Method Validation

Analitik Metot Validasyonu Nedir?

Analitik metot validasyonu, bir yöntemin amaçlanan kullanım için uygun olduğunun deneysel olarak kanıtlanmasıdır. ICH Q2(R2), değerlendirilecek performans özelliklerini tanımlar: seçicilik, doğrusallık ve aralık, doğruluk, kesinlik (tekrarlanabilirlik ve ara kesinlik), tespit ve tayin sınırları ile sağlamlık.

Analitik Metot Validasyonu Amacı

Amaç, üretilen analitik verinin güvenilir olduğunu göstermektir. Valide edilmemiş bir yöntemle üretilen sonuç, ruhsat dosyasında ve GMP kapsamında kabul edilmez.

Analitik Metot Validasyonu Hangi Ürünlere Uygulanır?

Tayin ve safsızlık yöntemleri
Çözünme testi yöntemleri
Temizlik doğrulama yöntemleri
Mikrobiyolojik yöntemler
Biyoanalitik yöntemler

Analitik Metot Validasyonu Hangi Sektörlerde Kullanılır?

İlaçBiyoteknolojiBiyoteknolojiMedikal Cihaz

Analitik Metot Validasyonu İçin İlgili Standartlar

ICH Q2(R2) (analitik yöntemlerin validasyonu)
ICH Q14 (analitik yöntem geliştirme)
Ph. Eur. 5.21 (kemometrik yöntemler) ve ilgili genel bölümler
USP <1225> (kompendiyal yöntemlerin validasyonu)
USP <1226> (kompendiyal yöntemlerin doğrulanması)

Analitik Metot Validasyonu Koşulları

Yöntem tipi: Tanımlama, tayin, safsızlık sınır testi veya safsızlık miktar tayini; gereken parametreler buna göre değişir
Kabul kriterleri: Validasyon protokolünde önceden tanımlanır
Zorlanmış bozunma: Seçicilik kanıtı için indikatif yöntemlerde gerekir

Analitik Metot Validasyonu Cihazı

HPLC / UPLC / GC sistemleri
Spektrofotometreler
Referans standartlar ve safsızlık standartları
İstatistik değerlendirme yazılımı

Analitik Metot Validasyonu İçin Numune Gereksinimleri

Etkin madde, ürün ve plasebo numuneleri
Bilinen safsızlık standartları
Zorlanmış bozunma numuneleri
Yöntem taslağı ve amaçlanan kullanım tanımı sunulmalı

Analitik Metot Validasyonu Süresi

Tam validasyon çalışması, parametre sayısı ve tekrar gereksinimleri nedeniyle haftalar sürer. Kompendiyal yöntem doğrulaması (verification) daha kısadır.

Analitik Metot Validasyonu Prosedürü

1Yöntemin amaçlanan kullanımı ve tipi tanımlanır.
2Validasyon protokolü ve kabul kriterleri hazırlanır.
3Seçicilik çalışması yapılır; gerekiyorsa zorlanmış bozunma uygulanır.
4Doğrusallık ve aralık çalışması yürütülür.
5Doğruluk (geri kazanım) ve kesinlik çalışmaları yapılır.
6Tespit/tayin sınırları ve sağlamlık değerlendirilir; rapor hazırlanır.

Analitik Metot Validasyonu Kabul Kriterleri

Kabul kriterleri validasyon protokolünde çalışmadan ÖNCE tanımlanır ve yöntemin amaçlanan kullanımına göre belirlenir. ICH Q2(R2) hangi parametrelerin değerlendirileceğini tanımlar; sayısal kabul eşiklerini kuruluş kendi gerekçesiyle belirler.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Validasyon, yöntemin her koşulda çalışacağını değil, tanımlanan kullanım için uygun olduğunu gösterir. Yöntem başka bir matriste veya farklı bir derişim aralığında kullanılacaksa yeniden değerlendirme gerekir. Farmakope yöntemleri için tam validasyon yerine doğrulama (verification) yeterli olabilir.

Analitik Metot Validasyonu Raporu

Yöntem tanımı ve amaçlanan kullanım
Validasyon protokolü ve kabul kriterleri
Her parametre için ham veriler ve istatistiksel değerlendirme
Sonuçların kriterlerle karşılaştırılması
Sonuç ve yöntemin geçerlilik kapsamı

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

2001/83/AT Beşerî Tıbbi Ürünler Direktifi
GMP Kılavuzu (EudraLex Cilt 4)

İlaç ve Farmasötik Analiz — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Method Validation deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Farmasötik analiz, ilaç etkin maddesinin ve bitmiş ürünün kimliğini, saflığını, miktarını ve davranışını belirler. Bu ailenin diğerlerinden ayrılan yönü, yöntemlerin büyük ölçüde FARMAKOPELERDE tanımlı olmasıdır: Avrupa Farmakopesi (Ph. Eur.) ve Amerika Birleşik Devletleri Farmakopesi (USP) hem yöntemi hem kabul çerçevesini birlikte verir.

Farmakope yönteminin bağlayıcılığı alanın çalışma biçimini belirler. Diğer sektörlerde laboratuvar uygun bir yöntem seçebilirken burada monografta yazan yöntem esastır; alternatif yöntem kullanılacaksa eşdeğerliğinin gösterilmesi gerekir. Bu, sonuçların dünya genelinde karşılaştırılabilir olmasını sağlar.

Analizler birkaç grupta yürütülür. Kimlik ve miktar tayini (HPLC, UV, titrasyon) ürünün ne olduğunu ve ne kadar etkin madde içerdiğini gösterir. Safsızlık profili ve kalıntı çözücüler, üretim sürecinden gelen istenmeyen bileşikleri arar. Element safsızlıkları katalizör ve ekipman kaynaklı metalleri ele alır. Çözünme ve dağılma davranışı, ilacın vücutta salınım davranışına ilişkin en önemli in vitro göstergedir.

ÇÖZÜNME DENEYİ alanın en kritik ölçümlerinden biridir. Bir tabletin doğru miktarda etkin madde içermesi yeterli değildir; o maddenin uygun hızda çözünmesi gerekir. Çözünme profili, formülasyon değişikliklerinin biyoyararlanıma etkisini değerlendirmede kullanılır ve jenerik ilaç ruhsatlandırmasında merkezî bir yer tutar.

YÖNTEM VALİDASYONU bu ailede zorunlu bir adımdır. Farmakope yöntemi kullanılıyorsa yöntemin o laboratuvarın koşullarında uygun çalıştığı doğrulanır. Kendi yöntemi geliştirilmişse doğrusallık, kesinlik, doğruluk, seçicilik, tespit ve tayin sınırı, sağlamlık gibi parametrelerle valide edilir. Valide edilmemiş bir yöntemle üretilen sonuç ruhsat dosyasında kullanılamaz.

Stabilite çalışmaları raf ömrünü belirler ve alanın en uzun süren işidir. Ürün tanımlı sıcaklık ve nem koşullarında bekletilir, belirli aralıklarla analiz edilir ve sonuçlar raf ömrü ile saklama koşulu iddiasının dayanağı olur. Hızlandırılmış koşullar ön bilgi verir ama gerçek zamanlı veri esastır.

Mikrobiyolojik taraf ayrı bir gövdedir: mikrobiyal yük sayımı, belirlenmiş mikroorganizmaların aranması, steril ürünlerde sterilite deneyi ve bakteriyel endotoksin deneyi. Steril ürünlerde ayrıca ambalaj bütünlüğü ve sterilizasyon validasyonu devreye girer.

Veri bütünlüğü (data integrity) son yıllarda denetimlerin merkezine yerleşti. Sonucun doğru olması yetmez; ham verinin izlenebilir, değiştirilemez ve denetlenebilir olması gerekir. Elektronik kayıt sistemlerinin doğrulanması bu yüzden analizin ayrılmaz parçası hâline geldi.

Bu alanın yöntem grupları

Kimlik ve miktar
HPLC, UPLC, UV-Vis spektrofotometri, titrasyon, FTIR ile kimlik doğrulama.
Safsızlık ve kalıntı
İlgili safsızlıklar, bozunma ürünleri, kalıntı çözücüler (GC-headspace), nitrozamin taramaları.
Element safsızlıkları
ICP-MS ve ICP-OES ile element safsızlık tayini ve risk değerlendirmesi.
Fizikokimyasal
Çözünme ve dağılma, sertlik, ufalanma, dozaj birimi tekdüzeliği, su içeriği (Karl Fischer), partikül boyutu.
Mikrobiyolojik
Mikrobiyal enumerasyon, belirlenmiş mikroorganizmalar, sterilite, bakteriyel endotoksin, koruma etkinliği.
Stabilite
Gerçek zamanlı ve hızlandırılmış stabilite çalışmaları; fotostabilite ve kullanım sırasında stabilite.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Farmakope yöntemi bağlayıcıdır; alternatif yöntem ancak eşdeğerliği gösterilerek kullanılabilir.
Yöntem validasyonu olmadan üretilen sonuç ruhsat dosyasında kullanılamaz.
Hızlandırılmış stabilite gerçek zamanlı verinin yerini almaz; raf ömrü gerçek zamanlı sonuçla desteklenir.
Çözünme profili cihaz tipine, karıştırma hızına ve ortama duyarlıdır; koşullar raporda eksiksiz olmalıdır.
Veri bütünlüğü eksikliği, sonuç doğru olsa bile denetimde uygunsuzluk üretir.
Formülasyon ya da tedarikçi değişikliği analitik karşılaştırma ve gerekiyorsa yeni stabilite çalışması gerektirir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Ruhsat dosyası ve parti serbest bırakma
Raf ömrü ve saklama koşulu belirleme
Yöntem transferi ve yöntem validasyonu
Tedarikçi hammadde kabul kontrolü
Formülasyon değişikliğinin biyoeşdeğerliğe etkisinin değerlendirilmesi

İlgili Testler

Analitik Metot Validasyonu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Farmakope yöntemi için validasyon gerekir mi?

Tam validasyon genellikle gerekmez ancak doğrulama (verification) gerekir: yöntemin sizin numunenizde ve sizin laboratuvarınızda çalıştığı gösterilmelidir. USP <1226> bu yaklaşımı tanımlar.

Yöntemi değiştirirsek yeniden validasyon şart mı?

Değişikliğin kapsamına bağlıdır. Küçük değişikliklerde etkilenen parametrelerin yeniden değerlendirilmesi yeterli olabilir; ayırma prensibini değiştiren bir değişiklik ise tam validasyon gerektirir.