ممیزی چیست؟
ممیزی فنی یعنی ارزیابی اینکه سازمان زیرساخت فنی، دانش و صلاحیت مهندسی لازم برای انجام کاری معین را دارد یا نه. این ممیزی به «توان فنی» می‌نگرد، نه به سیستم مدیریت.
چرا انجام می‌شود؟
هدف، تفکیک تأمین‌کنندگانی است که گواهی سیستم کیفیت دارند اما صلاحیت انجام یک کار فنی معین را ندارند. گواهی ISO 9001 نشان نمی‌دهد که کاری مهندسی و پیچیده قابل انجام است.
چه کسی درخواست می‌کند؟
- سازمان‌هایی که تجهیزات پیچیده یا بحرانی خریداری می‌کنند
- پیمانکاران EPC و مالکان پروژه
- شرکت‌هایی که خدمات مهندسی خریداری می‌کنند
- مراجع مناقصه‌گزار با پیش‌شرط صلاحیت فنی
- شرکت‌هایی که قصد برون‌سپاری کار تحقیق و توسعه یا طراحی دارند
معیارهای ممیزی
معیار، مشخصات فنی و استانداردهای مهندسی موردنیاز کار است: کدهای طراحی قابل‌اعمال، روش‌های محاسبه، استانداردهای ساخت و الزامات صلاحیت پرسنل.
دامنه ممیزی
- کارکنان مهندسی و شایستگی‌های آنان
- نرم‌افزارهای طراحی و روش‌های محاسبه
- کدهای طراحی اعمال‌شده و آگاهی از استانداردها
- مراجع کارهای مشابه و پروژه‌های تکمیل‌شده
- پارک ماشین‌آلات و توانمندی زیرساخت فنی
- شایستگی‌ها و تأییدیه‌های فرآیندهای ویژه
- زیرساخت آزمایشگاهی و اندازه‌گیری
- ظرفیت تحقیق و توسعه و حل مسئله
- کیفیت مستندات فنی
- کارهای فنی واگذارشده به پیمانکار فرعی
استانداردهای مرتبط
- ISO 19011
- ISO 9001
- ISO 3834
- ISO 9712
- مشخصات فنی ویژه پروژه
فرآیند ممیزی
- 1تعیین دامنه و معیاربه‌صورت کتبی روشن می‌شود چه چیزی و بر پایه چه معیاری ممیزی می‌شود: آیین‌نامه رفتاری مشتری، مشخصات فنی، استاندارد یا چک‌لیست.
- 2گردآوری اطلاعات اولیهاندازه و فعالیت طرف ممیزی‌شونده، سابقه ممیزی و عدم انطباق‌های باز بررسی می‌شود.
- 3طرح ممیزیتاریخ ممیزی، تیم و جدول زمانی تهیه و حوزه‌های مورد بازدید و نقش‌های مورد مصاحبه برنامه‌ریزی می‌شود.
- 4جلسه افتتاحیههدف، دامنه، روش و قالب گزارش ممیزی تشریح و اصول محرمانگی و بی‌طرفی تأیید می‌شود.
- 5ممیزی در محلحوزه‌های تولید یا خدمت بازدید، سوابق بررسی و با کارکنان مصاحبه می‌شود. یافته‌ها بی‌درنگ ثبت می‌گردد.
- 6طبقه‌بندی یافته‌هایافته‌ها بر پایه طبقه‌بندی طرح مورد استفاده (بحرانی / عمده / جزئی / مشاهده) درجه‌بندی می‌شود.
- 7جلسه اختتامیهیافته‌ها به مدیریت ارائه، مبانی آن‌ها تشریح و انتظار از اقدام اصلاحی بیان می‌شود.
- 8گزارش و پیگیریگزارش ممیزی صادر، برنامه اقدام اصلاحی دریافت و رفع آن پیگیری می‌شود. در صورت لزوم ممیزی پیگیری انجام می‌گردد.
یافته‌ها
یافته‌ها شکاف میان شایستگی فنی موردنیاز کار و وضعیت موجود را نشان می‌دهد. یافته بحرانی، فقدان کامل شایستگی برای انجام بخشی از کار یا واگذاری آن به بیرون بدون افشا است.
گزارش ممیزی
- اطلاعات نهاد ممیزی، ممیز و طرف ممیزی‌شونده
- تاریخ، مدت و دامنه ممیزی
- معیار یا چک‌لیست اعمال‌شده
- حوزه‌ها و فرآیندهای ممیزی‌شده
- یافته‌ها و طبقه‌بندی آن‌ها
- شواهد و عکس‌های پشتیبان یافته‌ها
- امتیازدهی یا درجه‌بندی، اگر طرح الزام کند
- برنامه اقدام اصلاحی و وضعیت رفع
محدودیت خروجی
این ممیزی وضعیت مشاهده‌شده در زمان ممیزی و در دامنه ممیزی‌شده را مستند می‌کند. ممیزی بر پایه نمونه‌برداری است: سوابق بررسی‌شده و حوزه‌های بازدیدشده برای نمایندگی کل انتخاب می‌شوند، اما این به معنای کنترل تک‌تک سوابق نیست. گزارش تضمین یا گواهی نیست و مسئولیت طرف ممیزی‌شونده را از میان نمی‌برد.
تأیید صلاحیت
تأیید صلاحیت بسته به نوع ممیزی متفاوت است. ممیزی‌های طرف سوم که مبنای صدور گواهی سیستم مدیریت‌اند بر پایه ISO/IEC 17021-1 و آن‌ها که مبنای گواهی محصول‌اند بر پایه ISO/IEC 17065 انجام می‌شوند و این دامنه‌ها مشمول تأیید صلاحیت‌اند. ممیزی‌های طرف اول و دوم و ممیزی‌های تابع قواعد صاحب طرح (مانند SMETA و amfori BSCI) در دامنه گواهی تأییدصلاحیت‌شده نیستند؛ این‌ها بر پایه راهنمای ISO 19011 اجرا و گزارش تولید می‌کنند. EUROLAB دارای تأیید صلاحیت بین‌المللی در دامنه ISO/IEC 17021-1 و ISO/IEC 17065 از نهادهای عضو توافق‌نامه IAF است؛ اینکه کدام ممیزی در دامنه تأییدصلاحیت‌شده ارائه می‌شود در مرحله پیشنهاد قیمت کتباً تأیید می‌گردد.
دامنه و اختیاراتممیزیهای مرتبط
پرسش‌های متداول
تفاوت ممیزی فنی با ممیزی کیفیت چیست؟
ممیزی کیفیت می‌پرسد «آیا فرآیندها تعریف‌شده و تحت کنترل‌اند؟». ممیزی فنی می‌پرسد «آیا دانش مهندسی، تجهیزات و تجربه لازم برای انجام این کار وجود دارد؟». ممکن است سازمانی سیستم کیفیت عالی داشته باشد اما برای یک کار فنی خاص ناکافی باشد.
آیا تدقیق مبتنی بر نمونه‌گیری است؟
بله. ممیز نمی‌تواند همه سوابق و همه محصولات را بررسی کند؛ نمونه‌گیری به‌گونه‌ای انجام می‌شود که کل را نمایندگی کند. بنابراین نبود یافته در تدقیق به معنای نبود هیچ عدم انطباقی نیست؛ تدقیق اطمینان می‌دهد، نه اثبات مطلق.
آیا تاریخ تدقیق از پیش اعلام می‌شود؟
به طرح و سیاست خریدار بستگی دارد. تدقیق اعلام‌شده، نیمه‌اعلام‌شده (با یک بازه زمانی) و بدون اعلام قابل‌اجرا هستند. تدقیق بدون اعلام هدفش جلوگیری از آماده‌سازی سوابق برای تدقیق است و به‌طور فزاینده رایج می‌شود.