Yoğunluk Tayini — ISO 1183 / ASTM D792 / ISO 2811 · Plastik Testleri

Yoğunluk Tayini Nedir?

Yoğunluk tayini, numunenin kütlesinin hacmine oranının daldırma (Arşimet), piknometre veya yüzdürme (gradyan tüp) yöntemleriyle belirlendiği ölçümdür.

Yoğunluk Tayini Amacı

Amaç, malzemenin yoğunluğunu belirleyerek kimlik doğrulaması, dolgu oranı denetimi ve gözeneklilik değerlendirmesi yapmaktır.

Yoğunluk Tayini Hangi Ürünlere Uygulanır?

Plastik ve kauçuk parçalar
Dolgu katkılı kompozitler
Kaplama ve boya (ISO 2811)
Metal ve seramik numuneler

Yoğunluk Tayini Hangi Sektörlerde Kullanılır?

PlastikOtomotivAmbalajTüketici Ürünleri

Yoğunluk Tayini İçin İlgili Standartlar

ISO 1183-1
ISO 1183-2
ASTM D792
ISO 2811-1

Yoğunluk Tayini Koşulları

Yöntem: Daldırma (A), piknometre (B) veya yoğunluk gradyan tüpü
Sıcaklık: Standartta tanımlı; genellikle 23 °C ± 2 °C
Daldırma sıvısı: Damıtık su veya numuneyle etkileşmeyen sıvı
Numune adedi: Standartta tanımlı; ortalama ve dağılım verilir

Yoğunluk Tayini Cihazı

Analitik terazi ve daldırma düzeni
Piknometre seti
Yoğunluk gradyan tüpü
Sıcaklık kontrollü banyo

Yoğunluk Tayini İçin Numune Gereksinimleri

Numune yüzeyinde hava kabarcığı kalmamalıdır
Numune gözenekli ise yöntem buna göre seçilmelidir
Numune sıcaklığı dengelenmiş olmalıdır
Numune daldırma sıvısında şişmemelidir

Yoğunluk Tayini Süresi

Tipik olarak 1 gün.

Yoğunluk Tayini Prosedürü

1Numune şartlandırılır ve havada tartılır.
2Daldırma sıvısı içinde tartılır (veya piknometre ile ölçülür).
3Sıvı sıcaklığı ve yoğunluğu kaydedilir.
4Yoğunluk hesaplanır.
5Tanımlı sayıda numune için yinelenir ve ortalanır.

Yoğunluk Tayini Kabul Kriterleri

Kabul kriteri malzeme standardında verilen yoğunluk aralığıdır.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Açık gözenekli numunelerde daldırma yöntemi yanlış sonuç verir; gözeneklilik varsa yöntem seçimi ve numune kaplama gereksinimi standarda göre değerlendirilmelidir.

Yoğunluk Tayini Raporu

Uygulanan standart ve yöntem
Sıcaklık ve daldırma sıvısı
Tartım değerleri
Hesaplanan yoğunluk ve dağılım
Malzeme standardına göre değerlendirme

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Malzeme ürün standartları

Plastik Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Density deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Plastik deneyleri, polimer malzemenin mekanik, ısıl ve yanma davranışını belirler. Metallerden farklı olarak plastikler VİSKOELASTİKTİR: davranışları yükleme hızına, sıcaklığa ve neme bağlıdır. Bu yüzden aynı malzeme farklı koşullarda farklı sonuç verir ve deney koşulları sonucun ayrılmaz parçasıdır.

Viskoelastisitenin pratik sonucu şudur: plastik bir parça sabit yük altında zamanla deforme olmayı sürdürür (sünme) ve sabit deformasyonda taşıdığı gerilme zamanla düşer (gerilme gevşemesi). Bir vida bağlantısı gevşer, bir kelepçe sıkma kuvvetini kaybeder, bir raf zamanla sarkar. Kısa süreli bir çekme deneyi bu davranışı göstermez; uzun süreli deney ya da hızlandırılmış model gerekir.

Isıl davranış ikinci ana eksendir. Erime akış hızı malzemenin işlenebilirliğini ve parti tutarlılığını gösterir; ısıl deformasyon sıcaklığı ve Vicat yumuşama noktası servis sıcaklığı hakkında kaba bir sınır verir. Termal analiz (DSC, TGA, DMA) ise malzemenin kimliğini ortaya koyar: cam geçiş sıcaklığı, erime davranışı, kristallik, dolgu oranı ve bozunma sıcaklığı.

Yanma davranışı üçüncü eksendir ve ürün standartlarına doğrudan bağlanır. UL 94 sınıfı ile sınır oksijen indeksi malzeme künyesine yazılır; elektrikli cihaz gövdesinde belirli bir sınıf, yapı ürününde başka bir sınıflandırma sistemi istenir.

Yaşlandırma alanın en sık atlanan bölümüdür. Plastikler UV, ısı, nem ve oksijen etkisiyle bozunur: renk değişir, yüzey çatlar, darbe dayanımı düşer. Dış mekânda kullanılacak bir parçanın ilk günkü değerleri değil, yaşlandırma sonrası değerleri anlamlıdır. Ksenon ark ve floresan UV cihazları bu bozunmayı hızlandırarak karşılaştırma imkânı verir.

Bu ailenin çıktısı çoğunlukla malzeme künyesine yazılır ve ürün standartları o künyeye atıf yapar. Ancak künye değeri ile gerçek parça davranışı arasında fark olabilir: kalıplama sırasında oluşan yönlenme, kaynak izi ve iç gerilmeler parçayı numuneden farklı davrandırır.

Geri dönüştürülmüş içerik kullanımı alana yeni bir soru ekledi. Geri dönüşümlü reçine parti başına değişkenlik gösterir; mekanik özellikler, renk ve yanma davranışı bir partiden diğerine kayabilir. Bu yüzden geri dönüşümlü malzeme kullanan üreticide gelen malzeme kontrolü bir tercih değil zorunluluktur.

Bu alanın yöntem grupları

Mekanik
Çekme, basma, eğme, Charpy ve Izod darbe, sertlik (Shore), sünme ve çevresel gerilme çatlaması.
Isıl
Erime akış hızı (MFI), ısıl deformasyon sıcaklığı (HDT), Vicat yumuşama sıcaklığı, doğrusal termal genleşme.
Termal analiz
DSC ile geçiş sıcaklıkları ve kristallik, TGA ile bileşim ve bozunma, DMA ile dinamik mekanik davranış.
Yanma
UL 94 sınıflandırması, sınır oksijen indeksi (LOI), kızgın tel ve iğne alev deneyleri.
Yaşlandırma
Ksenon ark ve floresan UV ile hızlandırılmış yaşlandırma, sıcak hava ile yaşlandırma, nem ve kondensasyon.
Fiziksel
Yoğunluk, su emme, kül içeriği, film ve tabakada gaz ve su buharı geçirgenliği.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Deney hızı ve sıcaklık belirtilmeyen bir plastik sonucu yorumlanamaz; viskoelastik davranış bu parametrelere bağlıdır.
Numune sonucu gerçek parçaya doğrudan taşınmaz; kalıplama yönlenmesi ve kaynak izi belirleyicidir.
HDT ve Vicat değerleri servis sıcaklığı DEĞİLDİR; kaba bir üst sınır göstergesidir ve yük altında geçerli değildir.
UL 94 sınıfı kalınlığa bağlıdır; farklı duvar kalınlığında yeniden doğrulama gerekir.
Nem alan polimerlerde (poliamid gibi) şartlandırma yapılmazsa sonuçlar yanıltıcı olur.
ASTM D638 ile ISO 527 sonuçları birebir eşdeğer değildir; numune geometrileri ve hız tanımları farklıdır.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Malzeme seçimi ve tedarikçi onayı
Ürün standardındaki yanıcılık ve ısıl gerekliliklerin karşılanması
Geri dönüştürülmüş içerik kullanımının doğrulanması ve parti kontrolü
Kalıplama proses kontrolü ve parti tutarlılığı
Dış mekân kullanımı için yaşlandırma dayanımının gösterilmesi

İlgili Testler

Yoğunluk Tayini Hakkında Sık Sorulan Sorular

Density hangi standarda göre yapılır?

Density, ISO 1183-1, ISO 1183-2, ASTM D792 ve ISO 2811-1 kapsamında yürütülür. Uygulanacak sınır değerler ve kabul kriterleri ürün standardında tanımlanır; ürününüz için geçerli sürüm teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Density hangi ürünlere uygulanır?

Başlıca plastik ve kauçuk parçalar, dolgu katkılı kompozitler, kaplama ve boya (ıso 2811) ve metal ve seramik numuneler için uygulanır. Ürününüzün kapsama girip girmediği, teknik özellikleri ve kullanım amacı incelenerek belirlenir.

Density hangi koşullarda yapılır?

Belirleyici parametreler şunlardır: yöntem — Daldırma (A), piknometre (B) veya yoğunluk gradyan tüpü, sıcaklık — Standartta tanımlı; genellikle 23 °C ± 2 °C ve daldırma sıvısı — Damıtık su veya numuneyle etkileşmeyen sıvı. Koşulların tamamı sayfadaki "Test Koşulları" bölümünde yer alır ve ürün standardına göre değişir.

Density için nasıl bir numune gerekir?

numune yüzeyinde hava kabarcığı kalmamalıdır, numune gözenekli ise yöntem buna göre seçilmelidir ve numune sıcaklığı dengelenmiş olmalıdır. Numune adedi ürün standardına ve raporlanacak kapsama göre belirlenir.

Density ne kadar sürer?

Tipik olarak 1 gün. Bu süre deneyin kendisine aittir; numune hazırlığı, sıraya girme ve raporlama ayrıca değerlendirilir. Ürününüz için gerçekçi bir takvim teklifte verilir.

Density sonucunda neye göre "uygun" denir?

Kabul kriteri malzeme standardında verilen yoğunluk aralığıdır.