Duman Toksisitesi Testi Nedir?
Duman toksisitesi testi, malzemenin kontrollü yanması sırasında oluşan gazların (karbon monoksit, hidrojen siyanür, hidrojen klorür, hidrojen florür, kükürt dioksit, azot oksitleri gibi) ölçülerek ağırlıklı bir toksisite indeksinin (örneğin CIT) hesaplandığı deneydir.
Duman Toksisitesi Testi Amacı
Amaç, yangın dumanının insan sağlığı üzerindeki akut etkisini karşılaştırmalı bir indeksle sınıflandırmaktır.
Duman Toksisitesi Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Demiryolu iç malzemeleri
- Kablo yalıtım ve kılıfları
- Havacılık kabin malzemeleri
- Kapalı hacim iç kaplamaları
Duman Toksisitesi Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?
Duman Toksisitesi Testi İçin İlgili Standartlar
- EN 17084
- EN 45545-2 (CIT gereksinimleri)
- ISO 19702 (FTIR ile gaz analizi)
- NF X70-100 serisi
- UL 94plastik malzemelerde yanabilirlik sınıfı Testi
- EN 13501yapı ürünlerinde yangın sınıflandırması Testi
- ASTM E84yüzeyde alev yayılımı Testi
- ASTM E119yapı elemanlarında yangına dayanım Testi
Duman Toksisitesi Testi Koşulları
- Yanma düzeni
- Standartta tanımlı fırın veya koni ısıtıcı; sıcaklık ve hava akışı tanımlıdır
- Gaz analizi
- FTIR veya spesifik gaz analizörleriyle sürekli ölçüm
- İndeks
- Her gazın derişiminin referans değerine oranlanıp toplanmasıyla hesaplanır
- Numune kütlesi
- Standartta tanımlı
Duman Toksisitesi Testi Cihazı
- Toksisite yanma fırını veya koni kalorimetre
- FTIR gaz analiz sistemi
- Gaz örnekleme hattı (ısıtmalı)
- Kalibrasyon gazları
Duman Toksisitesi Testi İçin Numune Gereksinimleri
- Numune gerçek ürünü temsil etmelidir
- Gaz örnekleme hattı yoğuşmayı önleyecek biçimde ısıtılmalıdır
- Analizör kalibrasyon gazlarıyla doğrulanmalıdır
- Numune kütlesi doğru tartılmalıdır
Duman Toksisitesi Testi Süresi
Tipik olarak 3–6 hafta.
Duman Toksisitesi Testi Prosedürü
- 1Numune tartılır ve şartlandırılır.
- 2Yanma düzeni ve sıcaklık ayarlanır.
- 3Gaz analizörü kalibre edilir.
- 4Numune yakılır ve gazlar sürekli ölçülür.
- 5Gaz derişimleri kütleye göre normalize edilir.
- 6Toksisite indeksi hesaplanır.
Duman Toksisitesi Testi Kabul Kriterleri
Kabul kriteri ilgili ürün standardında verilen azami toksisite indeksidir (örneğin EN 45545-2'deki CIT sınırları).
Sonuçların Değerlendirilmesi
Hidrojen klorür ve hidrojen florür gibi gazlar örnekleme hattında yoğuşup kaybolabilir; ısıtmasız hat düşük ve yanlış sonuç verir. Toksisite indeksi karşılaştırmalı bir ölçüttür, gerçek yangında maruz kalınacak dozu vermez.
Duman Toksisitesi Testi Raporu
- Uygulanan standart
- Yanma koşulları ve numune kütlesi
- Gaz analiz yöntemi ve kalibrasyon
- Ölçülen gaz derişimleri
- Hesaplanan toksisite indeksi
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- EN 45545 (demiryolu)
- Havacılık kabin malzeme gereksinimleri
Yangın Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm Toxicity deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Yangın deneyleri iki farklı kavramı ölçer ve bunların karıştırılması alanda en sık yapılan hatadır. Yangına TEPKİ, malzemenin yangının başlamasına ve büyümesine ne kadar katkı verdiğini anlatır. Yangına DAYANIM ise bir yapı elemanının yangını belirli bir süre tutabilme yeteneğidir. Biri malzeme, diğeri eleman özelliğidir.
Tepki tarafında tutuşabilirlik, alev yayılımı, ısı salımı, duman üretimi, yanan damla oluşumu ve zehirli gaz salımı ölçülür. Sonuç Avrupa'da EN 13501-1 sınıfına, Kuzey Amerika'da ASTM E84 indekslerine, cihaz plastiklerinde UL 94 sınıfına çevrilir. Bu üç sistem birbirine dönüştürülemez; ölçekleri ve düzenekleri farklıdır.
Dayanım tarafında fırın deneyleri yürütülür. Eleman tanımlı bir sıcaklık-zaman eğrisine maruz bırakılır ve üç işlevi ne kadar süre koruduğu ölçülür: yük taşıma (R), bütünlük (E) ve yalıtım (I). Bir yangın kapısı için EI 60 gösterimi, elemanın altmış dakika boyunca bütünlüğünü ve yalıtım işlevini koruduğunu söyler.
ÖLÇEK bu ailede belirleyicidir ve maliyeti doğrudan etkiler. Küçük alev deneyleri malzeme taraması için uygundur, hızlı ve ucuzdur. Ancak gerçek yangın davranışı ölçekle değişir: küçük numunede sönen bir malzeme, büyük bir yüzeyde alevi sürdürebilir. Bu yüzden oda köşe deneyi ve tam ölçekli cephe deneyleri gibi büyük ölçekli düzenekler kritik uygulamalarda vazgeçilmezdir.
Cephe sistemleri son yıllarda alanın en hassas konusu hâline geldi. Yüksek binalarda cephe yangınlarının hızlı yayılması, ulusal yönetmeliklerin büyük ölçekli cephe deneyi istemesine yol açtı. Burada değerlendirilen tek bir malzeme değil SİSTEMDİR: yalıtım, kaplama, hava boşluğu, bağlantı elemanları ve yangın bariyerleri birlikte sınanır.
Duman ve zehirlilik ayrı bir gövdedir çünkü yangında ölümlerin büyük bölümü alevden değil dumandan kaynaklanır. Raylı sistemlerde ve gemilerde duman yoğunluğu ve gaz zehirliliği ölçümleri zorunlu kalemlerdir; kapalı hacimde tahliye süresi bu değerlere bağlıdır.
Kablolar kendi alt gövdesine sahiptir. Bir bina içindeki kablo demeti, yangının katlar arasında yayılmasında ciddi bir yol oluşturabilir; bu yüzden kablolarda alev yayılımı, duman üretimi, halojen içeriği ve devre bütünlüğü ayrı standartlarla değerlendirilir ve Avrupa'da EN 13501-6 sınıflandırması kullanılır.
Bu alanın yöntem grupları
Yanmazlık ve ısıl değer
EN ISO 1182 yanmazlık fırını ve EN ISO 1716 brüt ısıl değer; A1 ve A2 sınıflarının belirleyicileri.
Tek yanan öğe (SBI)
EN 13823; orta ölçekli köşe düzeneğinde ısı salımı, alev yayılımı ve duman üretimi birlikte ölçülür.
Küçük alev
EN ISO 11925-2 tek alev kaynağıyla tutuşabilirlik; UL 94 yatay ve dikey yanma; iğne alev ve kızgın tel.
Koni kalorimetre
ISO 5660 / ASTM E1354; ısı salım hızı, toplam ısı salımı ve duman üretimi ölçülür. Malzeme geliştirmede en bilgi verici deney.
Yangına dayanım
Standart sıcaklık-zaman eğrisiyle fırın deneyleri; kapı, duvar, döşeme, cam ve servis geçişleri için ayrı düzenekler.
Büyük ölçekli
Oda köşe deneyi (ISO 9705, NFPA 286), cephe yangın deneyleri ve kablo demeti dikey yayılma deneyleri.
Duman ve zehirlilik
Optik duman yoğunluğu, duman gazı analizi ve zehirlilik indeksleri; raylı sistem ve denizcilikte zorunlu.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- Yangına tepki ile yangına dayanım farklı kavramlardır; şartnamede hangisinin istendiği açık olmalıdır.
- UL 94, ASTM E84 ve EN 13501-1 sonuçları birbirine dönüştürülemez.
- Küçük ölçekli sonuç büyük ölçekli davranışın kanıtı değildir; kritik uygulamalarda büyük ölçekli deney istenir.
- Sınıf, ürünün son kullanım montajıyla birlikte geçerlidir; farklı alt tabaka ya da hava boşluğu sonucu değiştirir.
- Cephe sistemlerinde tek malzeme sonucu yeterli değildir; sistem olarak sınanması gerekir.
- Bir ürünün yangın sınıfı, o üründen yapılan montajın yangın dayanımını göstermez.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Yapı ürünleri için performans beyanındaki yangın sınıfı
- Kablo, döşeme ve iç kaplama seçiminde yönetmelik uyumu
- Raylı araç, gemi ve uçak iç malzemelerinin onayı
- Cephe sistemi tasarımının onaylanması
- Sigorta ve proje şartnamesi gerekliliklerinin karşılanması
İlgili Testler
Duman Toksisitesi Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Toksisite indeksi gerçek yangındaki tehlikeyi verir mi?
Vermez. İndeks kontrollü laboratuvar koşullarında ölçülen gaz derişimlerinden hesaplanan karşılaştırmalı bir değerdir. Gerçek yangında havalandırma, yangın büyüklüğü ve hacim belirleyicidir.