ESG Denetimi — Çevresel, Sosyal ve Yönetişim Değerlendirmesi

Denetim Nedir?

ESG denetimi, bir kuruluşun çevresel (E), sosyal (S) ve yönetişim (G) alanlarındaki performansının ve bu alanlarda kamuya açıkladığı verinin değerlendirilmesidir. Kapsam iki yönlüdür: uygulamaların gerçekliği ve raporlanan verinin doğruluğu.

Neden Yapılır?

Amaç, yatırımcı, müşteri ve düzenleyicilere sunulan sürdürülebilirlik bilgisinin dayanaklı olduğunu göstermek ve yeşil aklama riskini azaltmaktır.

Kim Talep Eder?

Sürdürülebilirlik raporu yayımlayan şirketler
Yatırımcı ve kredi kuruluşlarının ESG şartlarına tabi işletmeler
Kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması kapsamına giren gruplar
Tedarik zincirinde ESG performansı istenen tedarikçiler
Halka arz veya yatırım süreci öncesindeki şirketler

Denetim Kriteri

Kriter, uygulanan raporlama çerçevesidir: GRI, ESRS, ISSB/IFRS S1-S2, SASB veya yatırımcının kendi ESG soru seti. Veri doğruluğu tarafında ISO 14064 ve ilgili ölçüm standartları kullanılır.

Denetim Kapsamı

ESG yönetişim yapısı ve yönetim kurulu gözetimi
Önemlilik (materiality) analizi ve paydaş katılımı
Çevresel veriler: enerji, su, atık, emisyon
Sera gazı envanteri ve hesaplama yöntemi
Sosyal veriler: istihdam, çeşitlilik, iş güvenliği, eğitim
Tedarik zinciri sosyal ve çevresel performansı
İş etiği, rüşvetle mücadele ve uyum
Hedefler, taahhütler ve ilerleme takibi
Veri toplama süreçleri ve iç kontroller
Raporlanan verinin kaynağına kadar izlenebilirliği
Çerçevenin gerektirdiği açıklamaların tamlığı
Çevresel iddiaların dayanağı ve yeşil aklama riski

İlgili Standartlar

GRI Standartları
ESRS
IFRS S1 / S2
ISO 14064
ISAE 3000
ISO 19011

Denetim Süreci

1Uygulanacak Kriterin SeçimiDenetim hangi standarda, şemaya veya mevzuata göre yapılacaksa belirlenir; konu bazlı denetimlerde kriter seçimi sonucun anlamını doğrudan belirler.
2Risk Değerlendirmesi ve KapsamKuruluşun faaliyeti ve bulunduğu coğrafyaya göre risk alanları belirlenir; denetim gün sayısı buna göre planlanır.
3Doküman ve Kayıt İncelemesiPolitika, prosedür, izin, ölçüm kayıtları ve önceki denetim sonuçları incelenir.
4Saha Denetimiİlgili alanlar gezilir; konuya özgü ölçüm, gözlem ve kayıt kontrolü yapılır.
5Çalışan GörüşmeleriKonu gerektiriyorsa çalışanlarla yönetimden bağımsız ve gizli görüşmeler yapılır; kayıtlarla beyanlar karşılaştırılır.
6Yasal Uyum DeğerlendirmesiYürürlükteki mevzuata uyum ayrıca kontrol edilir; yasal uygunsuzluk her şemada en ağır bulgu kategorisindedir.
7Bulguların RaporlanmasıBulgular önem derecesine göre sınıflandırılır ve rapor hâline getirilir.
8Düzeltici Faaliyet ve TakipDüzeltici faaliyet planı alınır; şemanın öngördüğü sürede kapatılması takip edilir.

Bulgular

Bulgular iki başlıkta toplanır: performans bulguları (uygulamadaki eksikler) ve veri bulguları (raporlanan verinin dayanağının bulunmaması, hesaplama hatası, kapsam tutarsızlığı). Veri bulguları, kamuya açıklanmış bir rapor söz konusuysa daha yüksek risk taşır.

Denetim Raporu

Denetim kuruluşu, denetçi ve denetlenen taraf bilgileri
Uygulanan standart, şema veya mevzuat
Denetim tarihi, süresi ve kapsamı
Doküman ve kayıt incelemesi bulguları
Saha gözlemleri ve ölçüm sonuçları
Çalışan görüşmesi bulguları (yapıldıysa)
Yasal uyum değerlendirmesi
Bulgular, önem dereceleri ve kanıtlar
Düzeltici faaliyet planı ve süreler

Çıktının Sınırı

ESG denetimi ile sürdürülebilirlik raporu GÜVENCESİ farklı işlerdir. Güvence hizmeti ISAE 3000 gibi bir güvence standardına göre yürütülür ve sınırlı veya makul güvence beyanı üretir; ESG denetimi ise bulgu raporu üretir. Ayrıca ESG denetimi bir derecelendirme (rating) değildir; ESG derecelendirme kuruluşlarının verdiği skorla karıştırılmamalıdır.

Akreditasyon

Denetimin akreditasyonu, denetimin türüne göre değişir. Yönetim sistemi belgelendirmesine dayanak olan üçüncü taraf denetimleri ISO/IEC 17021-1, ürün belgelendirmesine dayanak olanlar ISO/IEC 17065 kapsamında yürütülür ve bu kapsamlar akreditasyona tabidir. Birinci ve ikinci taraf denetimleri ile şema sahibinin kendi kurallarına bağlı denetimler (SMETA, amfori BSCI gibi) akredite belgelendirme kapsamında değildir; bunlar ISO 19011 kılavuzuna göre yürütülür ve rapor üretir. EUROLAB, ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında IAF çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; hangi denetimin akredite kapsamda sunulabildiği teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Denetimler

Sık Sorulan Sorular

ESG denetimi ile ESG derecelendirmesi aynı mı?

Değildir. Derecelendirme, kuruluşun ESG performansına bir skor veren ticari bir üründür ve çoğunlukla kamuya açık veriye dayanır. ESG denetimi ise sahada yapılan bir değerlendirmedir ve bulgu raporu üretir.

Sera gazı verim için doğrulama mı denetim mi gerekiyor?

Sera gazı beyanı için ISO 14064-3 kapsamında DOĞRULAMA gerekir; bu ayrı bir hizmettir ve doğrulama beyanı üretir. ESG denetimi, sera gazı verisinin toplanma sürecini de inceler ancak doğrulama beyanının yerine geçmez.

Bu denetim sonucunda belge alır mıyım?

Denetimin hangi çerçevede yapıldığına bağlıdır. Akredite bir belgelendirme şeması kapsamında yürütülürse belgeye bağlanabilir; müşteri talebiyle veya iç değerlendirme amacıyla yapılan denetimlerin çıktısı ise rapordur.

Yasal uyum ayrıca kontrol ediliyor mu?

Evet ve her konu bazlı denetimde en ağır bulgu kategorisi yasal uygunsuzluktur. Yönetim sistemi ne kadar iyi kurulmuş olursa olsun, yürürlükteki mevzuata aykırılık tespit edilirse bu öncelikli olarak raporlanır.