Gözetim Nedir?
Kaynak gözetimi, kaynaklı imalat sürecinin sahada sürekli olarak izlenmesidir. Kaynak muayenesinden farkı zamanlamadır: muayene sonucu değerlendirir, gözetim ise kaynak yapılırken sürecin doğru yürütüldüğünü gözlemler.
Neden Yapılır?
Amaç, kaynağın sonradan doğrulanamayan yönlerini (ön tav sıcaklığı, pasolar arası sıcaklık, kaynak sırası, sarf malzemesi saklama) uygulandığı anda kontrol etmektir.
Kimler Talep Eder?
- Basınçlı ekipman ve boru hattı alıcıları
- EPC yüklenicileri ve proje sahipleri
- Çelik konstrüksiyon ve köprü projeleri
- Tersane ve deniz yapıları projeleri
- Enerji ve petrokimya yatırımcıları
Gözetim Kapsamı
- Kaynak prosedür şartnamesi (WPS) ve onayının (WPQR) geçerliliği
- Kaynakçı ve operatör yeterlilik belgelerinin kapsam uygunluğu
- Kaynak koordinasyon personelinin görevlendirilmesi
- Sarf malzemesi tipi, parti izlenebilirliği ve kurutma/saklama koşulları
- Ağız hazırlığı, temizlik ve punto kalitesi
- Ön tav sıcaklığının ölçülmesi
- Pasolar arası sıcaklık kontrolü
- Kaynak parametrelerinin (akım, gerilim, hız) WPS ile uyumu
- Kaynak sonrası ısıl işlem çevrim kayıtları
- Kaynak sırası ve distorsiyon kontrolü
- NDT kapsamının ve zamanlamasının doğrulanması
İlgili Standartlar
- ISO/IEC 17020
- ISO 3834 serisi
- ISO 14731
- ISO 9606 serisi
- ISO 15614 serisi
- EN ISO 5817
Yöntem ve Ekipman
- Temas termometresi ve termal kalem
- Kaynak parametre ölçüm cihazı (akım/gerilim)
- Kaynak dikişi mastarları
- Nem ölçer (sarf malzemesi saklama koşulları)
- Ferrit ölçer (paslanmaz kaynaklarda)
- Fotoğraf kayıt ekipmanı
Gözetim Süreci
- 1Kapsam ve Kriterlerin BelirlenmesiSipariş şartnamesi, muayene ve deney planı (ITP), teslim programı ve raporlama sıklığı alıcıyla birlikte netleştirilir.
- 2Tedarikçi DeğerlendirmesiTedarikçinin kalite sistemi, kapasitesi, alt yüklenicileri ve önceki performansı gözden geçirilir; risk seviyesi belirlenir.
- 3Gözetim PlanıRisk seviyesine göre saha ziyareti sıklığı, tutma ve şahitlik noktaları ile raporlama takvimi planlanır.
- 4Yerinde GözetimGözetmen imalat sırasında sahada bulunur; doküman kontrolü, süreç gözlemi ve muayene şahitliği yapar.
- 5İlerleme ve Termin Takibiİmalatın plana göre ilerleyip ilerlemediği izlenir; gecikme riski erken tespit edilerek alıcıya bildirilir.
- 6Uygunsuzluk YönetimiTespit edilen sapmalar raporlanır, düzeltici faaliyet talep edilir ve kapatılması takip edilir.
- 7Sevkiyat Onayı ve KapanışNihai muayene ve belge paketi kontrol edilir; sevkiyata izin (release) verilir ve kapanış raporu düzenlenir.
Gözetim Raporu
- Gözetim kuruluşu, gözetmen ve alıcı bilgileri
- Sipariş, şartname ve ITP referansları
- Ziyaret tarihi ve gözetim kapsamı
- Doküman kontrolü bulguları
- İmalat aşaması ve ilerleme durumu
- Şahitlik edilen muayene ve deneyler
- Tespit edilen uygunsuzluklar ve düzeltici faaliyet durumu
- Termin değerlendirmesi ve gecikme riski
- Fotoğraf kayıtları
- Sonraki gözetim için öneriler
- Uygulanan WPS ve WPQR referansları
- Kaynakçı yeterlilik belgeleri ve kapsam kontrolü
- Sarf malzemesi parti ve saklama kayıtları
- Ön tav ve pasolar arası sıcaklık ölçümleri
- Kaynak parametre gözlemleri
- Isıl işlem kayıtları
- Uygunsuzluklar ve düzeltici faaliyetler
Raporun Sınırları
Gözetim, tedarikçinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz ve imalatın kalitesini üstlenmez. Gözetmen sahada bulunduğu zaman diliminde gözlemlediklerini raporlar; sürekli bulunmadığı süredeki imalat rapor kapsamı dışındadır. Gözetim raporu bir kabul beyanı veya garanti değildir; sözleşmedeki muayene ve kabul hükümleri geçerliliğini korur.
Akreditasyon
Gözetim faaliyetleri ISO/IEC 17020 kapsamında yürütülür; bu standart gözetim kuruluşunun tarafsızlığını, personel yetkinliğini ve gözetim yöntemlerinin geçerliliğini şart koşar. Tarafsızlık kuralı belirleyicidir: gözetim kuruluşu, gözetimini yaptığı malın alım satımına veya imalatına taraf olamaz. EUROLAB, ISO/IEC 17020 kapsamında ILAC çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; akredite kapsam gözetim türü bazında olduğundan teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Gözetim Hizmetleri
Sık Sorulan Sorular
Kaynak gözetimi ile kaynak muayenesi arasındaki fark nedir?
Muayene, tamamlanmış kaynağın sonucunu değerlendirir (görsel, NDT). Gözetim ise kaynak yapılırken süreci izler. Ön tav sıcaklığı veya sarf malzemesinin kurutulup kurutulmadığı gibi konular tamamlanmış dikişe bakarak anlaşılamaz; bunlar ancak gözetimle doğrulanır.
Kaynakçı belgesinin kapsamı neden kontrol ediliyor?
ISO 9606 kapsamında verilen yeterlilik belgesi sınırsız değildir: malzeme grubu, kalınlık aralığı, boru çapı, kaynak pozisyonu ve proses bazında geçerlidir. Kapsam dışı bir kaynağı yapan kaynakçı, geçerli belgesi olsa bile o iş için yetkili değildir. Ayrıca belgelerin geçerlilik süresi ve sürdürme kayıtları da kontrol edilir.
Gözetim, tedarikçinin sorumluluğunu azaltır mı?
Azaltmaz. Gözetmen alıcı adına gözlem yapar ve raporlar; imalatın kalitesinden ve sözleşmeye uygunluğundan tedarikçi sorumlu olmaya devam eder. Gözetim raporu bir kabul beyanı değildir.
Gözetmen sürekli sahada mı bulunur?
Bu, gözetim seviyesine bağlıdır. Kritik projelerde sürekli (resident) gözetim uygulanır; diğerlerinde belirli tutma noktalarında ziyaret yapılır. Gözetmenin bulunmadığı süredeki imalat rapor kapsamı dışındadır ve bu, raporda açıkça belirtilir.
Gözetim kuruluşunun bağımsızlığı nasıl sağlanıyor?
Gözetim ISO/IEC 17020 kapsamında yürütülür; standart tarafsızlığı ve çıkar çatışmasının önlenmesini şart koşar. Gözetim kuruluşu, gözetimini yaptığı imalatın tasarımına veya üretimine taraf olamaz.