بازرسی چیست؟
بازرسی خط لوله یعنی تأیید یکپارچگی خط در مراحل ساخت، نصب و بهره‌برداری. در ساخت، کیفیت جوش و ردیابی مواد و در بهره‌برداری، نازک‌شدن جداره بر اثر خوردگی برجسته است.
چرا انجام می‌شود؟
هدف، پیشگیری از نشت و پارگی خط، نشان‌دادن ایمن‌بودن فشار بهره‌برداری برای ضخامت باقی‌مانده جداره و برآورد عمر باقی‌مانده است.
بر چه تجهیزاتی اعمال می‌شود؟
- لوله‌های فرآیندی
- خطوط بخار و سیال داغ
- خطوط انتقال سوخت و مواد شیمیایی
- خطوط اطفای حریق
- خطوط هوای فشرده و گاز
مبنای قانونی و دوره
در بازرسی صنعتی، زمان‌بندی نه از مقررات بلکه از طرح بازرسی و آزمون (ITP) پروژه می‌آید. نقاط توقف و نقاط شاهد در قرارداد تعریف و بازرسی در همان نقاط انجام می‌شود. کنترل‌های تکراری دوره بهره‌برداری بر پایه برنامه یکپارچگی دارایی برنامه‌ریزی می‌شود.
دامنه بازرسی
- گواهی‌های مواد و قابلیت ردیابی (EN 10204)
- دستورالعمل جوش (WPS/WPQR) و صلاحیت جوشکار
- بازرسی چشمی درزهای جوش
- آزمون غیرمخرب: بازرسی درز با RT، UT یا PAUT
- اندازه‌گیری ضخامت جداره و ارزیابی خوردگی
- تکیه‌گاه‌ها، آویزها و آرایش انبساط لوله
- شیرها، فلنج‌ها و اجزای اتصال
- آزمون فشار هیدرواستاتیک یا پنوماتیک
- یکپارچگی رنگ و پوشش
- ارزیابی خطر خوردگی زیر عایق (CUI)
استانداردهای مرتبط
- ISO/IEC 17020
- سری EN 13480
- ISO 15649
- ISO 13847
- EN ISO 5817
- ISO 9712
روش و تجهیزات
- ضخامت‌سنج فراصوتی
- تجهیزات رادیوگرافی یا UT آرایه فازی (PAUT)
- مواد مصرفی ذرات مغناطیسی و مایع نافذ
- پمپ آزمون هیدرواستاتیک و فشارسنج‌های کالیبره‌شده
- گیج‌های درز جوش
- آشکارساز هالیدی (روی خطوط پوشش‌دار)
فرآیند بازرسی
- 1بازنگری طرح بازرسی و آزمون (ITP)مشخصات فنی پروژه، استاندارد قابل اعمال، نقاط توقف/شاهد و معیارهای پذیرش روشن می‌شود.
- 2کنترل مدارک و موادگواهی مواد (EN 10204)، دستورالعمل‌های جوشکاری (WPS/WPQR) و صلاحیت پرسنل تأیید می‌شود.
- 3بازرسی حین ساختدر نقاط توقف تعیین‌شده ساخت متوقف و کنترل‌های ابعادی، مونتاژ و پیش/پس از جوشکاری انجام می‌شود.
- 4آزمون غیرمخربروش‌های آزمون غیرمخرب مقرر در مشخصات فنی اجرا و روش و دامنه بر پایه رده جوش و استاندارد محصول تعیین می‌شود.
- 5بازرسی و آزمون نهاییکنترل ابعادی، آزمون هیدرواستاتیک/پنوماتیک یا آزمون عملکرد انجام می‌شود.
- 6گزارش و بسته مستنداتگزارش‌های بازرسی، گزارش‌های آزمون غیرمخرب و سوابق آزمون در بسته مستندات ساخت (data book) گردآوری می‌شود.
عدم انطباق‌ها
ناپیوستگی درز جوش فراتر از استاندارد پذیرش، افت ضخامت به کمتر از حداقل محاسبه‌شده یا افت فشار در آزمون فشار، یافته‌های غیرقابل‌قبول‌اند. ظن خوردگی زیر عایق، برنامه بررسی جداگانه می‌طلبد.
گزارش بازرسی
- اطلاعات نهاد بازرسی و پرسنل بازرسی
- پروژه، مشخصات فنی و استانداردهای اعمال‌شده
- قلم و بچ بازرسی‌شده و اطلاعات ردیابی
- یافته‌های کنترل مدارک (گواهی مواد، WPS/WPQR)
- نتایج بازرسی و آزمون
- ارجاع به گزارش‌های آزمون غیرمخرب
- گزارش‌های عدم انطباق و وضعیت رفع آن‌ها
- نتیجه و بیانیه ترخیص
تأیید صلاحیت
فعالیت‌های بازرسی در چارچوب ISO/IEC 17020 انجام می‌شود؛ این استاندارد بی‌طرفی نهاد بازرسی، صلاحیت پرسنل و اعتبار روش‌های بازرسی را الزامی می‌کند. بنا بر قاعده بی‌طرفی، طرفی که نگهداری یا تعمیر یک تجهیز را انجام می‌دهد نمی‌تواند بازرسی مستقل همان تجهیز را بر عهده گیرد. EUROLAB دارای تأیید صلاحیت بین‌المللی بر پایه ISO/IEC 17020 از نهادهای عضو توافق‌نامه ILAC است؛ چون دامنه تأییدصلاحیت بر حسب نوع بازرسی تعریف می‌شود، در مرحله پیشنهاد قیمت به‌صورت کتبی تأیید می‌گردد.
دامنه و اختیاراتبازرسیهای مرتبط
پرسش‌های متداول
چرا آزمون هیدرواستاتیک روی کل خط انجام نمی‌شود؟
در خطوط طولانی، آزمون به‌صورت بخش‌های قابل‌ایزوله (اسپول) انجام می‌شود. دلیل آن هم قابل‌مدیریت‌بودن حجم آب و هم امکان شناسایی سریع منبع مشکل است. بخش‌های آزمون در ITP تعریف می‌شوند.
چرا خوردگی زیر عایق (CUI) جداگانه بررسی می‌شود؟
عایق با حبس رطوبت رسیده به سطح لوله، محیط خوردگی نامرئی ایجاد می‌کند. خط از بیرون سالم به نظر می‌رسد در حالی که جداره نازک می‌شود. به همین دلیل، خطوط در بازه دمای پرخطر یا با بازکردن عایق یا با روش‌های ویژه کنترل می‌شوند.
تفاوت نقطه توقف با نقطه شاهد چیست؟
در نقطه توقف، ساخت متوقف می‌شود و بدون حضور نهاد بازرسی نمی‌توان به گام بعد رفت. در نقطه شاهد، نهاد بازرسی دعوت می‌شود اما در صورت عدم حضور، ساخت می‌تواند ادامه یابد. اینکه هر گام در کدام رده است، در طرح بازرسی و آزمون (ITP) به‌صورت قراردادی تعیین می‌شود.