HDT — ISO 75 / ASTM D648 · Plastik Testleri

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi Nedir?

Isı sapma sıcaklığı testi, üç nokta eğme düzeninde tanımlı gerilme uygulanan numunenin sabit hızda ısıtılarak standartta tanımlı sehime ulaştığı sıcaklığın belirlendiği deneydir.

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi Amacı

Amaç, plastiğin yük altında kullanılabileceği sıcaklık sınırı hakkında karşılaştırmalı bir ölçüt elde etmektir.

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Mühendislik termoplastikleri
Takviyeli plastik parçalar
Elektrikli ürün gövdeleri
Otomotiv iç ve motor bölmesi parçaları

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

PlastikOtomotivAmbalajTüketici Ürünleri

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi İçin İlgili Standartlar

ISO 75-1
ISO 75-2
ASTM D648

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi Koşulları

Gerilme: Standartta tanımlı yöntem: A (1,80 MPa), B (0,45 MPa) veya C (8,00 MPa)
Isıtma hızı: Standartta tanımlı sabit hız (tipik olarak 120 °C/saat)
Sehim ölçütü: Standartta tanımlı sehim değerine ulaşılan sıcaklık
Numune: Standartta tanımlı ölçülerde; düz veya yan yüzeyi üzerinde

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi Cihazı

HDT/Vicat test cihazı ve ısıtma banyosu
Kalibre yük seti ve sehim ölçüm düzeni
Sıcaklık ölçüm ve kayıt sistemi
Numune hazırlama tezgahı

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi İçin Numune Gereksinimleri

Numune ölçüleri ve yüzey düzgünlüğü standarda uygun olmalı
Numune şartlandırılmış olmalıdır
Uygulanan yöntem (A/B/C) şartnamede tanımlı olmalıdır
Numune adedi standartta tanımlanır

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi Süresi

Tipik olarak 2–3 gün.

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi Prosedürü

1Numuneler hazırlanır ve şartlandırılır.
2Uygulanacak yöntem ve gerilme seçilir.
3Numuneler fikstüre yerleştirilir ve yük uygulanır.
4Banyo tanımlı hızda ısıtılır.
5Sehim ölçütüne ulaşıldığı sıcaklık kaydedilir.
6Sonuç yöntem belirtilerek raporlanır.

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi Kabul Kriterleri

Kabul kriteri malzeme standardında veya şartnamede verilen asgari HDT değeridir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

HDT bir servis sıcaklığı sınırı değildir; sabit ısıtma hızında ve tek bir gerilmede alınan karşılaştırmalı bir ölçüttür. Yöntem (A/B/C) belirtilmeden verilen bir HDT değeri karşılaştırılamaz.

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi Raporu

Uygulanan standart ve yöntem
Gerilme ve ısıtma hızı
Numune ölçüleri ve yönelimi
Ölçülen HDT değerleri
Şartlandırma koşulları

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Malzeme ürün standartları

Plastik Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm HDT deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Plastik deneyleri, polimer malzemenin mekanik, ısıl ve yanma davranışını belirler. Metallerden farklı olarak plastikler VİSKOELASTİKTİR: davranışları yükleme hızına, sıcaklığa ve neme bağlıdır. Bu yüzden aynı malzeme farklı koşullarda farklı sonuç verir ve deney koşulları sonucun ayrılmaz parçasıdır.

Viskoelastisitenin pratik sonucu şudur: plastik bir parça sabit yük altında zamanla deforme olmayı sürdürür (sünme) ve sabit deformasyonda taşıdığı gerilme zamanla düşer (gerilme gevşemesi). Bir vida bağlantısı gevşer, bir kelepçe sıkma kuvvetini kaybeder, bir raf zamanla sarkar. Kısa süreli bir çekme deneyi bu davranışı göstermez; uzun süreli deney ya da hızlandırılmış model gerekir.

Isıl davranış ikinci ana eksendir. Erime akış hızı malzemenin işlenebilirliğini ve parti tutarlılığını gösterir; ısıl deformasyon sıcaklığı ve Vicat yumuşama noktası servis sıcaklığı hakkında kaba bir sınır verir. Termal analiz (DSC, TGA, DMA) ise malzemenin kimliğini ortaya koyar: cam geçiş sıcaklığı, erime davranışı, kristallik, dolgu oranı ve bozunma sıcaklığı.

Yanma davranışı üçüncü eksendir ve ürün standartlarına doğrudan bağlanır. UL 94 sınıfı ile sınır oksijen indeksi malzeme künyesine yazılır; elektrikli cihaz gövdesinde belirli bir sınıf, yapı ürününde başka bir sınıflandırma sistemi istenir.

Yaşlandırma alanın en sık atlanan bölümüdür. Plastikler UV, ısı, nem ve oksijen etkisiyle bozunur: renk değişir, yüzey çatlar, darbe dayanımı düşer. Dış mekânda kullanılacak bir parçanın ilk günkü değerleri değil, yaşlandırma sonrası değerleri anlamlıdır. Ksenon ark ve floresan UV cihazları bu bozunmayı hızlandırarak karşılaştırma imkânı verir.

Bu ailenin çıktısı çoğunlukla malzeme künyesine yazılır ve ürün standartları o künyeye atıf yapar. Ancak künye değeri ile gerçek parça davranışı arasında fark olabilir: kalıplama sırasında oluşan yönlenme, kaynak izi ve iç gerilmeler parçayı numuneden farklı davrandırır.

Geri dönüştürülmüş içerik kullanımı alana yeni bir soru ekledi. Geri dönüşümlü reçine parti başına değişkenlik gösterir; mekanik özellikler, renk ve yanma davranışı bir partiden diğerine kayabilir. Bu yüzden geri dönüşümlü malzeme kullanan üreticide gelen malzeme kontrolü bir tercih değil zorunluluktur.

Bu alanın yöntem grupları

Mekanik
Çekme, basma, eğme, Charpy ve Izod darbe, sertlik (Shore), sünme ve çevresel gerilme çatlaması.
Isıl
Erime akış hızı (MFI), ısıl deformasyon sıcaklığı (HDT), Vicat yumuşama sıcaklığı, doğrusal termal genleşme.
Termal analiz
DSC ile geçiş sıcaklıkları ve kristallik, TGA ile bileşim ve bozunma, DMA ile dinamik mekanik davranış.
Yanma
UL 94 sınıflandırması, sınır oksijen indeksi (LOI), kızgın tel ve iğne alev deneyleri.
Yaşlandırma
Ksenon ark ve floresan UV ile hızlandırılmış yaşlandırma, sıcak hava ile yaşlandırma, nem ve kondensasyon.
Fiziksel
Yoğunluk, su emme, kül içeriği, film ve tabakada gaz ve su buharı geçirgenliği.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Deney hızı ve sıcaklık belirtilmeyen bir plastik sonucu yorumlanamaz; viskoelastik davranış bu parametrelere bağlıdır.
Numune sonucu gerçek parçaya doğrudan taşınmaz; kalıplama yönlenmesi ve kaynak izi belirleyicidir.
HDT ve Vicat değerleri servis sıcaklığı DEĞİLDİR; kaba bir üst sınır göstergesidir ve yük altında geçerli değildir.
UL 94 sınıfı kalınlığa bağlıdır; farklı duvar kalınlığında yeniden doğrulama gerekir.
Nem alan polimerlerde (poliamid gibi) şartlandırma yapılmazsa sonuçlar yanıltıcı olur.
ASTM D638 ile ISO 527 sonuçları birebir eşdeğer değildir; numune geometrileri ve hız tanımları farklıdır.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Malzeme seçimi ve tedarikçi onayı
Ürün standardındaki yanıcılık ve ısıl gerekliliklerin karşılanması
Geri dönüştürülmüş içerik kullanımının doğrulanması ve parti kontrolü
Kalıplama proses kontrolü ve parti tutarlılığı
Dış mekân kullanımı için yaşlandırma dayanımının gösterilmesi

İlgili Testler

Isı Sapma Sıcaklığı (HDT) Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

HDT değeri ürünün çalışabileceği azami sıcaklık mıdır?

Hayır. HDT tanımlı bir yük ve ısıtma hızında ölçülen karşılaştırmalı bir değerdir. Sürekli servis sıcaklığı için uzun süreli termal yaşlandırma ve RTI/relatif termal indeks türü değerlendirmeler gerekir.