Yangın Dayanımı

Yangın Dayanımı Testi Nedir?

Yangına dayanım deneyi, yapı elemanının standart bir yangın eğrisine göre ısıtılan fırında ne kadar süre işlevini sürdürdüğünü ölçer. Performans üç ölçütle verilir: taşıyıcılık (R), bütünlük (E) ve yalıtım (I). Sonuç bu harflerle ve dakika cinsinden bir süreyle ifade edilir.

Yangın Dayanımı Testi Amacı

Amaç, yangın sırasında yapının belirli bir süre ayakta kalmasını, alevin ve sıcak gazın bölmeden geçmemesini ve karşı yüzeyin tehlikeli sıcaklığa ulaşmamasını göstermektir. Bu süre tahliye ve müdahale için ayrılan zamandır.

Yangın Dayanımı Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

Yangın kapıları ve bölme duvarları
Taşıyıcı kolon, kiriş ve döşemeler
Asma tavan ve cephe sistemleri
Havalandırma kanalları ve damperler
Yangın koruyucu boya ve kaplamalar

Yangın Dayanımı Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

YapıİnşaatÇimentoKamuAltyapı

Yangın Dayanımı Testi İçin İlgili Standartlar

EN 1363-1 (yangına dayanım deneyleri — genel şartlar)
EN 1364 serisi (taşıyıcı olmayan elemanlar)
EN 1365 serisi (taşıyıcı elemanlar)
EN 1634 serisi (kapı ve kepenk düzenekleri)
EN 13501-2 (yangına dayanım sınıflandırması)

Yangın Dayanımı Testi Koşulları

Isıtma eğrisi: EN 1363-1'de tanımlı standart sıcaklık–zaman eğrisi
Fırın basıncı: Standartta tanımlı basınç koşulu
Ölçütler: Taşıyıcılık (R), bütünlük (E), yalıtım (I) ve gerekiyorsa ek ölçütler
Numune: Gerçek uygulamayı temsil eden tam boyutlu eleman

Yangın Dayanımı Testi Cihazı

Yangın deney fırını (düşey ve/veya yatay)
Fırın sıcaklık kontrol sistemi ve plak termometreler
Numune yüzey sıcaklığı ölçüm termoçiftleri
Yer değiştirme ölçüm sistemi
Pamuk yastığı ve aralık mastarları (bütünlük değerlendirmesi)

Yangın Dayanımı Testi İçin Numune Gereksinimleri

Numune, partiyi temsil edecek biçimde ve ilgili standardın numune alma kurallarına göre alınmalıdır.
Numune alma tarihi, yeri ve alan kişi kayıt altına alınmalıdır.
Kür veya şartlandırma gerektiren numuneler tanımlı koşullarda saklanmalıdır.
Numune sayısı standardın istediği asgari adedi karşılamalıdır.
Taşıma sırasında numunede hasar oluşmamalıdır.

Yangın Dayanımı Testi Süresi

Deney, hedeflenen sınıflandırma süresi kadar sürer ve genellikle bir gün içinde tamamlanır. Numunenin imalatı, fırına yerleştirilmesi ve kürlenmesi bunun öncesine eklenir; toplam süre haftalara çıkabilir.

Yangın Dayanımı Testi Prosedürü

1Numune gerçek uygulama detaylarıyla imal edilir ve fırın çerçevesine yerleştirilir.
2Termoçiftler ve ölçüm düzenekleri standarda göre konumlandırılır.
3Taşıyıcı elemanlarda deney yükü uygulanır.
4Fırın standart sıcaklık–zaman eğrisine göre ısıtılır.
5Taşıyıcılık, bütünlük ve yalıtım ölçütleri sürekli izlenir.
6İlk ölçütün sağlanamadığı an kaydedilir.
7Sonuç EN 13501-2'ye göre sınıflandırılır.

Yangın Dayanımı Testi Kabul Kriterleri

Kabul sınıfı deney yönteminden değil ürün standardından ve projeden gelir: beton sınıfı, donatı sınıfı, agrega kategorisi veya yangın performans sınıfı şartnamede tanımlıdır. Rapor ölçülen değeri verir; sınıfa uygunluk kararı ilgili ürün standardına göre verilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Performans, ölçütlerden hangisinin ne kadar süre sağlandığına göre belirlenir ve EN 13501-2'ye göre sınıflandırılır (örneğin EI 60 gösterimi). Hangi sınıfın gerekli olduğunu Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve proje belirler; laboratuvar sınıfı ölçer, gerekliliği tanımlamaz.

Yangın Dayanımı Testi Raporu

Numune tanımı, alınma yeri ve tarihi
Numune alma yöntemi ve varsa şahit numune bilgisi
Uygulanan standart ve deney koşulları
Numune boyutları, kür koşulları ve yaş bilgisi
Ölçülen değerler ve hesaplanan sonuçlar
Kırılma biçimi veya hasar tarifi (uygulanabilir olduğunda)
Sonucun yalnızca deneye sunulan numuneye ait olduğu beyanı

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

AB 305/2011 Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (CPR)
Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (Türkiye)
TS 500 / Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği

Yapı Malzemeleri Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Yangın Dayanımı deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Yapı malzemeleri deneyleri, bir ürünün yapının içinde üstlendiği işlevi yerine getirip getirmediğini gösterir. Beton basınç dayanımından cam ısıl geçirgenliğine, agrega elek analizinden pencere su sızdırmazlığına kadar geniş bir alan bu ailede toplanır.

Bu ailenin diğerlerinden ayrılan yönü, sonucun doğrudan bir MEVZUAT BEYANINA dönüşmesidir. Yapı Malzemeleri mevzuatı kapsamındaki ürünler için performans beyanı (DoP) zorunludur ve beyandaki her temel karakteristik bir deney sonucuna dayanır. Yangına tepki sınıfı, ısıl iletkenlik, basınç dayanımı, su geçirgenliği ve tehlikeli madde salımı bu şekilde beyan edilir. Beyan, üreticinin imzasını taşıyan hukuki bir metindir; arkasındaki deney kaydı denetimde ilk istenen belgedir.

İkinci ayırt edici yön, ürünün ÖMÜR BOYU değerlendirilmesidir. Bir elektronik cihaz beş yıl çalışır; bir yapı elemanı elli yıl yerinde durur ve bu süre boyunca donma-çözülme çevrimleri, UV, nem, kimyasal etki ve yük altında kalır. Bu yüzden alanda dayanıklılık deneyleri (donma-çözülme, karbonatlaşma, alkali-silika reaksiyonu, yaşlandırma) klasik dayanım deneyleri kadar ağırlık taşır.

Deneyler malzemenin türüne göre ayrışır ve her grup kendi standart setine sahiptir: çimento ve beton, agrega, kâgir birimleri, ahşap esaslı panel, ısı yalıtımı, cam ve cam üniteleri, seramik karo, zemin kaplaması, şap, derz dolgusu ve kaplama sistemleri. Ürünün nereye monte edileceği hangi setin uygulanacağını belirler — aynı panel duvarda ve zeminde farklı standartlarla değerlendirilir.

Fabrika üretim kontrolü (FPC) alanın sürekli bileşenidir. Yapı ürününde CE işareti tek bir deneyle alınıp bırakılmaz; üreticinin üretim tutarlılığını izlediğini, düzenli numune aldığını ve sapma hâlinde müdahale ettiğini gösteren bir sistem kurması gerekir. Ürün grubuna göre bu sistemin onaylanmış kuruluş tarafından denetlenmesi istenebilir.

Şantiye deneyleri ayrı bir gövdedir. Laboratuvarda ürün onaylanır; şantiyede o ürünün gerçekten beyan edilen sınıfta olduğu ve doğru uygulandığı kontrol edilir. Taze beton çökmesi, silindir numune alma, agrega elek analizi ve saha su sızdırmazlığı deneyleri bu kapsamdadır.

Bu alanın yöntem grupları

Beton ve çimento
Taze betonda çökme, hava içeriği ve birim ağırlık; sertleşmiş betonda basınç ve eğilme dayanımı, su geçirgenliği, donma-çözülme dayanımı. Çimentoda basınç dayanımı, priz süresi ve bileşim analizi.
Agrega
Elek analizi, tane şekli, Los Angeles aşınma dayanımı, donma-çözülme, alkali reaktivite ve yoğunluk/su emme.
Isı ve enerji performansı
Isıl iletkenlik ve ısıl direnç, cam ünitelerinde ısıl geçirgenlik (U değeri) hesabı, güneş enerjisi geçirgenliği.
Cephe ve doğrama
Pencere ve kapılarda hava geçirgenliği, su sızdırmazlığı ve rüzgâr yükü dayanımı; cephe sistemlerinde yangın performansı.
Yangın performansı
Yangına tepki sınıflandırması ve yangına dayanım deneyleri; ikisi ayrı kavramdır ve ayrı standartlarla ele alınır.
Kâgir, karo ve zemin
Basınç dayanımı, su emme, aşınma direnci, kayma direnci, leke ve kimyasal dayanım.
Emisyon ve tehlikeli madde
Ahşap esaslı panellerde formaldehit salımı, yapı ürünlerinden VOC emisyonu, agrega ve atıkta liç davranışı.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Yangına TEPKİ ile yangına DAYANIM farklı kavramlardır: biri malzemenin yangına katkısını, diğeri elemanın yangını tutma süresini anlatır.
Performans beyanı bir sertifika değildir; üreticinin beyanıdır. Onaylanmış kuruluş katılımı ürün grubuna ve değerlendirme sistemine göre değişir.
Bir deney sonucu, ürünün deney yapılan montaj düzeninde geçerlidir. Farklı alt tabaka, farklı kalınlık ya da farklı birleşim detayı yeniden değerlendirme gerektirebilir.
Şantiye numunesi ile laboratuvar numunesi aynı şey değildir. Şantiyede alınan beton silindiri, uygulama ve kür koşullarını da içerir; ürün onayı yerine geçmez.
ASTM ve EN yapı standartları benzer büyüklükleri farklı numune ve ölçeklerle ölçer; sonuçlar birebir dönüştürülemez.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Performans beyanı (DoP) ve CE işaretlemesi
Fabrika üretim kontrolü sisteminin kurulması ve sürdürülmesi
Şantiyede beton, agrega ve uygulama uygunluk kontrolü
Yangın ve enerji performansı gerekliliklerinin karşılanması
Proje ve ihale şartnamesindeki teknik kalemlerin doğrulanması

İlgili Testler

Yangın Dayanımı Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

R, E ve I ne anlama geliyor?

R taşıyıcılığın sürdüğünü, E alev ve sıcak gazın karşı tarafa geçmediğini, I ise karşı yüzeyin tanımlı sıcaklık artışını aşmadığını gösterir. Bir eleman bunların bir kısmını veya hepsini sağlayabilir.

Deney sonucu her montaj biçimi için geçerli mi?

Hayır. Sonuç deneye sunulan yapı detayına aittir. Farklı bir montaj, farklı bir çerçeve veya farklı bir ek malzeme genişletilmiş uygulama (EXAP) değerlendirmesi ya da yeni deney gerektirir.