Kararlılık Testi — EN 1022 / ICH Q1A / Kozmetik Stabilite · İlaç ve Farmasötik Analiz

Kararlılık Testleri (Stability) Nedir?

Kararlılık, ürün grubuna göre iki ayrı anlam taşır. MOBİLYADA kararlılık devrilmeye karşı direnci ifade eder: ürüne standartta tanımlı yükler tanımlı noktalardan uygulanır ve devrilip devrilmediği gözlenir. KOZMETİK VE FARMASÖTİK ÜRÜNLERDE ise kararlılık, ürünün raf ömrü boyunca fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik özelliklerini koruyup korumadığının kontrollü sıcaklık ve nem koşullarında izlenmesidir.

Kararlılık Testleri (Stability) Amacı

Mobilyada amaç, özellikle çocukların tırmanması gibi öngörülebilir kullanımda ürünün devrilmemesini doğrulamaktır — devrilen dolap ve TV üniteleri ciddi yaralanma kaynağıdır. Kozmetik ve ilaçta amaç, beyan edilen raf ömrünün ve saklama koşulunun verilerle desteklenmesidir.

Kararlılık Testleri (Stability) Hangi Ürünlere Uygulanır?

Dolap, kitaplık, çekmeceli ünite ve TV sehpaları
Masa ve sandalyeler
Kozmetik ürünler (krem, losyon, şampuan)
İlaç formülasyonları ve ambalajlı ürünler
Gıda takviyeleri

Kararlılık Testleri (Stability) Hangi Sektörlerde Kullanılır?

MobilyaPerakendeTüketici ÜrünleriKozmetikİlaçBiyoteknoloji

Kararlılık Testleri (Stability) İçin İlgili Standartlar

TS EN 1022 (oturma birimleri — kararlılığın tayini)
TS EN 1730 (masalar — kararlılık deneyleri)
TS EN 16121 / 16122 (depolama birimleri — kararlılık)
ICH Q1A(R2) (yeni ilaç madde ve ürünlerinde kararlılık çalışmaları)
ICH Q1B (fotostabilite)
ISO 18811 (kozmetik ürünlerde kararlılık çalışmaları kılavuzu)

Kararlılık Testleri (Stability) Koşulları

Mobilya: Standartta tanımlı düşey ve yatay yükler, tanımlı noktalardan uygulanır
İlaç — uzun süreli: ICH Q1A'da tanımlı uzun süreli saklama koşulu; iklim bölgesine göre seçilir
İlaç — hızlandırılmış: ICH Q1A'da tanımlı hızlandırılmış koşul; genellikle altı ay izlenir
Kozmetik: Oda, yüksek sıcaklık, düşük sıcaklık ve çevrimli koşullarda izleme

Kararlılık Testleri (Stability) Cihazı

Kararlılık (devrilme) test platformu ve yükleme düzenekleri
İklimlendirme kabinleri (sıcaklık ve nem kontrollü)
Fotostabilite kabini
HPLC ve analitik ölçüm sistemleri
pH metre, viskozimetre ve mikrobiyolojik altyapı

Kararlılık Testleri (Stability) İçin Numune Gereksinimleri

Mobilyada montajı tamamlanmış ürün; beyan edilen kullanım sınıfı bildirilmeli
Kozmetik ve ilaçta satışa sunulacak ambalajıyla birlikte numune
Çekilecek zaman noktası sayısı kadar ayrı numune gerekir
Formülasyon, ambalaj malzemesi ve parti bilgisi bildirilmeli

Kararlılık Testleri (Stability) Süresi

Mobilya kararlılık deneyi kısadır. Kozmetik ve ilaç kararlılık çalışmaları ise doğaları gereği uzundur: hızlandırılmış koşul genellikle altı ay, uzun süreli çalışma beyan edilen raf ömrü boyunca sürer ve tanımlı zaman noktalarında numune çekilir.

Kararlılık Testleri (Stability) Prosedürü

1Mobilyada ürün tanımlı zemine yerleştirilir ve şartlandırılır.
2Standartta tanımlı noktalardan düşey ve yatay yükler uygulanır; devrilme gözlenir.
3Kozmetik ve ilaçta numuneler tanımlı koşullardaki kabinlere yerleştirilir.
4Belirlenen zaman noktalarında numune çekilir.
5Görünüm, pH, viskozite, etkin madde miktarı, bozunma ürünleri ve mikrobiyolojik özellikler ölçülür.
6Sonuçlar zaman içindeki eğilim olarak değerlendirilir.

Kararlılık Testleri (Stability) Kabul Kriterleri

Mobilyada kabul kriteri, tanımlı yükler altında ürünün devrilmemesidir. Kozmetik ve ilaçta ise spesifikasyon sınırlarının raf ömrü boyunca korunmasıdır; sınırlar ürünün kendi spesifikasyonunda tanımlanır ve farmakope monografisi varsa oradan gelir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Mobilyada her yükleme noktası ayrı değerlendirilir; bir noktada geçmek diğerini kapsamaz. İlaç ve kozmetikte hızlandırılmış koşul sonuçları raf ömrünü tek başına belirlemez, uzun süreli veriyi destekler; belirgin değişim görülürse ara koşul çalışması gerekir.

Kararlılık Testleri (Stability) Raporu

Ürün tanımı ve deney kapsamı
Mobilyada uygulanan yükler, noktalar ve devrilme gözlemi
Kozmetik ve ilaçta saklama koşulları ve zaman noktaları
Her zaman noktası için ölçüm sonuçları
Eğilim değerlendirmesi ve sonuç

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

(AB) 2023/988 Genel Ürün Güvenliği Tüzüğü
(AT) 1223/2009 Kozmetik Ürünler Tüzüğü
2001/83/AT Beşerî Tıbbi Ürünler Direktifi

İlaç ve Farmasötik Analiz — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Stability deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Farmasötik analiz, ilaç etkin maddesinin ve bitmiş ürünün kimliğini, saflığını, miktarını ve davranışını belirler. Bu ailenin diğerlerinden ayrılan yönü, yöntemlerin büyük ölçüde FARMAKOPELERDE tanımlı olmasıdır: Avrupa Farmakopesi (Ph. Eur.) ve Amerika Birleşik Devletleri Farmakopesi (USP) hem yöntemi hem kabul çerçevesini birlikte verir.

Farmakope yönteminin bağlayıcılığı alanın çalışma biçimini belirler. Diğer sektörlerde laboratuvar uygun bir yöntem seçebilirken burada monografta yazan yöntem esastır; alternatif yöntem kullanılacaksa eşdeğerliğinin gösterilmesi gerekir. Bu, sonuçların dünya genelinde karşılaştırılabilir olmasını sağlar.

Analizler birkaç grupta yürütülür. Kimlik ve miktar tayini (HPLC, UV, titrasyon) ürünün ne olduğunu ve ne kadar etkin madde içerdiğini gösterir. Safsızlık profili ve kalıntı çözücüler, üretim sürecinden gelen istenmeyen bileşikleri arar. Element safsızlıkları katalizör ve ekipman kaynaklı metalleri ele alır. Çözünme ve dağılma davranışı, ilacın vücutta salınım davranışına ilişkin en önemli in vitro göstergedir.

ÇÖZÜNME DENEYİ alanın en kritik ölçümlerinden biridir. Bir tabletin doğru miktarda etkin madde içermesi yeterli değildir; o maddenin uygun hızda çözünmesi gerekir. Çözünme profili, formülasyon değişikliklerinin biyoyararlanıma etkisini değerlendirmede kullanılır ve jenerik ilaç ruhsatlandırmasında merkezî bir yer tutar.

YÖNTEM VALİDASYONU bu ailede zorunlu bir adımdır. Farmakope yöntemi kullanılıyorsa yöntemin o laboratuvarın koşullarında uygun çalıştığı doğrulanır. Kendi yöntemi geliştirilmişse doğrusallık, kesinlik, doğruluk, seçicilik, tespit ve tayin sınırı, sağlamlık gibi parametrelerle valide edilir. Valide edilmemiş bir yöntemle üretilen sonuç ruhsat dosyasında kullanılamaz.

Stabilite çalışmaları raf ömrünü belirler ve alanın en uzun süren işidir. Ürün tanımlı sıcaklık ve nem koşullarında bekletilir, belirli aralıklarla analiz edilir ve sonuçlar raf ömrü ile saklama koşulu iddiasının dayanağı olur. Hızlandırılmış koşullar ön bilgi verir ama gerçek zamanlı veri esastır.

Mikrobiyolojik taraf ayrı bir gövdedir: mikrobiyal yük sayımı, belirlenmiş mikroorganizmaların aranması, steril ürünlerde sterilite deneyi ve bakteriyel endotoksin deneyi. Steril ürünlerde ayrıca ambalaj bütünlüğü ve sterilizasyon validasyonu devreye girer.

Veri bütünlüğü (data integrity) son yıllarda denetimlerin merkezine yerleşti. Sonucun doğru olması yetmez; ham verinin izlenebilir, değiştirilemez ve denetlenebilir olması gerekir. Elektronik kayıt sistemlerinin doğrulanması bu yüzden analizin ayrılmaz parçası hâline geldi.

Bu alanın yöntem grupları

Kimlik ve miktar
HPLC, UPLC, UV-Vis spektrofotometri, titrasyon, FTIR ile kimlik doğrulama.
Safsızlık ve kalıntı
İlgili safsızlıklar, bozunma ürünleri, kalıntı çözücüler (GC-headspace), nitrozamin taramaları.
Element safsızlıkları
ICP-MS ve ICP-OES ile element safsızlık tayini ve risk değerlendirmesi.
Fizikokimyasal
Çözünme ve dağılma, sertlik, ufalanma, dozaj birimi tekdüzeliği, su içeriği (Karl Fischer), partikül boyutu.
Mikrobiyolojik
Mikrobiyal enumerasyon, belirlenmiş mikroorganizmalar, sterilite, bakteriyel endotoksin, koruma etkinliği.
Stabilite
Gerçek zamanlı ve hızlandırılmış stabilite çalışmaları; fotostabilite ve kullanım sırasında stabilite.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Farmakope yöntemi bağlayıcıdır; alternatif yöntem ancak eşdeğerliği gösterilerek kullanılabilir.
Yöntem validasyonu olmadan üretilen sonuç ruhsat dosyasında kullanılamaz.
Hızlandırılmış stabilite gerçek zamanlı verinin yerini almaz; raf ömrü gerçek zamanlı sonuçla desteklenir.
Çözünme profili cihaz tipine, karıştırma hızına ve ortama duyarlıdır; koşullar raporda eksiksiz olmalıdır.
Veri bütünlüğü eksikliği, sonuç doğru olsa bile denetimde uygunsuzluk üretir.
Formülasyon ya da tedarikçi değişikliği analitik karşılaştırma ve gerekiyorsa yeni stabilite çalışması gerektirir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Ruhsat dosyası ve parti serbest bırakma
Raf ömrü ve saklama koşulu belirleme
Yöntem transferi ve yöntem validasyonu
Tedarikçi hammadde kabul kontrolü
Formülasyon değişikliğinin biyoeşdeğerliğe etkisinin değerlendirilmesi

İlgili Testler

Kararlılık Testleri (Stability) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Dolabı duvara sabitliyoruz, kararlılık testi gerekir mi?

Gerekir. Ürün standartları hem sabitlenmiş hem sabitlenmemiş durumu ele alır; kullanıcı sabitleme yapmayabilir. Ayrıca sabitleme donanımının ürünle birlikte verilmesi ve talimatın açık olması ayrı bir uygunluk konusudur.

Hızlandırılmış kararlılık raf ömrünü belirler mi?

Tek başına belirlemez. Hızlandırılmış veri erken öngörü sağlar ve geçici raf ömrü beyanına dayanak olabilir, ancak nihai raf ömrü uzun süreli çalışmanın verisiyle desteklenir.

Kozmetikte kararlılık ile challenge test aynı şey mi?

Değildir. Kararlılık çalışması ürünün zamanla değişimini izler; challenge test (koruyucu etkinliği) ise ürüne bilerek mikroorganizma eklenerek koruyucu sisteminin çalıştığını gösterir. İkisi Ürün Bilgi Dosyasında birlikte istenir.