Yapay Zeka Yönetim Sistemi (ISO/IEC 42001) Belgelendirmesi

ISO/IEC 42001, yapay zekâ sistemlerinin sorumlu biçimde geliştirilmesi ve kullanılması için yönetim sistemi şartlarını tanımlayan ilk uluslararası standarttır (2023). Yapay zekâya özgü riskleri — şeffaflık, açıklanabilirlik, önyargı, veri kalitesi, insan gözetimi ve otomatik karar verme — yönetim sistemi çerçevesine oturtur.

• Yapay zekâ modeli geliştiren ve sunan teknoloji şirketleri
• Üretilen kararlarında yapay zekâ kullanan finans, sigorta ve İK süreçleri
• AB Yapay Zekâ Tüzüğü kapsamında yükümlülük bekleyen kuruluşlar
• Üçüncü taraf yapay zekâ bileşeni entegre eden ürün geliştiricileri
• Kamuya açık yapay zekâ hizmeti sunan kuruluşlar

Standart olarak zorunlu değildir. AB Yapay Zekâ Tüzüğü belirli risk sınıflarındaki sistemlere yükümlülükler getirmektedir; ISO/IEC 42001 bu yükümlülükleri karşılamaya yardımcı bir yönetim çerçevesi sunar ancak tüzüğe uygunluğun yerine geçtiği iddia edilemez.

• Madde 4 — Kuruluşun bağlamı: iç ve dış hususlar, ilgili tarafların şartları, yapay zekâ yönetim sistemi kapsamının belirlenmesi
• Madde 5 — Liderlik: üst yönetimin taahhüdü, politika, rol ve yetkiler
• Madde 6 — Planlama: risk ve fırsatlar, hedefler ve bunlara ulaşma planları
• Madde 7 — Destek: kaynaklar, yetkinlik, farkındalık, iletişim, dokümante edilmiş bilgi
• Madde 8 — Operasyon: operasyonel planlama ve kontrol
• Madde 9 — Performans değerlendirme: izleme ve ölçme, iç denetim, yönetimin gözden geçirmesi
• Madde 10 — İyileştirme: uygunsuzluk, düzeltici faaliyet ve sürekli iyileştirme
• Yapay zekâ politikası ve kuruluş içindeki rollerin (geliştirici, sağlayıcı, kullanıcı) tanımlanması
• Yapay zekâ risk değerlendirmesi ve risk işleme
• Yapay zekâ sistem etki değerlendirmesi: birey ve toplum üzerindeki etkiler
• Veri yönetimi: veri kalitesi, kaynak, hazırlık ve önyargı kontrolü
• Yapay zekâ sistem yaşam döngüsü: tasarım, geliştirme, doğrulama, dağıtım, izleme ve devreden çıkarma
• Şeffaflık ve ilgili taraflara bilgi sağlanması
• İnsan gözetimi ve müdahale mekanizmaları
• Üçüncü taraf ve tedarikçi ilişkilerinin yönetimi

1. 1BaşvuruKuruluşun faaliyet alanı, çalışan sayısı, saha sayısı ve kapsam sınırları belirlenir. Denetim gün sayısı bu bilgilere göre hesaplanır.
2. 2Doküman İncelemesi (Aşama 1)Yönetim sistemi dokümantasyonu, kapsam tanımı, risk değerlendirmesi ve iç denetim/YGG kayıtları incelenir; sahada denetime hazır olup olunmadığı değerlendirilir.
3. 3Belgelendirme Denetimi (Aşama 2)Sistemin sahada uygulandığı ve etkin olduğu yerinde doğrulanır. Bulgular majör/minör uygunsuzluk ve gözlem olarak sınıflandırılır.
4. 4Uygunsuzlukların KapatılmasıKuruluş kök neden analizi ve düzeltici faaliyet planı sunar. Majör uygunsuzluklar kapatılmadan belge düzenlenmez.
5. 5Belge DüzenlenmesiBağımsız bir karar vericinin gözden geçirmesinin ardından belge düzenlenir. Denetimi yapan ekip belge kararını veremez.
6. 6Gözetim DenetimleriBelge süresi boyunca yılda en az bir kez gözetim denetimi yapılır. İlk gözetim, Aşama 2'nin son gününden itibaren 12 ayı aşamaz.
7. 7Yeniden BelgelendirmeÜç yılın sonunda sistemin tamamı yeniden denetlenir; belge süresi dolmadan tamamlanması gerekir.

Yönetim sistemi belgeleri üç yıl geçerlidir. Bu süre boyunca yılda en az bir gözetim denetimi yapılır; gözetim yapılmazsa belge askıya alınır. Üçüncü yılın sonunda yeniden belgelendirme denetimi tamamlanır.

• Ticaret sicil kaydı ve faaliyet belgesi
• Kuruluş organizasyon şeması ve çalışan sayısı
• Kapsam kapsamındaki saha/şube listesi
• Yönetim sistemi el kitabı veya süreç dokümantasyonu
• İç denetim ve yönetimin gözden geçirmesi kayıtları
• Varsa yasal izin, ruhsat ve faaliyet belgeleri

Sabit bir liste fiyatı yoktur; maliyet aşağıdaki değişkenlere göre hesaplanır ve teklifte yazılı olarak verilir.

• Kapsama giren çalışan sayısı (denetim gün sayısını doğrudan belirler)
• Saha ve şube sayısı; çok sahalı örnekleme uygulanıp uygulanmadığı
• Faaliyetin risk seviyesi ve süreç karmaşıklığı
• Belgelendirilecek standart sayısı — entegre denetim gün sayısını düşürür
• Üç yıllık döngü: belgelendirme + iki gözetim denetimi

Yönetim sistemi belgelendirmesi ISO/IEC 17021-1 kapsamında yürütülür. Belgelendirme kuruluşu, IAF çok taraflı tanınma anlaşmasına (IAF MLA) taraf bir akreditasyon kuruluşu tarafından akredite edilir; bu anlaşma, bir ülkede düzenlenen belgenin diğer ülkelerde de kabul görmesini sağlayan uluslararası tanınma zincirini kurar. EUROLAB, ISO/IEC 17021-1 kapsamında IAF üyesi akreditasyon kuruluşlarından alınmış, uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir.

Bu şemanın hangi kapsamda sunulabildiği ürününüze ve faaliyetinize göre değişir; teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

• ISO/IEC 27001Bilgi Güvenliği Yönetimi
• ISO/IEC 27017Bulut Güvenliği
• ISO/IEC 27018Bulutta Kişisel Veri
• ISO/IEC 27701Gizlilik Bilgi Yönetimi
• ISO/IEC 20000-1BT Hizmet Yönetimi
• ISO 22301İş Sürekliliği
• ISO 9001Kalite Yönetim Sistemi
• ISO 10002Müşteri Memnuniyeti ve Şikâyet Yönetimi