Los Angeles Aşınma Testi Nedir?
Los Angeles deneyinde belirli bir tane sınıfındaki agrega, çelik bilyelerle birlikte dönen bir tamburda belirlenen devir sayısı kadar döndürülür. Deney sonunda parçalanarak belirli bir elek altına düşen malzemenin oranı Los Angeles katsayısı olarak verilir.
Los Angeles Aşınma Testi Amacı
Amaç, agreganın taşıma, serme, sıkıştırma ve trafik yükü altında parçalanmaya ne kadar dayandığını belirlemektir. Yol üst yapısı ve balast gibi kullanımlarda bu direnç doğrudan ömrü etkiler.
Los Angeles Aşınma Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Yol temel ve alt temel agregaları
- Asfalt karışım agregaları
- Demiryolu balastı
- Beton agregası
- Kırmataş üretimi kalite kontrolü
Los Angeles Aşınma Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?
Los Angeles Aşınma Testi İçin İlgili Standartlar
- EN 1097-2 (agregaların mekanik ve fiziksel özellikleri — parçalanma direnci)
- EN 1097-1 (mikro-Deval aşınma direnci — tamamlayıcı)
- EN 13043 (bitümlü karışımlar için agregalar)
- EN 13450 (demiryolu balastı için agregalar)
Los Angeles Aşınma Testi Koşulları
- Tane sınıfı
- Standartta tanımlı deney tane sınıfı
- Bilye sayısı ve kütlesi
- Seçilen dereceye göre standarttan
- Devir
- Standartta tanımlı devir sayısı ve dönme hızı
- Değerlendirme eleği
- Standartta tanımlı elek üzerinden parçalanma oranı
Los Angeles Aşınma Testi Cihazı
- Los Angeles aşınma tamburu ve çelik bilyeler
- Deney elekleri ve elek sarsma cihazı
- Etüv
- Hassas terazi
Los Angeles Aşınma Testi İçin Numune Gereksinimleri
- Numune, partiyi temsil edecek biçimde ve ilgili standardın numune alma kurallarına göre alınmalıdır.
- Numune alma tarihi, yeri ve alan kişi kayıt altına alınmalıdır.
- Kür veya şartlandırma gerektiren numuneler tanımlı koşullarda saklanmalıdır.
- Numune sayısı standardın istediği asgari adedi karşılamalıdır.
- Taşıma sırasında numunede hasar oluşmamalıdır.
Los Angeles Aşınma Testi Süresi
Kurutma ve eleme adımlarıyla birlikte deney bir–iki iş günü içinde tamamlanır.
Los Angeles Aşınma Testi Prosedürü
- 1Numune istenen tane sınıfına elenir ve yıkanır.
- 2Numune sabit kütleye kadar kurutulur ve tartılır.
- 3Numune ve bilyeler tambura yerleştirilir.
- 4Tambur tanımlı devir sayısı kadar döndürülür.
- 5Malzeme boşaltılır ve değerlendirme eleğinden elenir.
- 6Elek üstünde kalan malzeme yıkanır, kurutulur ve tartılır.
- 7Los Angeles katsayısı hesaplanır.
Los Angeles Aşınma Testi Kabul Kriterleri
Kabul sınıfı deney yönteminden değil ürün standardından ve projeden gelir: beton sınıfı, donatı sınıfı, agrega kategorisi veya yangın performans sınıfı şartnamede tanımlıdır. Rapor ölçülen değeri verir; sınıfa uygunluk kararı ilgili ürün standardına göre verilir.
Sonuçların Değerlendirilmesi
Sonuç, ürün standardındaki kategori sınırlarıyla karşılaştırılır. Düşük katsayı yüksek parçalanma direnci demektir. Kullanım yerine göre istenen kategori değişir; yol üst yapısında beklenti alt temele göre daha katıdır.
Los Angeles Aşınma Testi Raporu
- Numune tanımı, alınma yeri ve tarihi
- Numune alma yöntemi ve varsa şahit numune bilgisi
- Uygulanan standart ve deney koşulları
- Numune boyutları, kür koşulları ve yaş bilgisi
- Ölçülen değerler ve hesaplanan sonuçlar
- Kırılma biçimi veya hasar tarifi (uygulanabilir olduğunda)
- Sonucun yalnızca deneye sunulan numuneye ait olduğu beyanı
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- AB 305/2011 Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (CPR)
- Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (Türkiye)
- TS 500 / Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
Yapı Malzemeleri Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm Agrega Los Angeles deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Yapı malzemeleri deneyleri, bir ürünün yapının içinde üstlendiği işlevi yerine getirip getirmediğini gösterir. Beton basınç dayanımından cam ısıl geçirgenliğine, agrega elek analizinden pencere su sızdırmazlığına kadar geniş bir alan bu ailede toplanır.
Bu ailenin diğerlerinden ayrılan yönü, sonucun doğrudan bir MEVZUAT BEYANINA dönüşmesidir. Yapı Malzemeleri mevzuatı kapsamındaki ürünler için performans beyanı (DoP) zorunludur ve beyandaki her temel karakteristik bir deney sonucuna dayanır. Yangına tepki sınıfı, ısıl iletkenlik, basınç dayanımı, su geçirgenliği ve tehlikeli madde salımı bu şekilde beyan edilir. Beyan, üreticinin imzasını taşıyan hukuki bir metindir; arkasındaki deney kaydı denetimde ilk istenen belgedir.
İkinci ayırt edici yön, ürünün ÖMÜR BOYU değerlendirilmesidir. Bir elektronik cihaz beş yıl çalışır; bir yapı elemanı elli yıl yerinde durur ve bu süre boyunca donma-çözülme çevrimleri, UV, nem, kimyasal etki ve yük altında kalır. Bu yüzden alanda dayanıklılık deneyleri (donma-çözülme, karbonatlaşma, alkali-silika reaksiyonu, yaşlandırma) klasik dayanım deneyleri kadar ağırlık taşır.
Deneyler malzemenin türüne göre ayrışır ve her grup kendi standart setine sahiptir: çimento ve beton, agrega, kâgir birimleri, ahşap esaslı panel, ısı yalıtımı, cam ve cam üniteleri, seramik karo, zemin kaplaması, şap, derz dolgusu ve kaplama sistemleri. Ürünün nereye monte edileceği hangi setin uygulanacağını belirler — aynı panel duvarda ve zeminde farklı standartlarla değerlendirilir.
Fabrika üretim kontrolü (FPC) alanın sürekli bileşenidir. Yapı ürününde CE işareti tek bir deneyle alınıp bırakılmaz; üreticinin üretim tutarlılığını izlediğini, düzenli numune aldığını ve sapma hâlinde müdahale ettiğini gösteren bir sistem kurması gerekir. Ürün grubuna göre bu sistemin onaylanmış kuruluş tarafından denetlenmesi istenebilir.
Şantiye deneyleri ayrı bir gövdedir. Laboratuvarda ürün onaylanır; şantiyede o ürünün gerçekten beyan edilen sınıfta olduğu ve doğru uygulandığı kontrol edilir. Taze beton çökmesi, silindir numune alma, agrega elek analizi ve saha su sızdırmazlığı deneyleri bu kapsamdadır.
Bu alanın yöntem grupları
Beton ve çimento
Taze betonda çökme, hava içeriği ve birim ağırlık; sertleşmiş betonda basınç ve eğilme dayanımı, su geçirgenliği, donma-çözülme dayanımı. Çimentoda basınç dayanımı, priz süresi ve bileşim analizi.
Agrega
Elek analizi, tane şekli, Los Angeles aşınma dayanımı, donma-çözülme, alkali reaktivite ve yoğunluk/su emme.
Isı ve enerji performansı
Isıl iletkenlik ve ısıl direnç, cam ünitelerinde ısıl geçirgenlik (U değeri) hesabı, güneş enerjisi geçirgenliği.
Cephe ve doğrama
Pencere ve kapılarda hava geçirgenliği, su sızdırmazlığı ve rüzgâr yükü dayanımı; cephe sistemlerinde yangın performansı.
Yangın performansı
Yangına tepki sınıflandırması ve yangına dayanım deneyleri; ikisi ayrı kavramdır ve ayrı standartlarla ele alınır.
Kâgir, karo ve zemin
Basınç dayanımı, su emme, aşınma direnci, kayma direnci, leke ve kimyasal dayanım.
Emisyon ve tehlikeli madde
Ahşap esaslı panellerde formaldehit salımı, yapı ürünlerinden VOC emisyonu, agrega ve atıkta liç davranışı.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- Yangına TEPKİ ile yangına DAYANIM farklı kavramlardır: biri malzemenin yangına katkısını, diğeri elemanın yangını tutma süresini anlatır.
- Performans beyanı bir sertifika değildir; üreticinin beyanıdır. Onaylanmış kuruluş katılımı ürün grubuna ve değerlendirme sistemine göre değişir.
- Bir deney sonucu, ürünün deney yapılan montaj düzeninde geçerlidir. Farklı alt tabaka, farklı kalınlık ya da farklı birleşim detayı yeniden değerlendirme gerektirebilir.
- Şantiye numunesi ile laboratuvar numunesi aynı şey değildir. Şantiyede alınan beton silindiri, uygulama ve kür koşullarını da içerir; ürün onayı yerine geçmez.
- ASTM ve EN yapı standartları benzer büyüklükleri farklı numune ve ölçeklerle ölçer; sonuçlar birebir dönüştürülemez.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Performans beyanı (DoP) ve CE işaretlemesi
- Fabrika üretim kontrolü sisteminin kurulması ve sürdürülmesi
- Şantiyede beton, agrega ve uygulama uygunluk kontrolü
- Yangın ve enerji performansı gerekliliklerinin karşılanması
- Proje ve ihale şartnamesindeki teknik kalemlerin doğrulanması
İlgili Testler
Los Angeles Aşınma Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Mikro-Deval ile farkı nedir?
Los Angeles kuru ortamda darbe ve aşındırma etkisini birlikte ölçer; mikro-Deval ise sulu ortamda aşınmayı ölçer. Şartname çoğu zaman ikisini birlikte ister.
Aynı ocaktan gelen agregada sonuç değişir mi?
Evet. Kayaç yapısı ocağın farklı seviyelerinde değişebilir; bu yüzden deney üretim sürecinde belirli aralıklarla tekrarlanır.