Muayene Nedir?
Elektrik tesisatı muayenesi, tesisin bütününün güvenlik açısından ölçümle değerlendirilmesidir. Gözle muayene tek başına yeterli değildir: yalıtımın bozulması, koruma cihazının yetersiz kalması veya çevrim empedansının yüksek olması yalnızca ölçümle ortaya çıkar.
Neden Yapılır?
Amaç, elektrik çarpması ve elektrik kaynaklı yangın risklerini önlemek; koruma cihazlarının arıza anında öngörülen sürede açtığını doğrulamaktır.
Hangi Ekipmanlara Uygulanır?
- Sanayi ve ticari tesis elektrik tesisatları
- Bina iç tesisatları
- Şantiye ve geçici tesisler
- Aydınlatma ve priz devreleri
- Makine besleme hatları
Dayanak ve Periyot
Elektrik tesisatı ve koruma sistemlerinde muayene aralığı, yürürlükteki elektrik tesisleri mevzuatı ile tesisin bulunduğu ortamın risk sınıfına göre belirlenir. Patlayıcı ortam, nemli ortam ve şantiye gibi yüksek riskli tesislerde aralık belirgin biçimde kısalır. Tesiste yapılan her esaslı değişiklik yeni bir muayene gerektirir.
Muayene Kapsamı
- Yalıtım direnci ölçümü (faz-faz, faz-nötr, faz-toprak)
- Koruma iletkeni sürekliliği
- Arıza çevrim empedansı ve beklenen kısa devre akımı
- Koruma cihazlarının (sigorta, kesici) seçiciliği ve uygunluğu
- Kaçak akım koruma rölelerinin açma değeri ve süresi
- Faz sırası ve gerilim dengesi
- Kablo kesitleri, yük durumu ve gerilim düşümü
- Pano içi düzen, etiketleme ve dokunma güvenliği
- Bağlantı sıkılığı ve termal durum
- Tesis tipine uygun koruma yönteminin doğrulanması
İlgili Standartlar
- ISO/IEC 17020
- IEC 60364-6
- IEC 60364-4-41
- IEC 60364-5-52
- IEC 61557 serisi
Yöntem ve Ekipman
- Çok fonksiyonlu tesisat test cihazı
- Yalıtım direnci ölçer (megger)
- Çevrim empedansı ölçer
- Kaçak akım rölesi test cihazı
- Pens ampermetre ve güç analizörü
- Termal kamera
Muayene Süreci
- 1Ön Bilgi ve PlanlamaTek hat şeması, pano listesi, koruma cihazı bilgileri ve tesis kapasitesi toplanır; ölçüm noktaları belirlenir.
- 2Görsel MuayenePano içi düzen, iletken kesitleri, bağlantı sıkılığı, etiketleme ve dokunma güvenliği gözle kontrol edilir.
- 3ÖlçümlerKalibrasyonu izlenebilir cihazlarla topraklama direnci, yalıtım direnci, süreklilik, çevrim empedansı ve kaçak akım rölesi açma değerleri ölçülür.
- 4Termografik TaramaYük altındaki bağlantılarda anormal ısınma kızılötesi kamerayla taranır ve referans sıcaklık farkına göre derecelendirilir.
- 5DeğerlendirmeÖlçüm değerleri ilgili standardın ve tesisin tasarım değerlerinin öngördüğü sınırlarla karşılaştırılır.
- 6RaporlamaÖlçüm tabloları, termal görüntüler ve uygunsuzluk listesi rapor hâline getirilir; öncelik sırasıyla düzeltici faaliyet önerilir.
Uygunsuzluklar
Yalıtım direncinin standardın öngördüğü asgari değerin altına düşmesi, koruma cihazının açma süresini karşılamayan çevrim empedansı ve çalışmayan kaçak akım rölesi ağır bulgulardır. Bunlar, tesisin ilgili bölümünün kullanımdan alınmasını gerektirebilir.
Muayene Raporu
- Muayene kuruluşu ve muayene personeli bilgileri
- Tesis tanımı ve muayene kapsamı
- Kullanılan ölçüm cihazları ve kalibrasyon bilgileri
- Ölçüm noktaları ve ölçüm değerleri tabloları
- Termal görüntüler ve sıcaklık farkı değerlendirmesi
- Sınır değerlerle karşılaştırma
- Uygunsuzluk listesi ve öncelik sırası
- Sonuç ve bir sonraki muayene tarihi
Akreditasyon
Muayene faaliyetleri ISO/IEC 17020 kapsamında yürütülür; bu standart muayene kuruluşunun tarafsızlığını, personel yetkinliğini ve muayene yöntemlerinin geçerliliğini şart koşar. Tarafsızlık kuralı gereği bir ekipmanın bakım veya onarımını yapan taraf, aynı ekipmanın bağımsız muayenesini yürütemez. EUROLAB, ISO/IEC 17020 kapsamında ILAC çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; akredite kapsam muayene türü bazında olduğundan teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Muayeneler
Sık Sorulan Sorular
Yalıtım direnci ölçümü cihazlara zarar verir mi?
Ölçüm yüksek DC gerilimle yapıldığı için elektronik yükler ve hassas cihazlar ölçüm öncesinde devreden ayrılır. Doğru hazırlık yapılmadan yapılan ölçüm hem cihaza zarar verir hem de yanlış sonuç üretir.
Termografi neden tesisat muayenesinin parçası?
Gevşek veya aşırı yüklü bağlantılar arıza vermeden önce ısınır. Termal tarama bu noktaları yangına dönüşmeden yakalar; ölçümle bulunamayan mekanik bağlantı sorunlarını görünür kılan tek yöntemdir.
Ölçüm cihazlarının kalibrasyonu neden raporda yazıyor?
Elektrik muayenesinin sonucu bir gözlem değil, bir ölçüm değeridir. Ölçümün geçerli olması için cihazın izlenebilir biçimde kalibre edilmiş olması gerekir; kalibrasyon bilgisi olmayan bir ölçüm değeri savunulabilir değildir.
Muayene sırasında tesisin enerjisi kesilir mi?
Bir kısım ölçüm enerjisiz (yalıtım direnci, süreklilik), bir kısmı ise enerjili (çevrim empedansı, kaçak akım rölesi, termografi) yapılır. Bu nedenle muayene planlanırken kısa süreli kesinti ve yük altında çalışma pencereleri birlikte ayarlanır.






