süre boyunca donma-çözülme çevrimleri, UV, nem, kimyasal etki ve yük altında kalır. Bu yüzden alanda dayanıklılık deneyleri (donma-çözülme, karbonatlaşma, alkali-silika reaksiyonu, yaşlandırma) klasik dayanım deneyleri kadar ağırlık taşır.

Deneyler malzemenin türüne göre ayrışır ve her grup kendi standart setine sahiptir: çimento ve beton, agrega, kâgir birimleri, ahşap esaslı panel, ısı yalıtımı, cam ve cam üniteleri, seramik karo, zemin kaplaması, şap, derz dolgusu ve kaplama sistemleri. Ürünün nereye monte edileceği hangi setin uygulanacağını belirler — aynı panel duvarda ve zeminde farklı standartlarla değerlendirilir.

Fabrika üretim kontrolü (FPC) alanın sürekli bileşenidir. Yapı ürününde CE işareti tek bir deneyle alınıp bırakılmaz; üreticinin üretim tutarlılığını izlediğini, düzenli numune aldığını ve sapma hâlinde müdahale ettiğini gösteren bir sistem kurması gerekir. Ürün grubuna göre bu sistemin onaylanmış kuruluş tarafından denetlenmesi istenebilir.

Şantiye deneyleri ayrı bir gövdedir. Laboratuvarda ürün onaylanır; şantiyede o ürünün gerçekten beyan edilen sınıfta olduğu ve doğru uygulandığı kontrol edilir. Taze beton çökmesi, silindir numune alma, agrega elek analizi ve saha su sızdırmazlığı deneyleri bu kapsamdadır.

Bu alanın yöntem grupları

Beton ve çimento
Taze betonda çökme, hava içeriği ve birim ağırlık; sertleşmiş betonda basınç ve eğilme dayanımı, su geçirgenliği, donma-çözülme dayanımı. Çimentoda basınç dayanımı, priz süresi ve bileşim analizi.
Agrega
Elek analizi, tane şekli, Los Angeles aşınma dayanımı, donma-çözülme, alkali reaktivite ve yoğunluk/su emme.
Isı ve enerji performansı
Isıl iletkenlik ve ısıl direnç, cam ünitelerinde ısıl geçirgenlik (U değeri) hesabı, güneş enerjisi geçirgenliği.
Cephe ve doğrama
Pencere ve kapılarda hava geçirgenliği, su sızdırmazlığı ve rüzgâr yükü dayanımı; cephe sistemlerinde yangın performansı.
Yangın performansı
Yangına tepki sınıflandırması ve yangına dayanım deneyleri; ikisi ayrı kavramdır ve ayrı standartlarla ele alınır.
Kâgir, karo ve zemin
Basınç dayanımı, su emme, aşınma direnci, kayma direnci, leke ve kimyasal dayanım.
Emisyon ve tehlikeli madde
Ahşap esaslı panellerde formaldehit salımı, yapı ürünlerinden VOC emisyonu, agrega ve atıkta liç davranışı.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Yangına TEPKİ ile yangına DAYANIM farklı kavramlardır: biri malzemenin yangına katkısını, diğeri elemanın yangını tutma süresini anlatır.
Performans beyanı bir sertifika değildir; üreticinin beyanıdır. Onaylanmış kuruluş katılımı ürün grubuna ve değerlendirme sistemine göre değişir.
Bir deney sonucu, ürünün deney yapılan montaj düzeninde geçerlidir. Farklı alt tabaka, farklı kalınlık ya da farklı birleşim detayı yeniden değerlendirme gerektirebilir.
Şantiye numunesi ile laboratuvar numunesi aynı şey değildir. Şantiyede alınan beton silindiri, uygulama ve kür koşullarını da içerir; ürün onayı yerine geçmez.
ASTM ve EN yapı standartları benzer büyüklükleri farklı numune ve ölçeklerle ölçer; sonuçlar birebir dönüştürülemez.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Performans beyanı (DoP) ve CE işaretlemesi
Fabrika üretim kontrolü sisteminin kurulması ve sürdürülmesi
Şantiyede beton, agrega ve uygulama uygunluk kontrolü
Yangın ve enerji performansı gerekliliklerinin karşılanması
Proje ve ihale şartnamesindeki teknik kalemlerin doğrulanması

İlgili Testler

Yapı Çeliği Testleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Şantiyeye gelen donatıyı test ettirmeli miyiz?

Ürün belgeli olsa bile şantiye kabul deneyleri yaygın ve önerilen bir uygulamadır. Özellikle döküm numarası bazında yapılan doğrulama, belge ile teslim edilen malzeme arasındaki uyumsuzlukları ortaya çıkarır.

Kaynaklı bağlantılar da bu deneylere giriyor mu?

Girmiyor. Kaynaklı bağlantılar EN 1090-2 kapsamında ayrı deneylere (kaynak prosedürü onayı, tahribatsız muayene) tabidir. Ana malzeme deneyi kaynak kalitesini göstermez.