Sosyal Uygunluk Denetimi (Social Compliance Audit)

Sosyal uygunluk denetimi, bir tesisin çalışma koşullarının müşteri davranış kurallarına, ulusal iş mevzuatına ve ILO temel sözleşmelerine uygunluğunun bağımsız olarak değerlendirilmesidir. Belirli bir şemaya bağlı olmayabilir: markanın kendi davranış kuralları (Code of Conduct) esas alınarak da yapılır. Çıktı bir belge değil, bulgu raporu ve düzeltici faaliyet planıdır.

• Uluslararası markalara tedarik yapan üreticiler
• Kendi davranış kurallarıyla denetlenen tesisler
• Tedarikçilerini denetlemek isteyen marka ve perakendeciler
• İnsan hakları özen yükümlülüğü kapsamında zincirini haritalayan gruplar

Denetimin kendisi zorunlu değildir; müşteri sözleşmesiyle istenir. Öte yandan iş mevzuatına uymak zorunludur ve denetim, bu uyumun kanıtlanma biçimidir. Ayrıca AB'de kurumsal sürdürülebilirlik özen yükümlülüğü düzenlemeleri büyük şirketlere tedarik zincirinde insan hakları riskini yönetme yükümlülüğü getirmektedir.

• Uygulanacak referansın belirlenmesi: müşteri davranış kuralları, ILO sözleşmeleri, ulusal mevzuat
• Belge ve kayıt incelemesi: personel dosyaları, bordro, mesai kayıtları, SGK bildirimleri
• Çocuk işçiliği ve genç işçi kontrolleri
• Zorla çalıştırma göstergelerinin değerlendirilmesi
• Çalışma saatleri ve fazla mesai analizi
• Ücret ve yan hakların yasal şartlarla karşılaştırılması
• İş sağlığı ve güvenliği saha gözlemi
• Çalışan görüşmeleri (yönetimden bağımsız ve gizli)
• Taşeron, işe alım aracısı ve göçmen işçi uygulamaları
• Bulguların raporlanması ve düzeltici faaliyet planı

1. 1Kapsam ve Program BelirlenmesiDenetlenecek sahalar, süreçler ve şemanın gerektirdiği denetim günü belirlenir.
2. 2Ön Değerlendirmeİsteğe bağlı olarak boşluk analizi yapılır; asıl denetim öncesi eksikler görünür hâle gelir.
3. 3Saha DenetimiŞemanın soru listesi üzerinden kayıt incelemesi, saha gözlemi ve çalışan görüşmeleri yapılır.
4. 4Bulguların RaporlanmasıBulgular şemanın sınıflandırmasına göre raporlanır. Bu şemaların çıktısı belge değil, denetim raporudur.
5. 5Düzeltici Faaliyet ve TakipBulgular için düzeltici faaliyet planı sunulur; şemaya göre takip denetimiyle kapatılır.

Denetim raporlarının geçerlilik süresi şemaya göre belirlenir ve çoğunlukla bir ile iki yıl arasındadır. Rapor, alıcı markanın kabul ettiği süre boyunca kullanılır.

• Kuruluş ve saha bilgileri
• Çalışan sayısı ve vardiya düzeni
• Yasal izin ve ruhsatlar
• İlgili politika ve prosedürler
• Bordro, mesai ve personel kayıtları

Sabit bir liste fiyatı yoktur; maliyet aşağıdaki değişkenlere göre hesaplanır ve teklifte yazılı olarak verilir.

• Denetlenecek saha sayısı ve çalışan sayısı
• Şemanın öngördüğü denetim günü
• Ön değerlendirme (boşluk analizi) istenip istenmediği
• Takip denetimi gerekip gerekmediği

Bu şemaların çoğu belge değil denetim raporu üretir ve şema sahibinin (ör. Sedex, amfori, RBA) kendi onay sistemine tabidir; klasik anlamda akreditasyon her şemada bulunmaz. Denetçi yetkinliği ve rapor geçerliliği şema sahibinin kurallarına göre belirlenir.

Bu şemanın hangi kapsamda sunulabildiği ürününüze ve faaliyetinize göre değişir; teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

• SMETASedex Etik Ticaret Denetimi
• SedexSedex Üyeliği ve Etik Veri Paylaşımı
• amfori BSCIamfori BSCI Sosyal Uygunluk
• RBASorumlu İş Birliği
• Ethical Trade AuditEtik Ticaret Denetimi
• Human Rights Due Diligenceİnsan Hakları Özen Yükümlülüğü
• SA8000Sosyal Sorumluluk
• WRAPSorumlu Akredite Üretim