ممیزی چیست؟
ممیزی محصول یعنی ارزیابی نمونه‌های برداشته‌شده از محصولات آماده ارسال، مستقل از جریان تولید و از نگاه مشتری. تفاوت آن با کنترل نهایی همین است: کنترل نهایی بخشی از تولید است، اما ممیزی محصول اثربخشی همان کنترل نهایی را نیز به پرسش می‌کشد.
چرا انجام می‌شود؟
هدف، گرفتن انحراف‌هایی است که از نظر فنی منطبق با مشخصات به نظر می‌رسند اما از دید مشتری غیرقابل‌قبول‌اند. بخش مهمی از شکایات مشتری از محصولاتی برمی‌خیزد که ابعادشان درست است اما ظاهر، مونتاژ یا حس کاربری‌شان مشکل دارد.
چه کسی درخواست می‌کند؟
- OEMهای خودرو و لوازم خانگی
- صاحبان برند و زنجیره‌های خرده‌فروشی
- تولیدکنندگانی که با شکایت مشتری مواجه‌اند
- خریدارانی که خواهان بازرسی پیش از حمل هستند
- سازمان‌هایی که طبق IATF 16949 ملزم به ممیزی محصول هستند
معیارهای ممیزی
معیار، نقشه فنی و مشخصات فنی به‌همراه الزامات ویژه مشتری است؛ به این‌ها نمونه‌های حدی (limit sample) و استانداردهای ظاهری نیز افزوده می‌شود. عینی‌سازی معیارهای پذیرش ظاهری با نمونه، ارزیابی ذهنی را کاهش می‌دهد.
دامنه ممیزی
- کنترل ابعادی و مقایسه با نقشه فنی
- بازرسی چشمی: سطح، رنگ، پلیسه، اثر، پوشش
- آزمون عملکرد و مونتاژ
- کنترل برچسب، نشانه‌گذاری و مستندات
- کفایت بسته‌بندی و محافظت
- مقایسه با نمونه‌های حدی
- طبقه‌بندی نقص (بحرانی / عمده / جزئی)
- همخوانی با سوابق بازرسی نهایی
- انطباق با طرح نمونه‌برداری
- تحلیل روند یافته‌ها
استانداردهای مرتبط
- VDA 6.5
- IATF 16949
- ISO 2859-1
- ISO 19011
فرآیند ممیزی
- 1تعیین دامنه و معیاربه‌صورت کتبی روشن می‌شود چه چیزی و بر پایه چه معیاری ممیزی می‌شود: آیین‌نامه رفتاری مشتری، مشخصات فنی، استاندارد یا چک‌لیست.
- 2گردآوری اطلاعات اولیهاندازه و فعالیت طرف ممیزی‌شونده، سابقه ممیزی و عدم انطباق‌های باز بررسی می‌شود.
- 3طرح ممیزیتاریخ ممیزی، تیم و جدول زمانی تهیه و حوزه‌های مورد بازدید و نقش‌های مورد مصاحبه برنامه‌ریزی می‌شود.
- 4جلسه افتتاحیههدف، دامنه، روش و قالب گزارش ممیزی تشریح و اصول محرمانگی و بی‌طرفی تأیید می‌شود.
- 5ممیزی در محلحوزه‌های تولید یا خدمت بازدید، سوابق بررسی و با کارکنان مصاحبه می‌شود. یافته‌ها بی‌درنگ ثبت می‌گردد.
- 6طبقه‌بندی یافته‌هایافته‌ها بر پایه طبقه‌بندی طرح مورد استفاده (بحرانی / عمده / جزئی / مشاهده) درجه‌بندی می‌شود.
- 7جلسه اختتامیهیافته‌ها به مدیریت ارائه، مبانی آن‌ها تشریح و انتظار از اقدام اصلاحی بیان می‌شود.
- 8گزارش و پیگیریگزارش ممیزی صادر، برنامه اقدام اصلاحی دریافت و رفع آن پیگیری می‌شود. در صورت لزوم ممیزی پیگیری انجام می‌گردد.
یافته‌ها
یافته‌ها بر اساس رده نقص ارزیابی می‌شوند. حتی وجود یک نقص بحرانی (با اثر ایمنی یا مقرراتی) موجب رد محموله می‌شود؛ برای نقص‌های عمده و جزئی، اعداد پذیرش موجود در طرح نمونه‌برداری اعمال می‌شود.
گزارش ممیزی
- اطلاعات نهاد ممیزی، ممیز و طرف ممیزی‌شونده
- تاریخ، مدت و دامنه ممیزی
- معیار یا چک‌لیست اعمال‌شده
- حوزه‌ها و فرآیندهای ممیزی‌شده
- یافته‌ها و طبقه‌بندی آن‌ها
- شواهد و عکس‌های پشتیبان یافته‌ها
- امتیازدهی یا درجه‌بندی، اگر طرح الزام کند
- برنامه اقدام اصلاحی و وضعیت رفع
محدودیت خروجی
این ممیزی وضعیت مشاهده‌شده در زمان ممیزی و در دامنه ممیزی‌شده را مستند می‌کند. ممیزی بر پایه نمونه‌برداری است: سوابق بررسی‌شده و حوزه‌های بازدیدشده برای نمایندگی کل انتخاب می‌شوند، اما این به معنای کنترل تک‌تک سوابق نیست. گزارش تضمین یا گواهی نیست و مسئولیت طرف ممیزی‌شونده را از میان نمی‌برد.
تأیید صلاحیت
تأیید صلاحیت بسته به نوع ممیزی متفاوت است. ممیزی‌های طرف سوم که مبنای صدور گواهی سیستم مدیریت‌اند بر پایه ISO/IEC 17021-1 و آن‌ها که مبنای گواهی محصول‌اند بر پایه ISO/IEC 17065 انجام می‌شوند و این دامنه‌ها مشمول تأیید صلاحیت‌اند. ممیزی‌های طرف اول و دوم و ممیزی‌های تابع قواعد صاحب طرح (مانند SMETA و amfori BSCI) در دامنه گواهی تأییدصلاحیت‌شده نیستند؛ این‌ها بر پایه راهنمای ISO 19011 اجرا و گزارش تولید می‌کنند. EUROLAB دارای تأیید صلاحیت بین‌المللی در دامنه ISO/IEC 17021-1 و ISO/IEC 17065 از نهادهای عضو توافق‌نامه IAF است؛ اینکه کدام ممیزی در دامنه تأییدصلاحیت‌شده ارائه می‌شود در مرحله پیشنهاد قیمت کتباً تأیید می‌گردد.
دامنه و اختیاراتممیزیهای مرتبط
پرسش‌های متداول
چه کسی باید ممیزی محصول را انجام دهد؟
باید توسط پرسنلی مستقل از تولید انجام شود؛ فردی که بازرسی نهایی را انجام می‌دهد در واقع کار خودش را ممیزی می‌کند. انتظار می‌رود ممیز برای بازتاب دیدگاه مشتری آموزش دیده باشد.
نمونه حدی چیست؟
نمونه‌ای فیزیکی است که مرز میان قابل‌قبول و غیرقابل‌قبول را نشان می‌دهد. توصیف نوشتاری اغلب برای نقص‌های ظاهری کافی نیست؛ نمونه حدی این اختلاف را برطرف می‌کند و پس از تأیید با مشتری نگهداری می‌شود.
آیا تدقیق مبتنی بر نمونه‌گیری است؟
بله. ممیز نمی‌تواند همه سوابق و همه محصولات را بررسی کند؛ نمونه‌گیری به‌گونه‌ای انجام می‌شود که کل را نمایندگی کند. بنابراین نبود یافته در تدقیق به معنای نبود هیچ عدم انطباقی نیست؛ تدقیق اطمینان می‌دهد، نه اثبات مطلق.
آیا تاریخ تدقیق از پیش اعلام می‌شود؟
به طرح و سیاست خریدار بستگی دارد. تدقیق اعلام‌شده، نیمه‌اعلام‌شده (با یک بازه زمانی) و بدون اعلام قابل‌اجرا هستند. تدقیق بدون اعلام هدفش جلوگیری از آماده‌سازی سوابق برای تدقیق است و به‌طور فزاینده رایج می‌شود.