Boru Testleri — EN ISO 1167 / EN ISO 9969 / EN 1401

Boru ve Ek Parça Testleri Nedir?

Boru testleri, taşıyıcı ve iletim işlevini doğrulayan deney setidir. Basınçlı borularda iç basınç dayanımı ve uzun süreli hidrostatik davranış (EN ISO 1167), atık su borularında halka rijitliği ve esnekliği (EN ISO 9969, EN ISO 13968), tüm borularda darbe direnci, boyut kontrolü ve ek yerlerinde sızdırmazlık ölçülür.

Boru ve Ek Parça Testleri Amacı

Amaç, borunun servis basıncına, toprak yüküne ve montaj koşullarına dayandığını ve sızdırmazlığını koruduğunu göstermektir.

Boru ve Ek Parça Testleri Hangi Ürünlere Uygulanır?

PVC-U, PE ve PP atık su boruları
PE ve PP-R içme suyu ve tesisat boruları
Kompozit ve çok katmanlı borular
Beton ve künk borular
Ek parçalar ve contalar

Boru ve Ek Parça Testleri Hangi Sektörlerde Kullanılır?

YapıİnşaatPlastik & KauçukKamu

Boru ve Ek Parça Testleri İçin İlgili Standartlar

TS EN ISO 1167-1…-4 (iç basınca direnç)
TS EN ISO 9969 (halka rijitliğinin tayini)
TS EN ISO 13968 (halka esnekliği)
TS EN 744 / EN ISO 3127 (darbe direnci)
TS EN 1401-1 (PVC-U yeraltı atık su boruları)
TS EN 12201 serisi (PE su boruları)
TS EN ISO 13844/13845 (elastomer contalı ek sızdırmazlığı)

Boru ve Ek Parça Testleri Koşulları

İç basınç deneyi: Tanımlı sıcaklık, basınç ve süre kombinasyonlarında
Halka rijitliği: Tanımlı çap değişimi oranında ölçülen kuvvetten hesaplanır
Darbe deneyi: Standartta tanımlı düşme yüksekliği ve düşük sıcaklıkta
Şartlandırma: Numuneler deney sıcaklığında dengeye getirilir

Boru ve Ek Parça Testleri Cihazı

İç basınç deney banyoları ve basınç üniteleri
Halka rijitliği presi
Düşen ağırlık darbe düzeneği ve soğutma kabini
Sızdırmazlık deney düzenekleri
Boyut ve duvar kalınlığı ölçüm sistemleri

Boru ve Ek Parça Testleri İçin Numune Gereksinimleri

Standartta tanımlı sayıda ve uzunlukta boru numunesi
Boru malzemesi, çapı, SDR/SN sınıfı bildirilmeli
Ek sızdırmazlık deneyi için contalar ve ek parçalar gönderilmeli
Numuneler hasarsız ve üretim partisini temsil eder olmalı

Boru ve Ek Parça Testleri Süresi

Boyut, halka rijitliği ve darbe deneyleri kısa sürer. İç basınç deneyleri ise standartta tanımlı süreler boyunca (kısa süreli kademelerden çok uzun süreli kademelere kadar) sürdürülür ve toplam takvimi belirler.

Boru ve Ek Parça Testleri Prosedürü

1Boyut ve duvar kalınlığı ölçülür.
2Numuneler deney sıcaklığında şartlandırılır.
3İç basınç deneyleri tanımlı basınç ve sürelerde uygulanır.
4Halka rijitliği ve esnekliği ölçülür.
5Darbe deneyi düşük sıcaklıkta yapılır.
6Ek yerlerinde sızdırmazlık deneyleri yürütülür.

Boru ve Ek Parça Testleri Kabul Kriterleri

Ürün standartları (EN 1401, EN 12201 vb.) boyut toleransları, halka rijitliği sınıfları (SN), basınç sınıfları ve darbe kriterlerini tanımlar. Gereken sınıf, gömme derinliği, trafik yükü ve servis basıncına göre projede belirlenir. (AB) 305/2011 kapsamında deney sonucu bir geçme/kalma kararı değil, Performans Beyanında (DoP) açıklanacak performans değeridir. Hangi performans seviyesinin yeterli olduğunu ürünün kullanılacağı yapının bulunduğu ülkenin ulusal düzenlemesi ve proje şartnamesi belirler.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Halka rijitliği sınıfı, borunun toprak altındaki davranışını belirler: yetersiz sınıf seçilen boru zamanla ovalleşir ve ek yerlerinde sızdırmazlık kaybolur. İç basınç deneylerinde kısa süreli sonuçlar uzun süreli davranışı garanti etmez; bu yüzden standartlar farklı süre-sıcaklık kademeleri öngörür.

Boru ve Ek Parça Testleri Raporu

Boru malzemesi, çap, duvar kalınlığı ve sınıfı
Uygulanan standartlar
Boyut ölçüm sonuçları
İç basınç deney koşulları ve sonuçları
Halka rijitliği ve esneklik değerleri
Darbe ve sızdırmazlık sonuçları

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

(AB) 305/2011 Yapı Malzemeleri Tüzüğü
(AB) 2020/2184 (içme suyu temaslı ürünler için)

Yapı Malzemeleri Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Boru deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Yapı malzemeleri deneyleri, bir ürünün yapının içinde üstlendiği işlevi yerine getirip getirmediğini gösterir. Beton basınç dayanımından cam ısıl geçirgenliğine, agrega elek analizinden pencere su sızdırmazlığına kadar geniş bir alan bu ailede toplanır.

Bu ailenin diğerlerinden ayrılan yönü, sonucun doğrudan bir MEVZUAT BEYANINA dönüşmesidir. Yapı Malzemeleri mevzuatı kapsamındaki ürünler için performans beyanı (DoP) zorunludur ve beyandaki her temel karakteristik bir deney sonucuna dayanır. Yangına tepki sınıfı, ısıl iletkenlik, basınç dayanımı, su geçirgenliği ve tehlikeli madde salımı bu şekilde beyan edilir. Beyan, üreticinin imzasını taşıyan hukuki bir metindir; arkasındaki deney kaydı denetimde ilk istenen belgedir.

İkinci ayırt edici yön, ürünün ÖMÜR BOYU değerlendirilmesidir. Bir elektronik cihaz beş yıl çalışır; bir yapı elemanı elli yıl yerinde durur ve bu süre boyunca donma-çözülme çevrimleri, UV, nem, kimyasal etki ve yük altında kalır. Bu yüzden alanda dayanıklılık deneyleri (donma-çözülme, karbonatlaşma, alkali-silika reaksiyonu, yaşlandırma) klasik dayanım deneyleri kadar ağırlık taşır.

Deneyler malzemenin türüne göre ayrışır ve her grup kendi standart setine sahiptir: çimento ve beton, agrega, kâgir birimleri, ahşap esaslı panel, ısı yalıtımı, cam ve cam üniteleri, seramik karo, zemin kaplaması, şap, derz dolgusu ve kaplama sistemleri. Ürünün nereye monte edileceği hangi setin uygulanacağını belirler — aynı panel duvarda ve zeminde farklı standartlarla değerlendirilir.

Fabrika üretim kontrolü (FPC) alanın sürekli bileşenidir. Yapı ürününde CE işareti tek bir deneyle alınıp bırakılmaz; üreticinin üretim tutarlılığını izlediğini, düzenli numune aldığını ve sapma hâlinde müdahale ettiğini gösteren bir sistem kurması gerekir. Ürün grubuna göre bu sistemin onaylanmış kuruluş tarafından denetlenmesi istenebilir.

Şantiye deneyleri ayrı bir gövdedir. Laboratuvarda ürün onaylanır; şantiyede o ürünün gerçekten beyan edilen sınıfta olduğu ve doğru uygulandığı kontrol edilir. Taze beton çökmesi, silindir numune alma, agrega elek analizi ve saha su sızdırmazlığı deneyleri bu kapsamdadır.

Bu alanın yöntem grupları

Beton ve çimento
Taze betonda çökme, hava içeriği ve birim ağırlık; sertleşmiş betonda basınç ve eğilme dayanımı, su geçirgenliği, donma-çözülme dayanımı. Çimentoda basınç dayanımı, priz süresi ve bileşim analizi.
Agrega
Elek analizi, tane şekli, Los Angeles aşınma dayanımı, donma-çözülme, alkali reaktivite ve yoğunluk/su emme.
Isı ve enerji performansı
Isıl iletkenlik ve ısıl direnç, cam ünitelerinde ısıl geçirgenlik (U değeri) hesabı, güneş enerjisi geçirgenliği.
Cephe ve doğrama
Pencere ve kapılarda hava geçirgenliği, su sızdırmazlığı ve rüzgâr yükü dayanımı; cephe sistemlerinde yangın performansı.
Yangın performansı
Yangına tepki sınıflandırması ve yangına dayanım deneyleri; ikisi ayrı kavramdır ve ayrı standartlarla ele alınır.
Kâgir, karo ve zemin
Basınç dayanımı, su emme, aşınma direnci, kayma direnci, leke ve kimyasal dayanım.
Emisyon ve tehlikeli madde
Ahşap esaslı panellerde formaldehit salımı, yapı ürünlerinden VOC emisyonu, agrega ve atıkta liç davranışı.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Yangına TEPKİ ile yangına DAYANIM farklı kavramlardır: biri malzemenin yangına katkısını, diğeri elemanın yangını tutma süresini anlatır.
Performans beyanı bir sertifika değildir; üreticinin beyanıdır. Onaylanmış kuruluş katılımı ürün grubuna ve değerlendirme sistemine göre değişir.
Bir deney sonucu, ürünün deney yapılan montaj düzeninde geçerlidir. Farklı alt tabaka, farklı kalınlık ya da farklı birleşim detayı yeniden değerlendirme gerektirebilir.
Şantiye numunesi ile laboratuvar numunesi aynı şey değildir. Şantiyede alınan beton silindiri, uygulama ve kür koşullarını da içerir; ürün onayı yerine geçmez.
ASTM ve EN yapı standartları benzer büyüklükleri farklı numune ve ölçeklerle ölçer; sonuçlar birebir dönüştürülemez.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Performans beyanı (DoP) ve CE işaretlemesi
Fabrika üretim kontrolü sisteminin kurulması ve sürdürülmesi
Şantiyede beton, agrega ve uygulama uygunluk kontrolü
Yangın ve enerji performansı gerekliliklerinin karşılanması
Proje ve ihale şartnamesindeki teknik kalemlerin doğrulanması

İlgili Testler

Boru ve Ek Parça Testleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

İçme suyu borusunda ek analiz gerekir mi?

Gerekir. Mekanik deneylerin yanında su ile temas eden malzemenin sağlık açısından uygunluğu (madde göçü, koku ve tat, mikrobiyal üreme) ayrıca değerlendirilir; (AB) 2020/2184 bu alanda AB düzeyinde uyumlaştırma öngörmektedir.

SN sınıfını nasıl seçmeliyiz?

Gömme derinliği, dolgu malzemesi, sıkıştırma kalitesi ve üstteki trafik yükü belirler. Proje hesabı olmadan sınıf seçimi yapılmamalıdır; yetersiz sınıf uzun vadede deformasyon ve sızıntı üretir.