Yangın Direnci — EN 1363-1 / EN 13501-2 / ISO 834

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi Nedir?

Yangın direnci testi, taşıyıcı veya bölücü bir yapı elemanının standart sıcaklık–zaman eğrisiyle ısıtılan fırında; taşıma kapasitesi (R), bütünlük (E) ve yalıtım (I) ölçütleri açısından kaç dakika dayandığının belirlendiği deneydir.

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi Amacı

Amaç, yapı elemanının yangında tahliye ve müdahale için gereken süre boyunca işlevini koruduğunu doğrulamaktır.

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Yangın kapıları ve kepenkler
Duvar ve döşeme sistemleri
Kanal ve tesisat geçişleri
Taşıyıcı kolon ve kirişler

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

YapıİnşaatDemiryoluElektrikTüketici Ürünleri

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi İçin İlgili Standartlar

EN 1363-1
EN 1363-2
EN 13501-2yapı elemanlarında yangına dayanım sınıfı Testi
ISO 834
EN 1634-1 (kapılar)
UL 94plastik malzemelerde yanabilirlik sınıfı Testi
EN 13501yapı ürünlerinde yangın sınıflandırması Testi
ASTM E84yüzeyde alev yayılımı Testi
ASTM E119yapı elemanlarında yangına dayanım Testi

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi Koşulları

Sıcaklık eğrisi: Standart sıcaklık–zaman eğrisi (ISO 834 / EN 1363-1); gerekiyorsa hidrokarbon eğrisi
Ölçütler: R (taşıma kapasitesi), E (bütünlük), I (yalıtım); ürün tipine göre uygulanır
Basınç: Fırın içi basınç standartta tanımlı
Sınıflandırma: Dakika cinsinden; örneğin EI 60, REI 120, E 30

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi Cihazı

Dikey ve yatay yangın direnci fırınları
Termokupl ve deformasyon ölçüm sistemleri
Yükleme çerçevesi (taşıyıcı elemanlar için)
Pamuk pedi ve aralık ölçüm çubukları (bütünlük için)

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi İçin Numune Gereksinimleri

Numune gerçek boyutta ve gerçek montaj detayıyla kurulmalıdır
Tespit elemanları, dolgular ve contalar nihai ürün olmalıdır
Numune şartlandırma ve kür süresi tamamlanmış olmalıdır
Yönlü ürünlerde her iki yönden deney gerekebilir

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi Süresi

Numune hazırlama ve fırın sırasına bağlı olarak 8–16 hafta.

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi Prosedürü

1Numune gerçek montaj detayıyla fırın çerçevesine kurulur.
2Termokupllar ve deformasyon ölçümleri yerleştirilir.
3Standart sıcaklık eğrisi uygulanır.
4Bütünlük pamuk pedi ve aralık ölçütleriyle izlenir.
5Yalıtım sıcaklık artışıyla izlenir.
6Ölçütlerin aşıldığı süreler kaydedilir ve sınıflandırma verilir.

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi Kabul Kriterleri

Kabul kriteri EN 13501-2'de tanımlı ölçütlerdir; sınıflandırma her ölçüt için ayrı dakika değeriyle verilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Sınıflandırma yalnızca test edilen montaj detayı ve boyut aralığı için geçerlidir; kapı ölçüsü, duvar tipi veya tespit yöntemi değişirse ek deney veya genişletilmiş uygulama (EXAP) değerlendirmesi gerekir. Yönlü ürünlerde tek yönden deney tüm kullanımları kapsamaz.

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi Raporu

Uygulanan standartlar
Numune boyutu ve montaj detayı
Sıcaklık eğrisi ve fırın basıncı
Ölçüt bazında dayanma süreleri
Sınıflandırma ve geçerlilik kapsamı

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (AB) 305/2011
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik

Yangın Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Resistance to Fire deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Yangın deneyleri iki farklı kavramı ölçer ve bunların karıştırılması alanda en sık yapılan hatadır. Yangına TEPKİ, malzemenin yangının başlamasına ve büyümesine ne kadar katkı verdiğini anlatır. Yangına DAYANIM ise bir yapı elemanının yangını belirli bir süre tutabilme yeteneğidir. Biri malzeme, diğeri eleman özelliğidir.

Tepki tarafında tutuşabilirlik, alev yayılımı, ısı salımı, duman üretimi, yanan damla oluşumu ve zehirli gaz salımı ölçülür. Sonuç Avrupa'da EN 13501-1 sınıfına, Kuzey Amerika'da ASTM E84 indekslerine, cihaz plastiklerinde UL 94 sınıfına çevrilir. Bu üç sistem birbirine dönüştürülemez; ölçekleri ve düzenekleri farklıdır.

Dayanım tarafında fırın deneyleri yürütülür. Eleman tanımlı bir sıcaklık-zaman eğrisine maruz bırakılır ve üç işlevi ne kadar süre koruduğu ölçülür: yük taşıma (R), bütünlük (E) ve yalıtım (I). Bir yangın kapısı için EI 60 gösterimi, elemanın altmış dakika boyunca bütünlüğünü ve yalıtım işlevini koruduğunu söyler.

ÖLÇEK bu ailede belirleyicidir ve maliyeti doğrudan etkiler. Küçük alev deneyleri malzeme taraması için uygundur, hızlı ve ucuzdur. Ancak gerçek yangın davranışı ölçekle değişir: küçük numunede sönen bir malzeme, büyük bir yüzeyde alevi sürdürebilir. Bu yüzden oda köşe deneyi ve tam ölçekli cephe deneyleri gibi büyük ölçekli düzenekler kritik uygulamalarda vazgeçilmezdir.

Cephe sistemleri son yıllarda alanın en hassas konusu hâline geldi. Yüksek binalarda cephe yangınlarının hızlı yayılması, ulusal yönetmeliklerin büyük ölçekli cephe deneyi istemesine yol açtı. Burada değerlendirilen tek bir malzeme değil SİSTEMDİR: yalıtım, kaplama, hava boşluğu, bağlantı elemanları ve yangın bariyerleri birlikte sınanır.

Duman ve zehirlilik ayrı bir gövdedir çünkü yangında ölümlerin büyük bölümü alevden değil dumandan kaynaklanır. Raylı sistemlerde ve gemilerde duman yoğunluğu ve gaz zehirliliği ölçümleri zorunlu kalemlerdir; kapalı hacimde tahliye süresi bu değerlere bağlıdır.

Kablolar kendi alt gövdesine sahiptir. Bir bina içindeki kablo demeti, yangının katlar arasında yayılmasında ciddi bir yol oluşturabilir; bu yüzden kablolarda alev yayılımı, duman üretimi, halojen içeriği ve devre bütünlüğü ayrı standartlarla değerlendirilir ve Avrupa'da EN 13501-6 sınıflandırması kullanılır.

Bu alanın yöntem grupları

Yanmazlık ve ısıl değer
EN ISO 1182 yanmazlık fırını ve EN ISO 1716 brüt ısıl değer; A1 ve A2 sınıflarının belirleyicileri.
Tek yanan öğe (SBI)
EN 13823; orta ölçekli köşe düzeneğinde ısı salımı, alev yayılımı ve duman üretimi birlikte ölçülür.
Küçük alev
EN ISO 11925-2 tek alev kaynağıyla tutuşabilirlik; UL 94 yatay ve dikey yanma; iğne alev ve kızgın tel.
Koni kalorimetre
ISO 5660 / ASTM E1354; ısı salım hızı, toplam ısı salımı ve duman üretimi ölçülür. Malzeme geliştirmede en bilgi verici deney.
Yangına dayanım
Standart sıcaklık-zaman eğrisiyle fırın deneyleri; kapı, duvar, döşeme, cam ve servis geçişleri için ayrı düzenekler.
Büyük ölçekli
Oda köşe deneyi (ISO 9705, NFPA 286), cephe yangın deneyleri ve kablo demeti dikey yayılma deneyleri.
Duman ve zehirlilik
Optik duman yoğunluğu, duman gazı analizi ve zehirlilik indeksleri; raylı sistem ve denizcilikte zorunlu.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Yangına tepki ile yangına dayanım farklı kavramlardır; şartnamede hangisinin istendiği açık olmalıdır.
UL 94, ASTM E84 ve EN 13501-1 sonuçları birbirine dönüştürülemez.
Küçük ölçekli sonuç büyük ölçekli davranışın kanıtı değildir; kritik uygulamalarda büyük ölçekli deney istenir.
Sınıf, ürünün son kullanım montajıyla birlikte geçerlidir; farklı alt tabaka ya da hava boşluğu sonucu değiştirir.
Cephe sistemlerinde tek malzeme sonucu yeterli değildir; sistem olarak sınanması gerekir.
Bir ürünün yangın sınıfı, o üründen yapılan montajın yangın dayanımını göstermez.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Yapı ürünleri için performans beyanındaki yangın sınıfı
Kablo, döşeme ve iç kaplama seçiminde yönetmelik uyumu
Raylı araç, gemi ve uçak iç malzemelerinin onayı
Cephe sistemi tasarımının onaylanması
Sigorta ve proje şartnamesi gerekliliklerinin karşılanması

İlgili Testler

Yangın Direnci (Resistance to Fire) Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

EI 60 kapı her duvarda 60 dakika dayanır mı?

Hayır. Sınıflandırma test edilen duvar tipi ve montaj detayı için geçerlidir. Farklı bir duvara montaj için ya o kombinasyon test edilmeli ya da genişletilmiş uygulama değerlendirmesi yapılmalıdır.