Proje Sera Gazı (ISO 14064-2)

ISO 14064-2, bir projenin sera gazı azaltımını veya giderim artışını hesaplamak için şartları tanımlar. Kuruluş envanterinden farkı, ölçülen şeyin mutlak emisyon değil, projenin olmadığı senaryoya (temel senaryo) göre FARK olmasıdır. Bu nedenle projelerde geçerli kılma (validation) ve doğrulama (verification) iki ayrı adımdır.

Amaç, karbon kredisi üretilecek veya azaltım iddiası kurulacak projelerde azaltımın gerçek, ölçülebilir ve ek olduğunu göstermektir.

• Karbon kredisi geliştiren proje sahipleri
• Yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği yatırımcıları
• Atık ve metan azaltım projesi yürütenler
• Ormanlaştırma ve karbon giderim projesi geliştiricileri
• Gönüllü karbon piyasasına arz yapan kuruluşlar

• Proje sınırlarının ve dâhil edilen kaynak, yutak ve depoların belirlenmesi
• Temel senaryonun (baseline) kurulması ve gerekçelendirilmesi
• Ek olma (additionality) değerlendirmesi
• İzleme planının hazırlanması: ölçülecek parametreler, sıklık, sorumluluk
• Sızıntı (leakage) etkilerinin değerlendirilmesi
• Azaltım hesaplama yöntemi ve emisyon faktörleri
• Belirsizlik değerlendirmesi ve muhafazakâr yaklaşım
• Kalıcılık ve geri dönüş (reversal) riski (giderim projelerinde)
• Geçerli kılma ve doğrulama aşamalarının ayrılması

• ISO 14064-2
• ISO 14064-3
• ISO 14065
• Gönüllü karbon piyasası metodolojileri

• ISO 14064-2
• ISO 14064-3
• ISO 14065
• Gönüllü karbon piyasası metodolojileri

1. 1Kapsam ve Sınırların BelirlenmesiKuruluş sınırları (operasyonel veya finansal kontrol), raporlama dönemi, dâhil edilen kapsamlar ve önemlilik eşiği yazılı olarak belirlenir.
2. 2Envanterin Kuruluş Tarafından HazırlanmasıKuruluş hesaplamasını ve veri kaynaklarını içeren envanter raporunu hazırlar. Doğrulayan taraf bu hesaplamayı yapamaz; tarafsızlık kuralı buna izin vermez.
3. 3Stratejik Analiz ve Risk DeğerlendirmesiVeri akışındaki yanlış beyan riski değerlendirilir; örnekleme planı ve saha ziyareti kapsamı bu riske göre kurulur.
4. 4Doğrulama PlanıGüvence seviyesi (sınırlı veya makul), önemlilik eşiği, kanıt toplama yöntemi ve saha ziyaretleri planlanır.
5. 5Kanıt ToplamaVeri izleri kaynağına kadar takip edilir: fatura, sayaç okuması, tedarikçi kaydı ve üretim verisi kontrol edilir. Emisyon faktörleri ve hesaplama yöntemi doğrulanır.
6. 6Saha ZiyaretiSeçilen tesislerde veri toplama süreci yerinde incelenir; ölçüm noktaları ve kayıt düzeni gözlemlenir.
7. 7Bulguların KapatılmasıYanlış beyanlar ve uygunsuzluklar kuruluşa iletilir; rapor düzeltilir ve düzeltmeler yeniden kontrol edilir.
8. 8Bağımsız Gözden Geçirme ve BeyanDoğrulama ekibinden bağımsız bir gözden geçirmenin ardından, güvence seviyesini açıkça belirten doğrulama beyanı düzenlenir.

Projelerde iki ayrı faaliyet vardır ve karıştırılmamalıdır. GEÇERLİ KILMA (validation) projeye başlamadan önce yapılır ve geleceğe dönük bir projeksiyonu — temel senaryo, ek olma, izleme planı — değerlendirir. DOĞRULAMA (verification) ise proje işledikten sonra, gerçekleşen azaltım miktarının izleme raporuna göre teyit edilmesidir. Karbon kredisi çoğunlukla ikisinin de tamamlanmasıyla üretilir.

• Doğrulayan kuruluş ve doğrulama ekibi bilgileri
• Doğrulanan kuruluş, raporlama dönemi ve kuruluş sınırları
• Dâhil edilen kapsamlar ve kapsam dışı bırakılanlar
• Uygulanan standart ve güvence seviyesi
• Önemlilik eşiği
• Doğrulanan toplam emisyon değeri ve kapsam kırılımı
• Doğrulama faaliyetinin özeti ve saha ziyaretleri
• Tespit edilen ve düzeltilen yanlış beyanlar
• Doğrulama sonucu ve beyan metni

Doğrulama beyanı yalnızca doğrulanan raporlama dönemine ve tanımlı kuruluş sınırlarına aittir; bir sonraki yılın verisi için yeni doğrulama gerekir. Beyan bir belge veya sertifika değildir ve üç yıllık belge döngüsü gibi işlemez. Ayrıca doğrulama, emisyonların düşük olduğu veya bir hedefe ulaşıldığı anlamına gelmez; yalnızca beyan edilen değerin doğru hesaplandığını gösterir.

Sera gazı doğrulama ve geçerli kılma faaliyetleri ISO 14065 kapsamında akredite edilir; doğrulamanın kendisi ISO 14064-3'e göre yürütülür ve doğrulayıcı personelin yetkinliği ISO 14066 ile tanımlanır. Güvence denetimleri ise ISAE 3000 gibi güvence standartlarına tabidir ve akredite belgelendirme kapsamında değildir. Her iki çerçevede de tarafsızlık kuralı belirleyicidir: hesaplamayı yapan taraf aynı hesaplamayı doğrulayamaz. EUROLAB, ILAC ve IAF çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; hangi doğrulamanın akredite kapsamda sunulabildiği teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

• Kurumsal Sera Gazı (ISO 14064-1)
• Sera Gazı Doğrulama (ISO 14064-3)