نظارت چیست؟
نظارت کیفیت یعنی ارزیابی مستقل انطباق کالای موضوع تجارت با مشخصات تعریف‌شده در قرارداد. این ارزیابی ترکیبی از بازرسی چشمی، اندازه‌گیری و تحلیل نمونه است.
چرا انجام می‌شود؟
هدف، حل اختلاف‌های کیفی پیش از حمل یا ارائه تشخیصی بی‌طرف در اختلاف پدیدآمده است.
چه کسی درخواست می‌کند؟
- واردکنندگان و صادرکنندگان
- زنجیره‌های خرده‌فروشی و مالکان برند
- بازرگانان کالا
- شرکت‌های بیمه
- طرفین درگیر در فرآیندهای داوری و حکمیت
دامنه نظارت
- تعیین مشخصات فنی و معیارهای کیفی قراردادی
- نمونه‌برداری بر اساس طرح نمونه‌برداری
- بازرسی چشمی و طبقه‌بندی نقص
- کنترل ابعاد، رنگ، سطح و عملکرد
- تعیین پارامترهایی که نیازمند آنالیز آزمایشگاهی‌اند
- مهروموم نمونه و نگهداری نمونه شاهد
- محاسبه نرخ معیوب بودن
- مقایسه با رواداری‌های مشخصات فنی
استانداردهای مرتبط
- ISO/IEC 17020
- ISO 2859-1
- ISO 3951-1
- ISO/IEC 17025 (برای بخش آنالیز)
روش و تجهیزات
- تجهیزات نمونه‌برداری و مهروموم
- ابزارهای اندازه‌گیری و بازرسی مختص محصول
- کارت‌های مقایسه رنگ و باکس نوری
- رطوبت‌سنج و دستگاه‌های آنالیز دستی
- تجهیزات ثبت عکس
فرآیند نظارت
- 1ارجاع کار و دستورالعملدستورالعمل نظارت به‌صورت کتبی دریافت می‌شود: دامنه، روش، طرح نمونه‌برداری، مشخصات فنی و انتظارات گزارش‌دهی روشن می‌گردد. دامنه دستورالعمل، مرز گزارش را نیز تعیین می‌کند.
- 2گردآوری اطلاعات محمولهشرایط قرارداد یا اعتبار اسنادی، پیش‌فاکتور، لیست بسته‌بندی و گزارش‌های تحلیل پیشین بررسی و تاریخ و محل نظارت برنامه‌ریزی می‌شود.
- 3آماده‌سازی محلناظر در محل حاضر می‌شود؛ شرایط انبار، پایانه یا کشتی و مناسب‌بودن تجهیزات توزین و اندازه‌گیری ارزیابی می‌گردد.
- 4اجرای نظارتتعیین مقدار، نمونه‌برداری، بازرسی و اندازه‌گیری‌های لازم بر پایه روش تعریف‌شده انجام و هر مرحله با عکس و سوابق مستند می‌شود.
- 5عملیات نمونه‌برداریدر صورت نمونه‌برداری، نمونه‌ها پلمب، برچسب‌گذاری و میان طرفین توزیع می‌شود و نمونه شاهد نگهداری می‌گردد. در صورت نیاز به آزمون، به آزمایشگاه ارسال می‌شود.
- 6ثبت یافته‌هاهرگونه عدم انطباق، آسیب یا کسری بی‌درنگ ثبت و به سفارش‌دهنده اطلاع داده می‌شود.
- 7گزارش دهیگزارش نظارت صادر می‌شود و دامنه، زمان و محل نظارت به‌روشنی درج می‌گردد. اگر اعتبار اسنادی الزام کند، گواهی نظارت در قالب خواسته‌شده صادر می‌شود.
گزارش نظارت
- اطلاعات نهاد نظارت، ناظر و سفارش‌دهنده
- تاریخ، ساعت و محل نظارت
- شرح کالا، بچ/لات و مدارک مرجع
- روش نظارت اعمال‌شده و در صورت وجود، طرح نمونه‌برداری
- نتایج اندازه‌گیری و توزین، تجهیزات به‌کاررفته و اطلاعات کالیبراسیون
- وضعیت بسته‌بندی، علامت‌گذاری و چیدمان
- عدم انطباق، کسری یا آسیب شناسایی‌شده
- سوابق عکاسی
- شماره پلمب نمونه‌ها و اطلاعات نگهداری
- بیانیه محدوده دامنه نظارت
- مشخصات فنی و معیارهای کیفی به‌کاررفته
- طرح نمونه‌برداری و تعداد نمونه
- طبقه‌بندی نقص و تعداد آن
- نتایج آنالیز آزمایشگاهی (در صورت انجام)
- شماره‌های مهروموم نمونه
محدودیت‌های گزارش
نظارت بر کیفیت مبتنی بر نمونه‌برداری است: نتیجه تنها بیانگر نمونه‌های اخذشده است و برای کل محموله اطمینان مطلق ارائه نمی‌دهد. همچنین بازرس تنها معیارهای تعریف‌شده در دستورالعمل را ارزیابی می‌کند؛ گزارش درباره ویژگی‌ای که در مشخصات فنی نیامده چیزی نمی‌گوید. پارامترهایی که نیازمند آنالیز آزمایشگاهی‌اند در آزمایشگاهی معتبر تحت دامنه ISO/IEC 17025 انجام می‌شوند و نتیجه در گزارش آزمون جداگانه‌ای ارائه می‌گردد.
تأیید صلاحیت
فعالیت‌های نظارت در چارچوب ISO/IEC 17020 انجام می‌شود؛ این استاندارد بی‌طرفی نهاد نظارت، صلاحیت پرسنل و اعتبار روش‌های نظارت را الزامی می‌کند. قاعده بی‌طرفی تعیین‌کننده است: نهاد نظارت نمی‌تواند طرف خرید و فروش یا ساخت کالایی باشد که بر آن نظارت می‌کند. EUROLAB دارای تأیید صلاحیت بین‌المللی بر پایه ISO/IEC 17020 از نهادهای عضو توافق‌نامه ILAC است؛ چون دامنه تأییدصلاحیت بر حسب نوع نظارت تعریف می‌شود، در مرحله پیشنهاد قیمت کتباً تأیید می‌گردد.
دامنه و اختیاراتخدمات نظارت مرتبط
پرسش‌های متداول
آیا نظارت بر کیفیت بدون مشخصات فنی امکان‌پذیر است؟
انجام آن دشوار است. بازرس ارزیابی را بر مبنای یک استاندارد یا مشخصات فنی قراردادی انجام می‌دهد؛ در نبود معیار، ارزیابی جنبه ذهنی پیدا می‌کند. در این صورت، طرفین دست‌کم باید بر سر یک نمونه مرجع یا استاندارد صنعتی به توافق برسند.
نمونه شاهد چه کاربردی دارد؟
چنانچه بعدها میان طرفین اختلافی پیش آید، نمونه شاهد مهروموم‌شده می‌تواند در آزمایشگاهی مستقل مجدداً آنالیز شود. به همین دلیل مهروموم نمونه و مدت نگهداری آن، بخش جدایی‌ناپذیر نظارت به شمار می‌رود.
آیا گزارش نظارت، ضمانت کیفیت است؟
خیر. گزارش، وضعیت شناسایی‌شده در زمان و مکان نظارت را مستند می‌کند. تغییراتی که کالا در فرآیندهای بعدی حمل، جابه‌جایی و انبارداری تجربه می‌کند، خارج از دامنه گزارش است و نهاد نظارت مسئول آن‌ها نیست.
استقلال ناظر چگونه تضمین می‌شود؟
نظارت در چارچوب ISO/IEC 17020 انجام می‌شود؛ این استاندارد بی‌طرفی و پیشگیری از تعارض منافع را الزامی می‌کند. نهاد نظارت نمی‌تواند طرف خرید یا فروش کالایی باشد که بر آن نظارت می‌کند.
صدور گزارش چقدر زمان می‌برد؟
یافته‌های اولیه در همان روزی که کار میدانی تکمیل می‌شود اعلام می‌گردد. گزارش نهایی، در صورت نیاز به آزمایش، به دریافت نتایج آزمایشگاه بستگی دارد؛ مدت‌زمان در مرحله پیشنهاد قیمت به‌صورت کتبی مشخص می‌شود.