DMA (Dinamik Mekanik Analiz) Nedir?
Dinamik mekanik analiz, numuneye salınımlı bir zorlanma uygulanarak depolama modülü, kayıp modülü ve kayıp faktörünün (tan δ) sıcaklık veya frekansa karşı ölçüldüğü analiz yöntemidir.
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) Amacı
Amaç, cam geçişi sıcaklığını, sönümleme davranışını ve rijitliğin sıcaklıkla değişimini belirlemektir.
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Mühendislik plastikleri ve kompozitler
- Elastomer sönümleme elemanları
- Yapıştırıcı ve kaplama filmleri
- Termoset kür değerlendirmesi
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) Hangi Sektörlerde Kullanılır?
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) İçin İlgili Standartlar
- ISO 6721 serisi
- ASTM D4065
- ASTM D5023
- ASTM D5418
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) Koşulları
- Yükleme kipi
- Üç nokta eğme, çift ankastre, çekme, kayma veya basma
- Sıcaklık taraması
- Tanımlı hızda; tipik olarak 2–3 °C/dk
- Frekans
- Tek frekans veya çok frekanslı tarama; belirtilmelidir
- Zorlanma genliği
- Doğrusal viskoelastik bölgede kalacak biçimde seçilir
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) Cihazı
- Dinamik mekanik analiz cihazı
- Sıcaklık kontrol fırını ve soğutma
- Yükleme kipi fikstürleri
- Numune hazırlama tezgahı
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) İçin Numune Gereksinimleri
- Numune geometrisi yükleme kipine uygun olmalı
- Zorlanma genliği doğrusal bölgede olmalıdır
- Numune bağlama gerginliği tekrarlanabilir olmalıdır
- Şartlandırma koşulları belgelenmelidir
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) Süresi
Tipik olarak 3–5 gün.
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) Prosedürü
- 1Yükleme kipi ve numune geometrisi seçilir.
- 2Numune fikstüre bağlanır.
- 3Zorlanma genliği doğrusal bölge için doğrulanır.
- 4Sıcaklık ve/veya frekans taraması uygulanır.
- 5Depolama modülü, kayıp modülü ve tan δ kaydedilir.
- 6Cam geçişi ve sönümleme değerlendirilir.
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) Kabul Kriterleri
Kabul kriteri şartnamede tanımlı modül veya cam geçişi sıcaklığı sınırlarıdır.
Sonuçların Değerlendirilmesi
Cam geçişi sıcaklığı DMA'da hangi eğriden okunduğuna (depolama modülü başlangıcı, kayıp modülü tepesi veya tan δ tepesi) göre farklı çıkar; okuma yöntemi belirtilmelidir. DSC ile DMA'dan okunan cam geçişi değerleri de birebir aynı olmaz.
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) Raporu
- Uygulanan standart ve yükleme kipi
- Sıcaklık ve frekans programı
- Zorlanma genliği
- Modül ve tan δ eğrileri
- Cam geçişi okuma yöntemi ve değeri
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- Malzeme ve kür şartnameleri
Plastik Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm DMA deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Plastik deneyleri, polimer malzemenin mekanik, ısıl ve yanma davranışını belirler. Metallerden farklı olarak plastikler VİSKOELASTİKTİR: davranışları yükleme hızına, sıcaklığa ve neme bağlıdır. Bu yüzden aynı malzeme farklı koşullarda farklı sonuç verir ve deney koşulları sonucun ayrılmaz parçasıdır.
Viskoelastisitenin pratik sonucu şudur: plastik bir parça sabit yük altında zamanla deforme olmayı sürdürür (sünme) ve sabit deformasyonda taşıdığı gerilme zamanla düşer (gerilme gevşemesi). Bir vida bağlantısı gevşer, bir kelepçe sıkma kuvvetini kaybeder, bir raf zamanla sarkar. Kısa süreli bir çekme deneyi bu davranışı göstermez; uzun süreli deney ya da hızlandırılmış model gerekir.
Isıl davranış ikinci ana eksendir. Erime akış hızı malzemenin işlenebilirliğini ve parti tutarlılığını gösterir; ısıl deformasyon sıcaklığı ve Vicat yumuşama noktası servis sıcaklığı hakkında kaba bir sınır verir. Termal analiz (DSC, TGA, DMA) ise malzemenin kimliğini ortaya koyar: cam geçiş sıcaklığı, erime davranışı, kristallik, dolgu oranı ve bozunma sıcaklığı.
Yanma davranışı üçüncü eksendir ve ürün standartlarına doğrudan bağlanır. UL 94 sınıfı ile sınır oksijen indeksi malzeme künyesine yazılır; elektrikli cihaz gövdesinde belirli bir sınıf, yapı ürününde başka bir sınıflandırma sistemi istenir.
Yaşlandırma alanın en sık atlanan bölümüdür. Plastikler UV, ısı, nem ve oksijen etkisiyle bozunur: renk değişir, yüzey çatlar, darbe dayanımı düşer. Dış mekânda kullanılacak bir parçanın ilk günkü değerleri değil, yaşlandırma sonrası değerleri anlamlıdır. Ksenon ark ve floresan UV cihazları bu bozunmayı hızlandırarak karşılaştırma imkânı verir.
Bu ailenin çıktısı çoğunlukla malzeme künyesine yazılır ve ürün standartları o künyeye atıf yapar. Ancak künye değeri ile gerçek parça davranışı arasında fark olabilir: kalıplama sırasında oluşan yönlenme, kaynak izi ve iç gerilmeler parçayı numuneden farklı davrandırır.
Geri dönüştürülmüş içerik kullanımı alana yeni bir soru ekledi. Geri dönüşümlü reçine parti başına değişkenlik gösterir; mekanik özellikler, renk ve yanma davranışı bir partiden diğerine kayabilir. Bu yüzden geri dönüşümlü malzeme kullanan üreticide gelen malzeme kontrolü bir tercih değil zorunluluktur.
Bu alanın yöntem grupları
Mekanik
Çekme, basma, eğme, Charpy ve Izod darbe, sertlik (Shore), sünme ve çevresel gerilme çatlaması.
Isıl
Erime akış hızı (MFI), ısıl deformasyon sıcaklığı (HDT), Vicat yumuşama sıcaklığı, doğrusal termal genleşme.
Termal analiz
DSC ile geçiş sıcaklıkları ve kristallik, TGA ile bileşim ve bozunma, DMA ile dinamik mekanik davranış.
Yanma
UL 94 sınıflandırması, sınır oksijen indeksi (LOI), kızgın tel ve iğne alev deneyleri.
Yaşlandırma
Ksenon ark ve floresan UV ile hızlandırılmış yaşlandırma, sıcak hava ile yaşlandırma, nem ve kondensasyon.
Fiziksel
Yoğunluk, su emme, kül içeriği, film ve tabakada gaz ve su buharı geçirgenliği.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- Deney hızı ve sıcaklık belirtilmeyen bir plastik sonucu yorumlanamaz; viskoelastik davranış bu parametrelere bağlıdır.
- Numune sonucu gerçek parçaya doğrudan taşınmaz; kalıplama yönlenmesi ve kaynak izi belirleyicidir.
- HDT ve Vicat değerleri servis sıcaklığı DEĞİLDİR; kaba bir üst sınır göstergesidir ve yük altında geçerli değildir.
- UL 94 sınıfı kalınlığa bağlıdır; farklı duvar kalınlığında yeniden doğrulama gerekir.
- Nem alan polimerlerde (poliamid gibi) şartlandırma yapılmazsa sonuçlar yanıltıcı olur.
- ASTM D638 ile ISO 527 sonuçları birebir eşdeğer değildir; numune geometrileri ve hız tanımları farklıdır.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Malzeme seçimi ve tedarikçi onayı
- Ürün standardındaki yanıcılık ve ısıl gerekliliklerin karşılanması
- Geri dönüştürülmüş içerik kullanımının doğrulanması ve parti kontrolü
- Kalıplama proses kontrolü ve parti tutarlılığı
- Dış mekân kullanımı için yaşlandırma dayanımının gösterilmesi
İlgili Testler
DMA (Dinamik Mekanik Analiz) Hakkında Sık Sorulan Sorular
DMA hangi standarda göre yapılır?
DMA, ISO 6721 serisi, ASTM D4065, ASTM D5023 ve ASTM D5418 kapsamında yürütülür. Uygulanacak sınır değerler ve kabul kriterleri ürün standardında tanımlanır; ürününüz için geçerli sürüm teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
DMA hangi ürünlere uygulanır?
Başlıca mühendislik plastikleri ve kompozitler, elastomer sönümleme elemanları, yapıştırıcı ve kaplama filmleri ve termoset kür değerlendirmesi için uygulanır. Ürününüzün kapsama girip girmediği, teknik özellikleri ve kullanım amacı incelenerek belirlenir.
DMA hangi koşullarda yapılır?
Belirleyici parametreler şunlardır: yükleme kipi — Üç nokta eğme, çift ankastre, çekme, kayma veya basma, sıcaklık taraması — Tanımlı hızda; tipik olarak 2–3 °C/dk ve frekans — Tek frekans veya çok frekanslı tarama; belirtilmelidir. Koşulların tamamı sayfadaki "Test Koşulları" bölümünde yer alır ve ürün standardına göre değişir.
DMA için nasıl bir numune gerekir?
numune geometrisi yükleme kipine uygun olmalı, zorlanma genliği doğrusal bölgede olmalıdır ve numune bağlama gerginliği tekrarlanabilir olmalıdır. Numune adedi ürün standardına ve raporlanacak kapsama göre belirlenir.
DMA ne kadar sürer?
Tipik olarak 3–5 gün. Bu süre deneyin kendisine aittir; numune hazırlığı, sıraya girme ve raporlama ayrıca değerlendirilir. Ürününüz için gerçekçi bir takvim teklifte verilir.
DMA sonucunda neye göre "uygun" denir?
Kabul kriteri şartnamede tanımlı modül veya cam geçişi sıcaklığı sınırlarıdır.