Tork Kalibrasyonu

Tork kalibrasyonu, tork uygulayan veya ölçen bir cihazın izlenebilirliği belgeli referansla karşılaştırılmasıdır. El aletleri için ISO 6789 uygulanır ve cihaz tipine göre farklı değerlendirme yapılır.

Amaç, cıvatalı bağlantıların doğru ön germe kuvvetiyle sıkılmasıdır. Tork değerindeki bir sapma, bağlantının ya gevşemesine ya da cıvatanın akma sınırının aşılmasına yol açar; ikisi de yapısal bir arıza sebebidir.

• Tork anahtarları (tıklamalı, göstergeli, dijital)
• Tork tornavidaları
• Elektrikli ve pnömatik tork tabancaları
• Tork ölçüm cihazları ve dönüştürücüleri
• Tork test cihazları ve simülatörleri

• Gösterge veya ayar sapması
• Tekrarlanabilirlik: aynı ayarda tekrarlı uygulamaların yayılımı
• Ölçüm aralığı boyunca doğrusallık
• Saat ve saat yönünün tersi yönlerinde davranış
• ISO 6789'a göre tip ve sınıf ataması

Kalibrasyon aralığı bir standartla sabitlenmiş değildir ve "yılda bir" gibi genel bir kural yoktur. Aralık; cihazın üretici tavsiyesi, kullanım sıklığı ve koşulları, ölçümün kritikliği, cihazın geçmiş kalibrasyon sonuçlarındaki kararlılık (drift) eğilimi ve varsa mevzuat şartı birlikte değerlendirilerek belirlenir. ILAC-G24 / OIML D10 bu belirlemenin yöntemlerini tanımlar. Doğru yaklaşım, ilk dönem için makul bir aralıkla başlayıp sonraki kalibrasyon sonuçlarına göre aralığı uzatmak veya kısaltmaktır: kararlı çıkan bir cihazın aralığı uzatılabilir, sapma gösteren cihazınki kısaltılır.

• ISO/IEC 17025
• ISO 6789-1 / ISO 6789-2 (tork el aletleri)
• EURAMET cg-14 (statik tork ölçüm cihazları)
• JCGM 100 (GUM — belirsizlik)

• ISO/IEC 17025
• ISO 6789-1 / ISO 6789-2 (tork el aletleri)
• EURAMET cg-14 (statik tork ölçüm cihazları)
• JCGM 100 (GUM — belirsizlik)

1. 1Cihaz Kabulü ve Ön İncelemeCihazın fiziksel durumu, aşınma ve hasar açısından incelenir. Boyutsal cihazlarda ölçme yüzeylerinin temizliği ayrıca kontrol edilir.
2. 2Ortam Koşullarına ŞartlandırmaCihaz laboratuvar sıcaklığında dengeye getirilir. Boyutsal ölçümde sıcaklık farkı, malzemenin ısıl genleşmesi yoluyla doğrudan ölçüm hatasına dönüşür.
3. 3Referans Standartların Hazırlanmasıİzlenebilirliği belgeli ağırlık, mastar, ölü ağırlık test cihazı veya referans dönüştürücü hazırlanır.
4. 4Ön Yükleme ve Sıfır KontrolüKuvvet, tork ve tartı kalibrasyonlarında cihaz birkaç kez tam yüke çıkarılıp indirilir; ardından sıfır noktası kontrol edilir.
5. 5Ölçüm Noktalarında OkumaÖlçüm aralığını temsil eden noktalarda artan ve azalan yönde okumalar alınır; histerezis bu şekilde belirlenir.
6. 6Tekrarlanabilirlik ÖlçümleriAynı nokta tekrarlı olarak ölçülür; tartı kalibrasyonunda ayrıca eksantriklik (yük konumu) kontrolü yapılır.
7. 7Düzeltmelerin UygulanmasıYerçekimi ivmesi, hava kaldırma kuvveti ve sıcaklık düzeltmeleri hesaba katılır; bu düzeltmeler ihmal edildiğinde hassas ölçümlerde ciddi sapma oluşur.
8. 8Belirsizlik ve SertifikaBelirsizlik bütçesi kurulur ve sonuçlar sertifikaya işlenir; talep edilmişse karar kuralıyla uygunluk beyanı eklenir.

Her kalibrasyon sonucu bir ölçüm belirsizliğiyle birlikte verilir; belirsizliği bildirilmeyen bir sonuç eksiktir. Belirsizlik, GUM (JCGM 100) yaklaşımına göre bütçelenir: referansın belirsizliği, tekrarlanabilirlik, çözünürlük, ortam etkileri ve cihazın kararlılığı birleştirilir. Sertifikada genişletilmiş belirsizlik, kapsam faktörü (genellikle k = 2) ve yaklaşık güven düzeyiyle birlikte belirtilir. Laboratuvarın verebileceği en düşük belirsizlik, akredite kapsamındaki ölçüm yeteneği (CMC) ile sınırlıdır; bundan daha iyi bir belirsizlik beyan edilemez.

• Referans tork dönüştürücüsünün belirsizliği ve drifti
• Uygulama hızı ve operatör etkisi (el aletlerinde)
• Kavrama noktası ve kol uzunluğu etkisi
• Sıcaklık etkisi
• Tekrarlanabilirlik
• Cihaz çözünürlüğü

• Laboratuvar bilgileri ve sertifika numarası
• Müşteri ve kalibre edilen cihazın tanımı: marka, model, seri numarası
• Kalibrasyon tarihi ve sertifika düzenlenme tarihi
• Uygulanan kalibrasyon yöntemi veya prosedür referansı
• Kullanılan referans standartlar ve izlenebilirlik bilgileri
• Kalibrasyon sırasındaki ortam koşulları (sıcaklık, nem, gerekiyorsa basınç)
• Ölçüm noktaları, referans değerler ve cihaz okumaları
• Hesaplanan sapmalar
• Genişletilmiş ölçüm belirsizliği ve kapsam faktörü
• Kalibrasyonu yapan ve onaylayan personel
• Cihaz tipi ve ISO 6789 sınıflandırması
• Kalibre edilen tork değerleri ve yön
• Kavrama noktası ve kullanılan aparatlar
• Ayarlanabilir anahtarlarda ayar sonrası sonuçlar

Kalibrasyon sertifikası bir UYGUNLUK BELGESİ DEĞİLDİR. Kalibrasyon cihazın sapmasını ölçer ve raporlar; sapmayı düzeltmez ve cihazın "doğru" olduğunu söylemez. Cihazın kullanıma uygun olup olmadığına karar vermek için bir tolerans (kabul kriteri) tanımlanmalıdır ve bu toleransı kullanıcı belirler, laboratuvar değil. Uygunluk beyanı talep edilirse, ISO/IEC 17025 madde 7.8.6 gereği ölçüm belirsizliğinin karara nasıl yansıtılacağını tanımlayan bir KARAR KURALI üzerinde önceden anlaşılması gerekir; belirsizlik dikkate alınmadan verilen bir uygunluk beyanı yanıltıcıdır. Ayrıca sertifika, kalibrasyon ANINDAKİ durumu gösterir: sonraki kullanım, taşıma veya darbe cihazın durumunu değiştirebilir ve sertifika bunu kapsamaz. Sertifikanın üzerinde bir sonraki kalibrasyon tarihi yazıyorsa, bu tarih laboratuvarın kararı değil müşterinin bildirdiği aralığa göre yazılmış bir hatırlatmadır.

Kalibrasyon ISO/IEC 17025 kapsamında yürütülür; bu standart laboratuvarın teknik yetkinliğini, tarafsızlığını ve ölçüm izlenebilirliğini şart koşar. Akreditasyon METOT ve ÖLÇÜM ARALIĞI bazındadır: laboratuvarın kapsam ekinde yer almayan bir büyüklük veya aralık akredite değildir ve o ölçüm için akreditasyon işareti taşıyan sertifika düzenlenemez. Kapsamda ayrıca laboratuvarın verebileceği en düşük belirsizlik (CMC) tanımlıdır; bundan daha iyi bir belirsizlik beyan edilemez. EUROLAB, ISO/IEC 17025 kapsamında ILAC çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; cihazınızın akredite kapsamda kalibre edilip edilemeyeceği teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

• Basınç Kalibrasyonu
• Kütle Kalibrasyonu
• Terazi Kalibrasyonu
• Kuvvet Kalibrasyonu
• Boyut Kalibrasyonu