Madeni Yağ Analizi — ISO 3104 / ASTM D2270 / Kullanılmış Yağ İzleme

Madeni Yağ Analizi Nedir?

Madeni yağ analizi iki amaca hizmet eder. YENİ YAĞ DOĞRULAMA, ürünün beyan edilen viskozite sınıfı ve performans özelliklerini karşıladığını gösterir. KULLANILMIŞ YAĞ İZLEME (oil condition monitoring) ise makinenin durumunu ve yağın kalan ömrünü değerlendirir: viskozite değişimi, oksidasyon, kirlenme, aşınma metalleri ve su içeriği izlenir.

Madeni Yağ Analizi Amacı

Amaç, doğru yağın kullanıldığını doğrulamak ve makine arızalarını erken tespit etmektir. Kullanılmış yağ analizi, planlı bakımın en etkili araçlarından biridir.

Madeni Yağ Analizi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Motor yağları
Hidrolik ve şanzıman yağları
Dişli ve kompresör yağları
Türbin yağları
Endüstriyel yağlama yağları

Madeni Yağ Analizi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

Petrol & GazPetrokimyaEnerjiOtomotivEndüstriyel EkipmanEnerji

Madeni Yağ Analizi İçin İlgili Standartlar

TS EN ISO 3104 (kinematik viskozite)
ASTM D2270 (viskozite indeksi hesabı)
TS EN ISO 2719 (parlama noktası)
ASTM D664 (toplam asit sayısı — TAN)
ASTM D2896 (toplam baz sayısı — TBN)
ASTM D5185 (ICP ile element analizi)
ISO 4406 (partikül temizlik sınıfı)
ASTM D6304 (Karl Fischer su tayini)

Madeni Yağ Analizi Koşulları

Referans numune: Kullanılmış yağ izlemede yeni yağın referans değerleri gerekir
Numune noktası: Numune, sistemde temsil edici ve tutarlı bir noktadan alınmalıdır
Numune sıcaklığı: Sistem çalışırken ve sıcakken alınan numune daha temsil edicidir
Trend: Tek ölçüm değil, aynı noktadan alınan seri değerlendirilir

Madeni Yağ Analizi Cihazı

Kinematik viskozite banyosu
ICP-OES (element analizi)
FTIR (oksidasyon ve kirlenme)
Karl Fischer titratörü
Otomatik partikül sayıcı
TAN/TBN otomatik titratörü

Madeni Yağ Analizi İçin Numune Gereksinimleri

Temiz ve kuru numune kabı; kap kaynaklı kirlenme sonucu bozar
Numune sistem çalışırken ve aynı noktadan alınmalı
Yağ tipi, marka, servis süresi ve makine bilgisi bildirilmeli
Yeni yağ referans numunesi de gönderilmeli

Madeni Yağ Analizi Süresi

Standart izleme paketi hızlı sonuçlanır ve genellikle birkaç iş günü içinde raporlanır. Kapsamlı arıza incelemesi ek analizler gerektirdiğinde süre uzar.

Madeni Yağ Analizi Prosedürü

1Numune alınır ve makine bilgileriyle kaydedilir.
2Viskozite 40 °C ve 100 °C'de ölçülür; viskozite indeksi hesaplanır.
3TAN ve TBN belirlenir.
4FTIR ile oksidasyon, nitrasyon ve kirlenme değerlendirilir.
5ICP ile aşınma metalleri ve katkı elementleri ölçülür.
6Su ve partikül temizlik sınıfı belirlenir.

Madeni Yağ Analizi Kabul Kriterleri

Yeni yağda kabul kriteri üreticinin ürün spesifikasyonu ve viskozite sınıfıdır. Kullanılmış yağda ise sabit bir sınır yoktur: değerlendirme yeni yağ referansına ve zaman içindeki eğilime göre yapılır; ekipman üreticisi kendi uyarı ve müdahale eşiklerini tanımlayabilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Kullanılmış yağ analizinde tek bir sonuç anlam taşımaz; asıl bilgi eğilimdedir. Demir artışı aşınmaya, silisyum artışı toz girişine, sodyum veya bor artışı soğutucu kaçağına işaret eder. Viskozitedeki artış oksidasyona, düşüş ise yakıt seyrelmesine işaret eder.

Madeni Yağ Analizi Raporu

Yağ tipi, makine bilgisi ve servis süresi
Viskozite (40 °C ve 100 °C) ve viskozite indeksi
TAN ve TBN değerleri
FTIR oksidasyon ve kirlenme göstergeleri
Element analizi (aşınma metalleri, kirletici ve katkılar)
Su içeriği ve partikül temizlik sınıfı
Eğilim değerlendirmesi ve öneri

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Akaryakıt ve LPG piyasası teknik düzenlemeleri (EPDK)
AB 2009/30/EC (yakıt kalitesi direktifi)
Yağlama yağlarının piyasaya arzına ilişkin tebliğler

Petrol, Yakıt ve Yağ Analizleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Lubricants deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Petrol, yakıt ve yağ analizleri, akışkanın şartnameye uygun olup olmadığını ve kullanım sırasında nasıl davrandığını belirler. Bu alanda standartlar büyük ölçüde ASTM ve EN yayınlarından oluşur ve her parametre için ayrı bir yöntem tanımlanır.

Bu ailenin ayırt edici yönü, ürün şartnamelerinin PARAMETRE LİSTELERİ hâlinde yazılmasıdır. EN 590 (dizel), EN 228 (benzin), EN 14214 (biyodizel) ve ISO 8217 (denizcilik yakıtları) gibi şartnameler her parametre için hem limit hem o limitin hangi yöntemle ölçüleceğini birlikte belirtir. Yöntem değişirse sonuç da değişebilir; bu yüzden şartname yöntemi de bağlar ve "eşdeğer yöntem" kullanımı ancak şartname izin veriyorsa mümkündür.

Yakıt tarafında parametreler ürünün üç farklı özelliğini anlatır. Fiziksel özellikler (yoğunluk, viskozite, distilasyon eğrisi, akma noktası, bulutlanma noktası) yakıtın pompalanabilirliğini ve soğukta davranışını belirler. Yanma özellikleri (setan sayısı, oktan sayısı, ısıl değer) motordaki performansı gösterir. Kirletici ve kararlılık parametreleri (kükürt, su, tortu, oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu) hem emisyonu hem depolama ömrünü etkiler.

Yağ analizi iki farklı amaçla yapılır ve ikisi karıştırılmamalıdır. YENİ yağda analiz, ürünün şartnameye uygunluğunu doğrular: viskozite indeksi, katık içeriği, parlama noktası. KULLANILMIŞ yağda analiz ise makinenin durumunu okumak için yapılır — element analizi aşınma metallerini (demir, bakır, krom, alüminyum) gösterir, su ve yakıt kirlenmesi sızıntıya işaret eder, oksidasyon ve asit sayısı yağın ömrünü belirler.

Kullanılmış yağ analizi bu yüzden bir KESTİRİMCİ BAKIM aracıdır. Düzenli aralıklarla alınan numunelerin eğilimi izlenir; tek bir sonuç değil trend anlamlıdır. Demir seviyesinin aylar içinde tırmanması, arıza olmadan önce müdahale imkânı verir.

Denizcilik yakıtları alanın en hareketli alt gövdesidir. Kükürt sınırlamalarının küresel ölçekte sıkılaşması yeni karışım yakıtları ortaya çıkardı; bu yakıtlarda kararlılık, uyumluluk (iki yakıtın karıştığında çökelme yapıp yapmaması) ve katalitik ince toz içeriği kritik parametreler hâline geldi.

Numune alma bu ailede de sonucun parçasıdır. Tank dibinden alınan numune ile üst seviyeden alınan numune farklı su ve tortu içeriği gösterir; ticari teslimde numune alma noktası ve yöntemi sözleşmeyle belirlenir.

Bu alanın yöntem grupları

Fiziksel özellikler
Yoğunluk (salınımlı U-tüp ve hidrometre), kinematik viskozite, distilasyon, akma ve bulutlanma noktası, parlama noktası.
Yanma özellikleri
Setan sayısı ve setan indeksi, araştırma ve motor oktan sayısı, ısıl değer.
Kükürt ve element
UV floresans ve XRF ile kükürt; ICP ile element analizi ve katık içeriği.
Kararlılık ve korozyon
Oksidasyon kararlılığı, bakır şerit korozyonu, su ve tortu, filtre tıkanma eğilimi.
Bileşim analizi
Gaz kromatografisiyle kaynama aralığı dağılımı, hidrokarbon tipleri (FIA), benzen ve aromatik içeriği, yağ asidi metil ester içeriği.
Kullanılmış yağ
Aşınma metalleri, kirlenme (su, yakıt, kurum), oksidasyon, asit ve baz sayısı, viskozite değişimi.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Şartname yöntemi de bağlar; farklı bir yöntemle ölçülen sonuç şartname uygunluğu için kabul edilmeyebilir.
Kullanılmış yağda tek bir sonuç anlamlı değildir; karar trend üzerinden verilir.
Numune alma noktası sonucu belirler; tank dibi ile üst seviye farklı su ve tortu gösterir.
Setan indeksi hesaplanmış bir değerdir, ölçülmüş setan sayısıyla aynı şey değildir.
Biyodizel karışımlı yakıtlarda depolama ömrü ve mikrobiyal büyüme farklı davranır; klasik dizel parametreleri yetmez.
Farklı kaynaklardan gelen denizcilik yakıtlarının karıştırılması çökelme yapabilir; uyumluluk ayrıca değerlendirilir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Yakıt partisinin şartnameye uygunluğu ve ticari teslim
Kullanılmış yağ analizine dayalı kestirimci bakım kararı
Gümrük ve vergi sınıflandırması için parametre tespiti
Depolama, karıştırma ve nakil sonrası kalite doğrulaması
Emisyon mevzuatı kapsamında kükürt sınırlarına uyum

İlgili Testler

Madeni Yağ Analizi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yağ değişim aralığımızı uzatabilir miyiz?

Analiz bunu değerlendirmenin doğru yoludur. TBN düşüşü, oksidasyon ve kirlenme eğilimleri izlenerek yağın kalan ömrü belirlenebilir. Ancak karar ekipman üreticisinin garanti koşullarıyla birlikte verilmelidir.

Demir değeri yüksek çıktı, makine arızalı mı?

Tek sonuç yeterli değildir. Yeni sistemlerde alıştırma dönemi aşınması normaldir. Belirleyici olan artış hızıdır: aynı noktadan alınan seride hızlı yükselme aktif bir aşınma sürecine işaret eder.