بازرسی چیست؟
آزمون انتشار آوایی یعنی شنیدن امواج تنشیِ آزادشده در ماده هنگام پیشروی ترک یا تغییرشکل پلاستیک، با حسگرهای نصب‌شده روی سطح. تفاوت بنیادی آن با دیگر روش‌های آزمون غیرمخرب همین است: عیب را نمی‌جوید، منتظر می‌ماند تا عیب خود را اعلام کند.
چرا انجام می‌شود؟
هدف، پایش یکجای کل سازه برای تشخیص عیوب «فعال» (در حال رشد) و تعیین نواحی بحرانی است. سپس بر همان نواحی، UT یا روش‌های دیگر به‌صورت متمرکز اجرا می‌شود.
بر چه تجهیزاتی اعمال می‌شود؟
- مخازن تحت فشار و راکتورها
- مخازن ذخیره (پایش نشتی کف و خوردگی)
- خطوط لوله
- مخازن تحت فشار کامپوزیتی و سیلندرها
- سازه‌های جرثقیل و پل
مبنای قانونی و دوره
آزمون غیرمخرب دوره مستقلی ندارد؛ تواتر آن تابع برنامه بازرسی مربوطه است. در ساخت، نسبت بازرسی مقرر در استاندارد محصول و مشخصات فنی (مثلاً درصدی از جوش‌ها) و در بهره‌برداری، برنامه یکپارچگی دارایی یا بازرسی مبتنی بر ریسک تعیین‌کننده است.
دامنه بازرسی
- پیشرفت فعال ترک
- خوردگی فعال و نشتی کف
- تغییر شکل پلاستیک و تنش سازه‌ای
- سیگنال‌های آکوستیک ناشی از نشتی
- ناپیوستگی‌های فعال در نواحی جوش
استانداردهای مرتبط
- ISO/IEC 17020
- ISO 18211
- EN 14584
- EN 15495
- ISO 16148
- ISO 9712
روش و تجهیزات
- سامانه آکوستیک امیشن چندکاناله
- سنسورهای پیزوالکتریک AE و پیش‌تقویت‌کننده‌ها
- کوپلانت سنسور و ابزار نصب
- دستگاه بارگذاری/فشارگذاری
- نرم‌افزار مکان‌یابی و تحلیل
- منبع شکستن نوک مداد (Hsu-Nielsen) — تأیید سامانه
فرآیند بازرسی
- 1انتخاب روش و تکنیکنوع و موقعیت عیب مورد جست‌وجو و خواص ماده ارزیابی و روش و تکنیک مناسب تعیین و دستورالعمل مکتوب تهیه می‌شود.
- 2احراز صلاحیت پرسنل و تجهیزاتسطح و صلاحیت بخش صنعتی پرسنل بر پایه EN ISO 9712 و سوابق کالیبراسیون دستگاه‌ها کنترل می‌شود.
- 3آماده‌سازی سطحسطح مورد بازرسی متناسب با روش آماده می‌شود؛ پوشش، زنگ و آلودگی مستقیماً بر حساسیت روش اثر می‌گذارد.
- 4کالیبراسیون و تأیید حساسیتبا بلوک مرجع یا نمونه شاهد نشان داده می‌شود که سامانه عیب مورد نظر را تشخیص می‌دهد.
- 5اجرای بازرسیپویش طبق دستورالعمل انجام و نشانه‌ها (ایندیکیشن) ثبت و مکان‌یابی می‌شود.
- 6ارزیابینشانه‌ها بر پایه استاندارد پذیرش مربوطه از نظر عیب‌بودن ارزیابی و اندازه‌گذاری می‌شود.
- 7گزارش دهیروش، تکنیک، تجهیزات، کالیبراسیون، یافته‌ها و معیار پذیرش به‌صورت یکجا در گزارش ارائه می‌شود.
عدم انطباق‌ها
سیگنال‌ها بر اساس دامنه، شمارش، انرژی و اطلاعات موقعیت ارزیابی شده و نواحی منبع درجه‌بندی می‌شوند. AE به‌تنهایی اندازه عیب را نمی‌دهد؛ نواحی شناسایی‌شده به‌عنوان فعال با روش دوم (اغلب UT) تأیید می‌شوند.
گزارش بازرسی
- نهاد بازرسی و سطح/بخش صنعتی پرسنل بر پایه EN ISO 9712
- روش و تکنیک اعمال‌شده و شماره دستورالعمل مکتوب
- قطعه و درز جوش بازرسی‌شده و کروکی موقعیت
- تجهیزات، مواد مصرفی و سوابق کالیبراسیون
- وضعیت سطح و شرایط بازرسی
- نشانه‌های ثبت‌شده، موقعیت و ابعاد آن‌ها
- استاندارد پذیرش اعمال‌شده و نتیجه ارزیابی
- تصمیم پذیرش / رد
تأیید صلاحیت
آزمون غیرمخرب به‌عنوان فعالیت بازرسی تأییدصلاحیت‌شده در چارچوب ISO/IEC 17020 اجرا می‌شود. عامل تعیین‌کننده دوم، صلاحیت پرسنل است: بازرس باید بر پایه EN ISO 9712 در روش، سطح و بخش صنعتی مربوطه گواهی داشته باشد. بازرسی با روشی خارج از دامنه آن گواهی معتبر نیست. EUROLAB دارای تأیید صلاحیت بین‌المللی بر پایه ISO/IEC 17020 از نهادهای عضو توافق‌نامه شناسایی متقابل ILAC است.
دامنه و اختیاراتبازرسیهای مرتبط
پرسش‌های متداول
آیا AE به‌تنهایی اندازه عیب را می‌دهد؟
خیر. AE فقط می‌گوید عیبی فعال است و مکان تقریبی آن کجاست؛ برای اطلاعات اندازه و نوع، UT، PAUT یا سایر روش‌های متمرکز بر ناحیه شناسایی‌شده اجرا می‌شود. AE ابزاری برای غربالگری و اولویت‌بندی است.
آیا بارگذاری سازه برای بازرسی الزامی است؟
بله، الزامی است. آکوستیک امیشن تنها تحت تنش رخ می‌دهد؛ سازه بدون بار سیگنالی تولید نمی‌کند. به همین دلیل، فشارگذاری کنترل‌شده در مخازن تحت فشار، و بار سرویس یا بار آزمون در سازه‌ها اعمال می‌شود.
چه کسی می‌تواند بازرسی را انجام دهد؟
پرسنل آزمون غیرمخرب بر پایه EN ISO 9712 به تفکیک روش، سطح (۱، ۲، ۳) و بخش صنعتی گواهی می‌گیرند. سطح ۱ بازرسی را انجام می‌دهد، سطح ۲ ارزیابی و گزارش می‌نویسد، سطح ۳ دستورالعمل تهیه و روش را انتخاب می‌کند. بازرسی با روش یا در بخشی خارج از دامنه گواهی معتبر نیست.