Sera Gazı Doğrulama (ISO 14064-3)

ISO 14064-3, sera gazı beyanlarının doğrulanması ve geçerli kılınması faaliyetinin KENDİSİNİ tanımlayan standarttır. 14064-1 ve 14064-2 neyin hesaplanacağını söylerken, 14064-3 bu hesabın nasıl bağımsız olarak değerlendirileceğini tanımlar: güvence seviyesi, önemlilik eşiği, kanıt toplama ve beyanın nasıl kurulacağı.

Amaç, farklı kuruluşların yaptığı doğrulamaların karşılaştırılabilir ve güvenilir olmasıdır. Ortak bir yöntem olmadan her doğrulayıcı kendi derinliğini seçer ve beyanlar birbirine denk olmaz.

• Sera gazı beyanını doğrulatmak isteyen kuruluşlar
• Karbon kredisi projelerinde geçerli kılma ve doğrulama talep edenler
• Düzenleyici raporlama kapsamındaki işletmeler
• Doğrulama hizmeti alan sürdürülebilirlik ekipleri

• Doğrulama ve geçerli kılma faaliyetlerinin ilkeleri: tarafsızlık, kanıta dayalılık, muhafazakâr yaklaşım
• Güvence seviyesinin belirlenmesi: sınırlı veya makul
• Önemlilik eşiğinin tanımlanması ve yanlış beyanların değerlendirilmesi
• Stratejik analiz ve risk değerlendirmesi
• Doğrulama planı ve örnekleme yaklaşımı
• Kanıt toplama yöntemleri: inceleme, yeniden hesaplama, saha ziyareti, görüşme
• Bulguların değerlendirilmesi ve düzeltmelerin kontrolü
• Bağımsız gözden geçirme ve karar
• Doğrulama beyanının içeriği ve ifade biçimi

• ISO 14064-3
• ISO 14064-1
• ISO 14064-2
• ISO 14065
• ISO 14066

• ISO 14064-3
• ISO 14064-1
• ISO 14064-2
• ISO 14065
• ISO 14066

1. 1Kapsam ve Sınırların BelirlenmesiKuruluş sınırları (operasyonel veya finansal kontrol), raporlama dönemi, dâhil edilen kapsamlar ve önemlilik eşiği yazılı olarak belirlenir.
2. 2Envanterin Kuruluş Tarafından HazırlanmasıKuruluş hesaplamasını ve veri kaynaklarını içeren envanter raporunu hazırlar. Doğrulayan taraf bu hesaplamayı yapamaz; tarafsızlık kuralı buna izin vermez.
3. 3Stratejik Analiz ve Risk DeğerlendirmesiVeri akışındaki yanlış beyan riski değerlendirilir; örnekleme planı ve saha ziyareti kapsamı bu riske göre kurulur.
4. 4Doğrulama PlanıGüvence seviyesi (sınırlı veya makul), önemlilik eşiği, kanıt toplama yöntemi ve saha ziyaretleri planlanır.
5. 5Kanıt ToplamaVeri izleri kaynağına kadar takip edilir: fatura, sayaç okuması, tedarikçi kaydı ve üretim verisi kontrol edilir. Emisyon faktörleri ve hesaplama yöntemi doğrulanır.
6. 6Saha ZiyaretiSeçilen tesislerde veri toplama süreci yerinde incelenir; ölçüm noktaları ve kayıt düzeni gözlemlenir.
7. 7Bulguların KapatılmasıYanlış beyanlar ve uygunsuzluklar kuruluşa iletilir; rapor düzeltilir ve düzeltmeler yeniden kontrol edilir.
8. 8Bağımsız Gözden Geçirme ve BeyanDoğrulama ekibinden bağımsız bir gözden geçirmenin ardından, güvence seviyesini açıkça belirten doğrulama beyanı düzenlenir.

ISO 14064-3 iki güvence seviyesi tanımlar. MAKUL güvencede kanıt derinliği ve örnekleme daha geniştir; beyan olumlu bir ifadeyle kurulur. SINIRLI güvencede inceleme daha dardır ve beyan, aksine bir bulguya rastlanmadığı biçiminde ifade edilir. Makul güvence belirgin biçimde daha maliyetlidir; hangi seviyenin gerektiğini çoğunlukla beyanın sunulacağı taraf (düzenleyici, müşteri, borsa) belirler.

• Doğrulayan kuruluş ve doğrulama ekibi bilgileri
• Doğrulanan kuruluş, raporlama dönemi ve kuruluş sınırları
• Dâhil edilen kapsamlar ve kapsam dışı bırakılanlar
• Uygulanan standart ve güvence seviyesi
• Önemlilik eşiği
• Doğrulanan toplam emisyon değeri ve kapsam kırılımı
• Doğrulama faaliyetinin özeti ve saha ziyaretleri
• Tespit edilen ve düzeltilen yanlış beyanlar
• Doğrulama sonucu ve beyan metni

Doğrulama beyanı yalnızca doğrulanan raporlama dönemine ve tanımlı kuruluş sınırlarına aittir; bir sonraki yılın verisi için yeni doğrulama gerekir. Beyan bir belge veya sertifika değildir ve üç yıllık belge döngüsü gibi işlemez. Ayrıca doğrulama, emisyonların düşük olduğu veya bir hedefe ulaşıldığı anlamına gelmez; yalnızca beyan edilen değerin doğru hesaplandığını gösterir.

Sera gazı doğrulama ve geçerli kılma faaliyetleri ISO 14065 kapsamında akredite edilir; doğrulamanın kendisi ISO 14064-3'e göre yürütülür ve doğrulayıcı personelin yetkinliği ISO 14066 ile tanımlanır. Güvence denetimleri ise ISAE 3000 gibi güvence standartlarına tabidir ve akredite belgelendirme kapsamında değildir. Her iki çerçevede de tarafsızlık kuralı belirleyicidir: hesaplamayı yapan taraf aynı hesaplamayı doğrulayamaz. EUROLAB, ILAC ve IAF çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; hangi doğrulamanın akredite kapsamda sunulabildiği teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

• Kurumsal Sera Gazı (ISO 14064-1)
• Proje Sera Gazı (ISO 14064-2)