Heat Aging | EUROLAB

Isıl Yaşlandırma Testi Nedir?

Isıl yaşlandırma testi, numunenin tanımlı sıcaklıkta tanımlı süre bekletildikten sonra sertlik, çekme dayanımı ve kopma uzaması gibi özelliklerindeki değişimin ölçüldüğü deneydir.

Isıl Yaşlandırma Testi Amacı

Amaç, malzemenin servis sıcaklığında zamanla özelliklerini ne ölçüde koruduğunu karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir.

Isıl Yaşlandırma Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Elastomer conta ve hortumlar
Kablo yalıtım ve kılıfları
Motor bölmesi kauçuk parçaları
Plastik ve elastomer bileşenler

Isıl Yaşlandırma Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

KauçukOtomotivMakine

Isıl Yaşlandırma Testi İçin İlgili Standartlar

ISO 188
ASTM D573
IEC 60216 serisi (termal dayanıklılık indeksi)
ISO 23529

Isıl Yaşlandırma Testi Koşulları

Sıcaklık: Şartnamede tanımlı; servis sıcaklığının üzerinde seçilir
Süre: Standartta tanımlı; tipik olarak 70, 168 veya 1000 saat
Fırın tipi: Hava dolaşımlı; numuneler birbirine ve duvara değmeyecek biçimde asılır
Ölçülen değişim: Sertlik, çekme dayanımı ve kopma uzaması yüzde değişimi

Isıl Yaşlandırma Testi Cihazı

Hava dolaşımlı yaşlandırma fırınları (tek malzemeye ayrılmış)
Çekme test cihazı ve durometre
Şartlandırma odası
Numune asma düzeni

Isıl Yaşlandırma Testi İçin Numune Gereksinimleri

Başlangıç özellikleri yaşlandırılmamış numunelerde ölçülmelidir
Farklı kauçuk türleri aynı fırında yaşlandırılmamalıdır
Numuneler birbirine değmemelidir
Yaşlandırma sonrası şartlandırma süresine uyulmalıdır

Isıl Yaşlandırma Testi Süresi

Süreye bağlı olarak 1 hafta ile birkaç ay.

Isıl Yaşlandırma Testi Prosedürü

1Başlangıç özellikleri ölçülür.
2Numuneler fırına asılır.
3Tanımlı sıcaklık ve sürede yaşlandırılır.
4Numuneler çıkarılır ve şartlandırılır.
5Özellikler yeniden ölçülür.
6Yüzde değişim hesaplanır.

Isıl Yaşlandırma Testi Kabul Kriterleri

Kabul kriteri şartnamede verilen azami özellik değişimi yüzdesidir (örneğin kopma uzamasında en fazla %30 kayıp).

Sonuçların Değerlendirilmesi

Farklı kauçuk türlerinin aynı fırında yaşlandırılması çapraz bulaşma (özellikle kükürt ve plastikleştirici göçü) yaratır ve sonuçları bozar. Hızlandırılmış saat sayısı servis yılına doğrudan çevrilemez; çevrim için IEC 60216 türü çok sıcaklıklı değerlendirme gerekir.

Isıl Yaşlandırma Testi Raporu

Uygulanan standart
Sıcaklık ve süre
Fırın ve numune yerleşimi
Öncesi/sonrası özellik değerleri
Yüzde değişim

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Ürün ve OEM şartnameleri

Kauçuk Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Heat Aging deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Kauçuk deneyleri, elastomerin mekanik davranışını ve ortam etkilerine dayanımını belirler. Elastomerler metal ve plastiklerden farklı bir mantıkla değerlendirilir: asıl soru dayanım değil, ELASTİK GERİ DÖNÜŞ ve yaşlanma davranışıdır.

Bir elastomerin işlevi çoğunlukla şekil değiştirip geri dönmektir: conta sıkışır ve sızdırmazlık sağlar, takoz titreşimi yutar, hortum basınç altında genişler. Bu yüzden alanda ölçülen şey "kaç newton dayanıyor" değil, "deformasyondan sonra ne kadar geri dönüyor ve bu davranışı ne kadar süre koruyor" sorusudur.

BASMA ALTINDA KALICI DEFORMASYON (compression set) bu yüzden alanın en belirleyici ölçümüdür. Bir conta uzun süre sıkıştırılmış kaldıktan sonra geri açılamıyorsa, hiç kopmamış olsa bile sızdırmazlık işlevini yitirmiştir. Bu ölçüm sıcaklıkla birlikte yapılır çünkü kalıcı deformasyon sıcaklıkta hızla artar.

Sertlik alanın en yaygın ölçümüdür ve Shore A ile IRHD ölçekleri kullanılır. Hızlı ve pratiktir ama tek başına malzemeyi tanımlamaz: aynı sertlikte iki farklı karışım tamamen farklı yaşlanma ve sıvı dayanımı gösterebilir. Sertlik, karışım tutarlılığının izlenmesinde değerlidir.

Ortam dayanımı tarafında sıcak hava ile yaşlandırma, sıvı içinde şişme, ozon çatlaması ve alçak sıcaklık davranışı incelenir. SIVI DAYANIMI özellikle kritiktir: aynı elastomer yakıtta, yağda, soğutma sıvısında ve fren hidroliğinde farklı davranır — birinde şişer, diğerinde büzülür, üçüncüsünde sertleşir. Bu yüzden malzeme, temas edeceği gerçek akışkanla ve gerçek sıcaklıkta sınanır.

Ozon çatlaması dışarıda kullanılan parçalarda sessiz bir arıza nedenidir. Atmosferdeki düşük derişimli ozon, gerilme altındaki doymamış elastomerlerde yüzey çatlakları oluşturur; parça hiç yük almamış görünürken çatlar. Ozon kabini bu davranışı hızlandırarak ortaya çıkarır.

Alçak sıcaklık davranışı ikinci sessiz risktir. Elastomer, cam geçiş sıcaklığına yaklaştıkça elastikliğini kaybeder ve sert bir plastik gibi davranır; conta soğukta sızdırmaya başlar. Alçak sıcaklıkta geri dönüş ve kırılganlık deneyleri bu sınırı belirler.

Karışım (compound) değişikliği bu ailede sessiz bir değişiklik değildir. Dolgu oranı, plastikleştirici ya da vulkanizasyon sistemi değiştiğinde mekanik özellikler ve sıvı dayanımı birlikte kayar; doğrulama yeniden yapılır.

Bu alanın yöntem grupları

Mekanik
Çekme gerilme-gerinim özellikleri, yırtılma dayanımı, aşınma (döner silindir ve Pico), yorulma ve yırtılma ilerlemesi.
Sertlik
Shore A ve IRHD girinti sertliği; karışım tutarlılığının hızlı göstergesi.
Kalıcı deformasyon
Basma altında kalıcı deformasyon (compression set) ve gerilme gevşemesi; sızdırmazlık elemanlarında belirleyici.
Sıvı dayanımı
Yakıt, yağ, soğutma sıvısı ve kimyasallarda şişme, kütle ve hacim değişimi, sertlik ve dayanım kaybı.
Yaşlandırma
Sıcak hava ile yaşlandırma, ozon çatlaması, UV ve nem etkisi.
Alçak sıcaklık
Alçak sıcaklıkta geri dönüş, kırılganlık sıcaklığı ve esneklik ölçümleri.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Sertlik malzemeyi tanımlamaz; aynı sertlikte iki karışım farklı yaşlanma ve sıvı dayanımı gösterebilir.
Sıvı dayanımı gerçek akışkan ve gerçek sıcaklıkla sınanmalıdır; genel bir yağ dayanımı iddiası yetersizdir.
Basma altında kalıcı deformasyon ölçülmeden sızdırmazlık ömrü hakkında karar verilemez.
Ozon çatlaması gerilme altında oluşur; gerilmesiz numuneyle yapılan deney gerçek riski göstermez.
Karışım değişikliği doğrulamanın tekrarını gerektirir; tedarikçi karışımını sessizce değiştirebilir.
Alçak sıcaklık davranışı belirtilmeyen bir conta, soğuk iklimde beklenmedik sızıntı üretir.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Conta ve sızdırmazlık elemanı malzeme seçimi
Otomotiv ve endüstriyel bileşen onayı
Karışım (compound) değişikliğinin doğrulanması
Saha sızıntılarının ve çatlamaların kök neden analizi
Çalışma sıcaklığı aralığı ve akışkan uyumluluğu beyanı

İlgili Testler

Isıl Yaşlandırma Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

168 saat 100 °C yaşlandırma kaç yıl servis ömrüne karşılık gelir?

Tek sıcaklıktaki bir deneyden ömür tahmini yapılamaz. Ömür tahmini için IEC 60216 gibi çok sıcaklıklı yaklaşımlarla Arrhenius değerlendirmesi gerekir.