Havacılık Kalite Yönetimi (AS9100) Belgelendirmesi

AS9100, havacılık, uzay ve savunma sektöründe tasarım ve/veya üretim yapan kuruluşlar için kalite yönetim sistemi standardıdır. ISO 9001'i temel alır ve sektöre özgü şartlar ekler: konfigürasyon yönetimi, ürün emniyeti, sahte parçanın önlenmesi, özel prosesler ve ilk ürün muayenesi. IAQG tarafından yönetilir; Avrupa'daki eşdeğeri EN 9100'dür.

• Uçak, helikopter ve uzay aracı parça üreticileri
• Savunma sanayii ana yüklenici ve alt yüklenicileri
• Havacılık için özel proses (ısıl işlem, kaplama, NDT, kaynak) sağlayıcıları
• Tasarım sorumluluğu taşıyan mühendislik kuruluşları

Yasal olarak zorunlu değildir; sözleşmesel olarak fiilen zorunludur. Havacılık ana üreticileri tedarikçilerinden AS9100 (veya EN 9100) belgesi ister ve belge OASIS veri tabanına kaydedilir. Havacılık otoritelerinin (EASA, FAA) üretim ve tasarım onayları ise ayrı ve bağlayıcı süreçlerdir; AS9100 bunların yerine geçmez.

• ISO 9001 şartlarının tamamı temel alınır
• Ürün emniyeti (product safety) ve emniyet açısından kritik öğelerin yönetimi
• Sahte parçanın (counterfeit part) önlenmesi
• Konfigürasyon yönetimi
• Risk yönetimi ve operasyonel risk
• Proje yönetimi ve iş transferi planlaması
• Tasarım ve geliştirme doğrulama, geçerli kılma ve test
• Özel proseslerin yeterliliği ve onayı
• İlk ürün muayenesi (FAI)
• Tedarikçi onayı, dış tedarikçi kontrolü ve satın alınan ürünün doğrulanması
• Üretim süreci doğrulama, izlenebilirlik ve ürün koruma
• Zamanında teslimat performansı ve müşteri memnuniyeti

1. 1BaşvuruKuruluşun faaliyet alanı, çalışan sayısı, saha sayısı ve kapsam sınırları belirlenir. Denetim gün sayısı bu bilgilere göre hesaplanır.
2. 2Doküman İncelemesi (Aşama 1)Yönetim sistemi dokümantasyonu, kapsam tanımı, risk değerlendirmesi ve iç denetim/YGG kayıtları incelenir; sahada denetime hazır olup olunmadığı değerlendirilir.
3. 3Belgelendirme Denetimi (Aşama 2)Sistemin sahada uygulandığı ve etkin olduğu yerinde doğrulanır. Bulgular majör/minör uygunsuzluk ve gözlem olarak sınıflandırılır.
4. 4Uygunsuzlukların KapatılmasıKuruluş kök neden analizi ve düzeltici faaliyet planı sunar. Majör uygunsuzluklar kapatılmadan belge düzenlenmez.
5. 5Belge DüzenlenmesiBağımsız bir karar vericinin gözden geçirmesinin ardından belge düzenlenir. Denetimi yapan ekip belge kararını veremez.
6. 6Gözetim DenetimleriBelge süresi boyunca yılda en az bir kez gözetim denetimi yapılır. İlk gözetim, Aşama 2'nin son gününden itibaren 12 ayı aşamaz.
7. 7Yeniden BelgelendirmeÜç yılın sonunda sistemin tamamı yeniden denetlenir; belge süresi dolmadan tamamlanması gerekir.

Yönetim sistemi belgeleri üç yıl geçerlidir. Bu süre boyunca yılda en az bir gözetim denetimi yapılır; gözetim yapılmazsa belge askıya alınır. Üçüncü yılın sonunda yeniden belgelendirme denetimi tamamlanır.

• Ticaret sicil kaydı ve faaliyet belgesi
• Kuruluş organizasyon şeması ve çalışan sayısı
• Kapsam kapsamındaki saha/şube listesi
• Yönetim sistemi el kitabı veya süreç dokümantasyonu
• İç denetim ve yönetimin gözden geçirmesi kayıtları
• Varsa yasal izin, ruhsat ve faaliyet belgeleri

Sabit bir liste fiyatı yoktur; maliyet aşağıdaki değişkenlere göre hesaplanır ve teklifte yazılı olarak verilir.

• Kapsama giren çalışan sayısı (denetim gün sayısını doğrudan belirler)
• Saha ve şube sayısı; çok sahalı örnekleme uygulanıp uygulanmadığı
• Faaliyetin risk seviyesi ve süreç karmaşıklığı
• Belgelendirilecek standart sayısı — entegre denetim gün sayısını düşürür
• Üç yıllık döngü: belgelendirme + iki gözetim denetimi

Yönetim sistemi belgelendirmesi ISO/IEC 17021-1 kapsamında yürütülür. Belgelendirme kuruluşu, IAF çok taraflı tanınma anlaşmasına (IAF MLA) taraf bir akreditasyon kuruluşu tarafından akredite edilir; bu anlaşma, bir ülkede düzenlenen belgenin diğer ülkelerde de kabul görmesini sağlayan uluslararası tanınma zincirini kurar. EUROLAB, ISO/IEC 17021-1 kapsamında IAF üyesi akreditasyon kuruluşlarından alınmış, uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir.

Bu şemanın hangi kapsamda sunulabildiği ürününüze ve faaliyetinize göre değişir; teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

• ISO 39001Karayolu Trafik Güvenliği Yönetimi
• IATF 16949Otomotiv Kalite Yönetimi
• ISO 22163Demiryolu Kalite Yönetimi
• AS9110Havacılık Bakım Kalite Yönetimi
• AS9120Havacılık Dağıtım Kalite Yönetimi
• ISO 9001Kalite Yönetim Sistemi
• ISO 10002Müşteri Memnuniyeti ve Şikâyet Yönetimi
• ISO 10004Müşteri Memnuniyeti İzleme ve Ölçme