بازرسی چیست؟
در PAUT، شمار زیادی عنصر فراصوتی کوچک به‌صورت جداگانه و با تأخیرهای کنترل‌شده تحریک می‌شوند تا پرتو صوتی به‌صورت الکترونیکی هدایت و کانونی شود. از یک موقعیت پروب می‌توان در زوایای گوناگون پویش کرد و نتیجه به‌صورت تصویر سکتوری ارائه می‌شود.
چرا انجام می‌شود؟
هدف، بازرسی سریع‌تر، فراگیرتر و تصویری در قیاس با UT مرسوم است. قابل ثبت بودن نتیجه، دلیل اصلی استفاده از آن به‌جای رادیوگرافی است.
بر چه تجهیزاتی اعمال می‌شود؟
- درزهای جوش تجهیزات تحت فشار و خط لوله
- اجزای جداره‌ضخیم
- جوش‌های با هندسه پیچیده (نازل، انشعاب)
- نقشه‌برداری خوردگی
- جوش‌های مخزن ذخیره و سازه کشتی
مبنای قانونی و دوره
آزمون غیرمخرب دوره مستقلی ندارد؛ تواتر آن تابع برنامه بازرسی مربوطه است. در ساخت، نسبت بازرسی مقرر در استاندارد محصول و مشخصات فنی (مثلاً درصدی از جوش‌ها) و در بهره‌برداری، برنامه یکپارچگی دارایی یا بازرسی مبتنی بر ریسک تعیین‌کننده است.
دامنه بازرسی
- ترک‌های داخلی و عیوب مسطح
- نفوذ ناقص و ذوب ناقص
- سرباره و تخلخل
- ابعادسنجی عمق، ارتفاع و طول عیب
- ضخامت جداره و نقشه خوردگی
استانداردهای مرتبط
- ISO/IEC 17020
- ISO 13588
- ISO 19285
- سری ISO 18563
- EN ISO 17640
- ISO 9712
روش و تجهیزات
- دستگاه آزمون فراصوتی آرایه فازی
- پروب‌های آرایه فازی و مجموعه گوه (wedge)
- انکودر و دستگاه اسکن
- بلوک های کالیبراسیون مرجع
- کوپلانت
- نرم‌افزار ثبت و تحلیل داده
فرآیند بازرسی
- 1انتخاب روش و تکنیکنوع و موقعیت عیب مورد جست‌وجو و خواص ماده ارزیابی و روش و تکنیک مناسب تعیین و دستورالعمل مکتوب تهیه می‌شود.
- 2احراز صلاحیت پرسنل و تجهیزاتسطح و صلاحیت بخش صنعتی پرسنل بر پایه EN ISO 9712 و سوابق کالیبراسیون دستگاه‌ها کنترل می‌شود.
- 3آماده‌سازی سطحسطح مورد بازرسی متناسب با روش آماده می‌شود؛ پوشش، زنگ و آلودگی مستقیماً بر حساسیت روش اثر می‌گذارد.
- 4کالیبراسیون و تأیید حساسیتبا بلوک مرجع یا نمونه شاهد نشان داده می‌شود که سامانه عیب مورد نظر را تشخیص می‌دهد.
- 5اجرای بازرسیپویش طبق دستورالعمل انجام و نشانه‌ها (ایندیکیشن) ثبت و مکان‌یابی می‌شود.
- 6ارزیابینشانه‌ها بر پایه استاندارد پذیرش مربوطه از نظر عیب‌بودن ارزیابی و اندازه‌گذاری می‌شود.
- 7گزارش دهیروش، تکنیک، تجهیزات، کالیبراسیون، یافته‌ها و معیار پذیرش به‌صورت یکجا در گزارش ارائه می‌شود.
عدم انطباق‌ها
عیوب روی تصویر اسکن بخشی (سکتوری) مکان‌یابی و ابعادسنجی می‌شوند. معیار پذیرش بر اساس استانداردی مانند ISO 19285 و سطح کیفیت اجراشده تعیین می‌شود؛ ارتفاع عیب می‌تواند در ارزیابی مبتنی بر مکانیک شکست نیز استفاده شود.
گزارش بازرسی
- نهاد بازرسی و سطح/بخش صنعتی پرسنل بر پایه EN ISO 9712
- روش و تکنیک اعمال‌شده و شماره دستورالعمل مکتوب
- قطعه و درز جوش بازرسی‌شده و کروکی موقعیت
- تجهیزات، مواد مصرفی و سوابق کالیبراسیون
- وضعیت سطح و شرایط بازرسی
- نشانه‌های ثبت‌شده، موقعیت و ابعاد آن‌ها
- استاندارد پذیرش اعمال‌شده و نتیجه ارزیابی
- تصمیم پذیرش / رد
تأیید صلاحیت
آزمون غیرمخرب به‌عنوان فعالیت بازرسی تأییدصلاحیت‌شده در چارچوب ISO/IEC 17020 اجرا می‌شود. عامل تعیین‌کننده دوم، صلاحیت پرسنل است: بازرس باید بر پایه EN ISO 9712 در روش، سطح و بخش صنعتی مربوطه گواهی داشته باشد. بازرسی با روشی خارج از دامنه آن گواهی معتبر نیست. EUROLAB دارای تأیید صلاحیت بین‌المللی بر پایه ISO/IEC 17020 از نهادهای عضو توافق‌نامه شناسایی متقابل ILAC است.
دامنه و اختیاراتبازرسیهای مرتبط
پرسش‌های متداول
آیا PAUT می‌تواند جایگزین رادیوگرافی شود؟
بله، در بسیاری از کاربردها جایگزین می‌شود و شرط‌نامه‌ها به‌طور فزاینده این را می‌پذیرند. مزایای آن: نبود مشکل ایمنی تشعشع، ثبت‌شدن نتیجه و حساسیت بالاتر برای عیوب مسطح. اما برای جایگزینی، شرط‌نامه باید به‌صراحت اجازه دهد.
تفاوت PAUT با UT سنتی چیست؟
UT سنتی تنها با یک زاویه اسکن کرده و نتیجه آن سیگنال A-scan وابسته به تفسیر اپراتور است. PAUT با زوایای متعدد اسکن کرده، تصویر تولید کرده و اطلاعات موقعیت را با انکودر ثبت می‌کند؛ نتیجه بعداً قابل‌ارزیابی مجدد است.
چرا انکودر لازم است؟
انکودر با ثبت موقعیت پروب، امکان نقشه‌برداری اسکن را فراهم می‌کند. اسکن انجام‌شده بدون انکودر برای مستندسازی دقیق مکان عیب مناسب نیست؛ شرط‌نامه‌هایی که ثبت دائمی می‌خواهند، استفاده از انکودر را الزامی می‌کنند.
چه کسی می‌تواند بازرسی را انجام دهد؟
پرسنل آزمون غیرمخرب بر پایه EN ISO 9712 به تفکیک روش، سطح (۱، ۲، ۳) و بخش صنعتی گواهی می‌گیرند. سطح ۱ بازرسی را انجام می‌دهد، سطح ۲ ارزیابی و گزارش می‌نویسد، سطح ۳ دستورالعمل تهیه و روش را انتخاب می‌کند. بازرسی با روش یا در بخشی خارج از دامنه گواهی معتبر نیست.