Sertlik Ölçümü Nedir?
Sertlik ölçümü, tanımlı bir batıcının tanımlı yükle malzeme yüzeyine bastırılması sonucu oluşan izin ölçülerek sertlik değerinin belirlendiği deneydir. Brinell (ISO 6506), Vickers (ISO 6507) ve Rockwell (ISO 6508) yaygın ölçeklerdir.
Sertlik Ölçümü Amacı
Amaç, malzemenin ısıl işlem durumunu ve mukavemet seviyesini hızlı biçimde doğrulamaktır.
Sertlik Ölçümü Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Çelik ve dökme demir
- Alüminyum ve bakır alaşımları
- Isıl işlem görmüş parçalar
- Kaynaklı birleşimler ve kaplamalar
Sertlik Ölçümü Hangi Sektörlerde Kullanılır?
Sertlik Ölçümü İçin İlgili Standartlar
- ISO 6506 (Brinell)
- ISO 6507 (Vickers)
- ISO 6508 (Rockwell)
- ASTM E10
- ASTM E18
- ASTM E384
Sertlik Ölçümü Koşulları
- Batıcı
- Ölçeğe göre bilye, elmas piramit veya elmas koni
- Yük
- Ölçek ve malzemeye göre standartta tanımlı
- Bekleme süresi
- Standartta tanımlı yük uygulama süresi
- Ölçüm sayısı
- Standartta tanımlı sayıda iz; ortalama alınır
Sertlik Ölçümü Cihazı
- Brinell, Vickers ve Rockwell sertlik ölçüm cihazları
- Kalibre referans sertlik blokları
- İz ölçüm optik sistemi
- Numune hazırlama tezgahı
Sertlik Ölçümü İçin Numune Gereksinimleri
- Yüzey düz ve ölçek gereksinimine uygun pürüzlülükte olmalı
- Numune kalınlığı iz derinliğinin standartta tanımlı katı olmalı
- İzler kenar ve birbirinden yeterli uzaklıkta olmalı
- Numune ölçüm sırasında oynamamalı
Sertlik Ölçümü Süresi
Ölçüm başına dakikalar; numune hazırlığıyla birlikte kısa.
Sertlik Ölçümü Prosedürü
- 1Cihaz referans bloklarla doğrulanır.
- 2Uygun ölçek ve yük seçilir.
- 3Yüzey hazırlanır.
- 4Tanımlı sayıda iz yapılır ve ölçülür.
- 5Sertlik değeri hesaplanır ve ortalanır.
Sertlik Ölçümü Kabul Kriterleri
Kabul kriteri ürün standardında veya şartnamede sertlik aralığı olarak verilir.
Sonuçların Değerlendirilmesi
Sertlik ölçekleri arasındaki çevrim tabloları (ASTM E140) yaklaşımdır; şartname bir ölçekte değer istiyorsa o ölçekte ölçülmelidir. İnce kaplamalarda mikrosertlik veya enstrümanlı girinti kullanılır.
Sertlik Ölçümü Raporu
- Uygulanan standart ve ölçek
- Yük ve batıcı
- Cihaz doğrulama kayıtları
- Tek tek iz değerleri ve ortalama
- Ölçüm konumları
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- Ürün standartları ve imalat şartnameleri
Metal ve Metalurji Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm Sertlik deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Metal ve metalurji deneyleri, bir metalin ya da kaynaklı bağlantının taşıyabileceği yükü, kırılma davranışını ve iç yapısını belirler. Bu ailenin çıktısı çoğu zaman ürünün kendisi hakkında değil MALZEMENİN kimliği hakkındadır: çelik gerçekten beyan edilen sınıfta mı, kaynak dikişi tasarımın beklediği dayanımı veriyor mu, dökümde kabul edilemez bir iç kusur var mı?
Alanın pratik önemi, bir metal parçanın arızasının nadiren kademeli olmasından gelir. Bir plastik parça deforme olur, eskir, çatlar ve genellikle uyarı verir. Bir kaynak dikişi ya da bağlantı elemanı ise çoğu zaman uyarısız kopar — özellikle yorulma ve gevrek kırılma söz konusuysa. Bu yüzden basınçlı ekipman, kaldırma donanımı, yapı çeliği ve boru hattı gibi alanlarda malzeme deneyleri tasarımın değil MEVZUATIN gereğidir.
Aile üç yöntem grubunu birleştirir ve üçü farklı sorulara yanıt verir. Mekanik deneyler malzemenin yük altındaki davranışını sayısallaştırır. Tahribatsız muayene parçayı bozmadan kusur arar. Metalografi ve kimyasal analiz ise malzemenin neden o davranışı gösterdiğini açıklar — tane yapısı, faz dağılımı, inklüzyon içeriği ve alaşım bileşimi üzerinden.
Bu deneylerin kabul ölçütü neredeyse hiçbir zaman deney standardından gelmez ve bu, alanı anlamanın anahtarıdır. Deney standardı ölçümün nasıl yapılacağını söyler; kabul edilebilir değerler ürün standardından, malzeme sınıfından ya da imalat kodundan gelir. ISO 6892-1 çekme deneyini nasıl yapacağınızı anlatır; o çeliğin kaç MPa akma dayanımı vermesi gerektiğini EN 10025 söyler. Bir rapor okunurken hangi ürün standardına göre değerlendirildiği esastır.
Numune alma bu alanda sonucun ayrılmaz parçasıdır. Aynı dökümden alınan iki numune, alındığı yön ve konuma göre farklı değer verebilir; haddelenmiş üründe hadde yönüne paralel ve dik numuneler farklı sonuç üretir. Bu yüzden ürün standartları numune alma konumunu ve yönünü ayrıca düzenler ve rapor bunu belgelemek zorundadır.
Bu alanın yöntem grupları
Mekanik deneyler
Çekme, basma, eğme, çentik darbe (Charpy), sertlik (Brinell, Vickers, Rockwell), yorulma, sünme ve kırılma tokluğu. Malzemenin yük altındaki davranışını sayısal olarak verir.
Tahribatsız muayene
Radyografi, ultrasonik muayene, penetrant, manyetik parçacık ve görsel muayene. Parçayı bozmadan yüzey ve iç kusurları arar; kaynaklı imalatın vazgeçilmez adımıdır.
Metalografi
Numune hazırlığı, dağlama ve mikroskobik inceleme. Tane boyutu, faz dağılımı, inklüzyon içeriği, karbürleme derinliği ve kaynak ısı etkisi altındaki bölge değerlendirilir.
Kimyasal analiz
Optik emisyon spektrometresi ve ıslak kimya ile alaşım bileşimi doğrulanır; malzeme sınıfının teyidi buradan geçer.
Korozyon davranışı
Tuz sisi, çukurcuk ve aralık korozyonu, intergranüler korozyon deneyleri. Paslanmaz çeliklerde ısıl işlem kalitesinin göstergesi olabilir.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- Malzeme sertifikası (EN 10204 3.1 gibi) bir deney raporu değildir; üreticinin beyanıdır. Kritik uygulamalarda bağımsız doğrulama yapılır ve bu ikisi karıştırılmamalıdır.
- ASTM ve ISO çekme deneyleri aynı büyüklükleri ölçer ama numune geometrileri farklıdır; sonuçlar birebir eşdeğer sayılmaz ve şartname hangisini istiyorsa o uygulanır.
- Sertlik ile dayanım arasındaki dönüşüm tabloları YAKLAŞIKTIR. Sertlikten akma dayanımı hesaplamak, malzeme kabulü için yeterli bir kanıt değildir.
- Tahribatsız muayenede "kusur bulunmadı" ifadesi, kusur olmadığı anlamına gelmez; yöntemin tespit sınırının altında kusur bulunabilir. Rapor uygulanan yöntemi ve hassasiyet seviyesini yazmalıdır.
- Kaynak dikişinin geçmesi, kaynakçının ya da prosedürün nitelendirilmiş olduğunu göstermez; ikisi ayrı süreçlerdir.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Malzeme sertifikasının doğrulanması ve gelen malzeme kabulü
- Kaynaklı imalatın onaylanması; kaynakçı ve prosedür nitelendirmesi
- Basınçlı ekipman ve yapı elemanlarının imalat kontrolü
- Arıza analizi ve saha hasarlarının kök nedeninin belirlenmesi
- Isıl işlem ve yüzey işlem proseslerinin doğrulanması
İlgili Testler
Sertlik Ölçümü Hakkında Sık Sorulan Sorular
Rockwell değeri Brinell'e çevrilebilir mi?
ASTM E140 çevrim tabloları yaklaşık değer verir ancak malzemeye bağlı sapma taşır. Şartname belirli bir ölçekte değer istiyorsa ölçüm doğrudan o ölçekte yapılmalıdır.