CBAM / SKDM — Sınırda Karbon Düzenlemesi

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), AB'ye ithal edilen belirli ürünlerin üretiminde ortaya çıkan gömülü emisyonların raporlanmasını ve karşılığında maliyet doğmasını öngören bir AB düzenlemesidir. Kapsama giren ürün grupları arasında demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen bulunur. İhracatçı için doğrudan bir yükümlülük değil, AB'deki ithalatçıya veri sağlama zorunluluğu doğurur.

Amaç, AB'ye ihracat yapan üreticinin gömülü emisyon verisini düzenlemenin öngördüğü yöntemle hesaplaması ve doğrulatarak ithalatçısına sunabilmesidir. Veri sağlanamadığında varsayılan değerler uygulanır ve bu değerler çoğunlukla gerçek üretimden daha yüksektir.

• AB'ye demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre ihraç eden üreticiler
• AB'deki ithalatçısından emisyon verisi istenen tedarikçiler
• Kapsam genişlemesine hazırlanmak isteyen ihracatçılar
• Karbon maliyetini fiyatlamasına yansıtmak isteyen şirketler

• Ürünün CBAM kapsamına girip girmediğinin belirlenmesi (gümrük tarife pozisyonuna göre)
• Tesis sınırlarının ve üretim rotalarının tanımlanması
• Doğrudan gömülü emisyonların hesaplanması
• Dolaylı gömülü emisyonların (elektrik) hesaplanması
• Öncül madde (precursor) emisyonlarının dâhil edilmesi
• İzleme metodolojisinin düzenlemeye göre seçilmesi
• Veri kalitesi ve ölçüm altyapısının değerlendirilmesi
• Menşe ülkede ödenmiş karbon fiyatının belgelenmesi
• Gömülü emisyon raporunun hazırlanması ve doğrulatılması

• (AB) 2023/956 CBAM Tüzüğü
• ISO 14064-1
• ISO 14064-3
• ISO 14065

• (AB) 2023/956 CBAM Tüzüğü
• ISO 14064-1
• ISO 14064-3
• ISO 14065

1. 1Görevin Kabulü ve KapsamHangi verinin, hangi raporlama çerçevesine göre ve hangi güvence seviyesinde değerlendirileceği yazılı olarak kararlaştırılır.
2. 2Kriterlerin BelirlenmesiUygulanan raporlama çerçevesi (GRI, ESRS, IFRS S1/S2) ve kuruluşun kendi hesaplama metodolojisi kriter olarak tespit edilir.
3. 3Risk Değerlendirmesi ve ÖnemlilikYanlış beyan riski taşıyan göstergeler belirlenir; önemlilik eşiği ve örnekleme kapsamı buna göre kurulur.
4. 4İç Kontrollerin İncelenmesiVeri toplama süreci, hesaplama kontrolleri ve onay mekanizmaları incelenir; verinin kaynağına kadar izlenebilirliği test edilir.
5. 5Gösterge Bazlı TestSeçilen göstergelerde yeniden hesaplama, kaynak belge kontrolü ve analitik prosedürler uygulanır.
6. 6Bulguların Ele AlınmasıTespit edilen hatalar ve dayanaksız açıklamalar kuruluşa iletilir; rapor düzeltilir.
7. 7Güvence BeyanıSeçilen güvence seviyesine uygun biçimde kurulmuş güvence beyanı düzenlenir ve raporda yayımlanır.

Güvence denetimleri sınırlı (limited) veya makul (reasonable) güvence seviyesinde yürütülür. Uygulamada sürdürülebilirlik raporlarının çoğu sınırlı güvence ile yayımlanır; düzenlemeler ise kademeli olarak makul güvenceye geçişi öngörmektedir. Güvence seviyesi beyanın metninde açıkça yazılır ve iki seviye birbirinin yerine geçmez.

• Güvence sağlayan kuruluş ve ekip bilgileri
• Güvence kapsamına alınan göstergeler ve dönem
• Uygulanan raporlama çerçevesi ve kriterler
• Uygulanan güvence standardı ve güvence seviyesi
• Yürütülen prosedürlerin özeti
• Kuruluşun ve güvence sağlayanın sorumluluklarının ayrımı
• Güvence sonucu (beyan)
• Kapsam dışı bırakılan açıklamalar

CBAM yükümlülüğü hukuken AB'deki ithalatçıya aittir; ihracatçının rolü veri sağlamaktır. Doğrulama, sağlanan verinin düzenlemenin öngördüğü yönteme göre hesaplandığını gösterir; ithalatçının beyan yükümlülüğünü üstlenmez. Ayrıca CBAM kuralları ve uygulama takvimi kademeli olarak yürürlüğe girmektedir; ürün grubunuz için yürürlükteki şartların güncel metinden teyit edilmesi gerekir.

Sera gazı doğrulama ve geçerli kılma faaliyetleri ISO 14065 kapsamında akredite edilir; doğrulamanın kendisi ISO 14064-3'e göre yürütülür ve doğrulayıcı personelin yetkinliği ISO 14066 ile tanımlanır. Güvence denetimleri ise ISAE 3000 gibi güvence standartlarına tabidir ve akredite belgelendirme kapsamında değildir. Her iki çerçevede de tarafsızlık kuralı belirleyicidir: hesaplamayı yapan taraf aynı hesaplamayı doğrulayamaz. EUROLAB, ILAC ve IAF çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; hangi doğrulamanın akredite kapsamda sunulabildiği teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

• ESG Veri Güvencesi (ESG)
• Sürdürülebilirlik Raporu Güvencesi (ISAE 3000)
• Yenilenebilir Enerji (I-REC / GO)
• Yeşil Tahvil Doğrulama (ICMA GBP)