Aşınma | EUROLAB

Aşınma Testi (Wear Test) Nedir?

Aşınma testi, iki yüzeyin kontrollü temas ve hareket altında birbirine karşı madde kaybının ölçüldüğü deneydir. Kayıp kütle, hacim veya iz derinliği olarak ifade edilir.

Aşınma Testi (Wear Test) Amacı

Amaç, sürtünmeli çalışan parçaların ve kaplamaların servis ömrünü karşılaştırmalı olarak değerlendirmek; malzeme ve kaplama seçimine veri sağlamaktır.

Aşınma Testi (Wear Test) Hangi Ürünlere Uygulanır?

Kaplamalı ve yüzey işlemli parçalar
Yatak ve burç malzemeleri
Zemin kaplamaları
Otomotiv iç trim yüzeyleri
Kesici ve şekillendirme takımları

Aşınma Testi (Wear Test) Hangi Sektörlerde Kullanılır?

MetalÇelikMakineEndüstriyel EkipmanPlastik

Aşınma Testi (Wear Test) İçin İlgili Standartlar

ASTM G99
ISO 5470-1
ASTM G65
ASTM D4060
ISO 20808

Aşınma Testi (Wear Test) Koşulları

Temas düzeni: Pin-on-disc, blok-on-ring, kum-lastik tekerlek veya Taber tekerleği
Normal yük: Standartta veya şartnamede tanımlı sabit yük
Kayma mesafesi: Toplam mesafe veya çevrim sayısı olarak tanımlanır
Ortam: Kuru veya yağlı; sıcaklık ve nem kaydedilir

Aşınma Testi (Wear Test) Cihazı

Triboloji test cihazı (pin-on-disc)
Taber abrazyon cihazı
Hassas terazi (0,1 mg)
Profilometre veya optik iz ölçüm sistemi

Aşınma Testi (Wear Test) İçin Numune Gereksinimleri

Numune yüzeyi düz ve tanımlı pürüzlülükte olmalı
Test öncesi kütle hassas terazide ölçülmeli
Karşı eleman (pin, tekerlek) standarda uygun malzemede olmalı
Genellikle set başına en az üç numune

Aşınma Testi (Wear Test) Süresi

Kayma mesafesine veya çevrim sayısına bağlıdır. Tipik bir deney birkaç saat ile bir iş günü arasında sürer.

Aşınma Testi (Wear Test) Prosedürü

1Numune yüzeyi hazırlanır, kütlesi ve pürüzlülüğü ölçülür.
2Karşı eleman ve yük düzeni standarda göre kurulur.
3Tanımlı hız ve yükte kayma başlatılır.
4Belirlenen mesafe veya çevrim tamamlanır; sürtünme kuvveti kaydedilir.
5Numune temizlenir, kütlesi yeniden ölçülür ve iz profili alınır.
6Aşınma oranı hesaplanır.

Aşınma Testi (Wear Test) Kabul Kriterleri

Kabul kriteri şartnamede azami kütle kaybı, azami iz derinliği veya azami aşınma oranı olarak verilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Sonuç karşılaştırmalıdır: yük, hız, karşı eleman ve ortam değiştiğinde değerler karşılaştırılamaz. Bu yüzden tüm parametreler raporda yer alır.

Aşınma Testi (Wear Test) Raporu

Uygulanan standart ve temas düzeni
Normal yük, hız ve kayma mesafesi
Karşı eleman malzemesi
Kütle veya hacim kaybı ve aşınma oranı
Sürtünme katsayısı eğrisi ve iz profili

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

Malzeme ve kaplama şartnameleri
Otomotiv OEM yüzey standartları

Mekanik Testler — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Aşınma deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Mekanik deneyler, bir malzemenin ya da parçanın kuvvet altındaki davranışını ölçer. Aile statik yüklemeden (çekme, basma, eğme) zamana bağlı davranışlara (yorulma, sünme), sertlik ve aşınmadan kırılma tokluğuna kadar uzanır.

Bu deneylerin ortak özelliği, sonucun MALZEME ÖZELLİĞİ olarak raporlanmasıdır. Akma dayanımı ya da sertlik bir uygunluk kararı değildir; tasarımın ve ürün standardının karşılaştırma yapacağı sayısal veridir. Bu yüzden mekanik deney raporları çoğunlukla bir ürün onayının değil bir mühendislik kararının girdisidir — malzeme seçimi, emniyet katsayısı, ömür tahmini.

Statik ve dinamik davranış arasındaki ayrım alanı anlamanın anahtarıdır. Bir parça statik yükte hiç zorlanmıyor görünürken tekrarlı yükte kopabilir; yorulma kırılması akma dayanımının çok altındaki gerilmelerde oluşur ve uyarı vermez. Bu yüzden dönen, titreşen ya da çevrimli yük alan parçalarda çekme deneyi tek başına yeterli bir kanıt değildir.

Deney koşulları sonucu belirler ve bu, raporun okunabilirliği için kritiktir: numune geometrisi, yükleme hızı, sıcaklık, şartlandırma ve bağlama düzeni. Aynı malzeme farklı koşullarda farklı değer verir. Plastiklerde hız etkisi çok belirgindir, metallerde sıcaklık etkisi; kompozitlerde ise numune yönlenmesi sonucu tamamen değiştirir.

Sertlik alanın en çok yanlış kullanılan ölçümüdür. Hızlı, tahribatsıza yakın ve ucuz olduğu için sıklıkla dayanımın yerine kullanılır. Sertlikten dayanıma dönüşüm tabloları vardır ama YAKLAŞIKTIR ve malzeme grubuna bağlıdır; malzeme kabulünde tek kanıt olarak kullanılması hatalıdır.

Kırılma mekaniği tarafı özel bir yetkinlik gerektirir. Kırılma tokluğu ve yorulma çatlağı ilerleme hızı ölçümleri, çatlaklı bir yapının ne kadar dayanacağını hesaplamayı mümkün kılar; basınçlı ekipman, uçak yapısı ve boru hattı gibi alanlarda hasara tolerans tasarımının temelidir.

Bu alanın yöntem grupları

Statik deneyler
Çekme, basma, eğme, makaslama ve burulma. Akma ve çekme dayanımı, uzama ve elastisite modülü elde edilir.
Darbe deneyleri
Charpy ve Izod çentik darbe; malzemenin gevrek-sünek geçiş davranışı sıcaklığa bağlı olarak belirlenir.
Sertlik
Brinell, Vickers, Rockwell, Shore ve mikro sertlik. Yüzey işlem derinliği ve yerel dayanım farkları için değerlidir.
Yorulma
Kuvvet ve gerinim kontrollü eksenel yorulma, eğilmede yorulma; S-N eğrileri ve dayanım sınırı.
Sünme ve gerilme gevşemesi
Yüksek sıcaklıkta uzun süreli yük altındaki davranış; kazan, türbin ve basınçlı ekipman malzemelerinde belirleyici.
Kırılma mekaniği
Düzlem şekil değiştirme kırılma tokluğu, J integrali, CTOD ve yorulma çatlağı ilerleme hızı.
Aşınma ve sürtünme
Taber ve döner silindir abrazyon, sürtünme katsayısı ölçümleri.

Bu alanda sık karıştırılanlar

Sertlikten dayanım hesaplamak yaklaşıktır; malzeme kabulünde tek kanıt olarak kullanılamaz.
Statik dayanım yeterliliği yorulma dayanımını göstermez; çevrimli yük alan parçada ayrı deney gerekir.
Deney hızı ve sıcaklık raporlanmazsa sonuç karşılaştırılamaz — özellikle polimer ve kompozitlerde.
Deney numunesi ile gerçek parça aynı değeri vermeyebilir; kalıplama yönlenmesi, kaynak izi ve yüzey işlem farkı etkilidir.
Kompozitlerde numune yönlenmesi belirtilmeden verilen bir dayanım değeri anlamsızdır.
ASTM ve ISO karşılıkları aynı büyüklüğü ölçer ama numune geometrileri farklıdır; sonuçlar birebir eşdeğer sayılmaz.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Tasarım doğrulaması ve malzeme seçimi
Gelen malzeme kontrolü ve tedarikçi onayı
Ürün standardındaki mekanik gerekliliklerin karşılanması
Arıza analizi, ömür tahmini ve hasara tolerans hesabı
Isıl işlem ve yüzey işlem proseslerinin doğrulanması

İlgili Testler

Aşınma Testi (Wear Test) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Aşınma testi sonucu gerçek servis ömrünü verir mi?

Vermez. Test hızlandırılmış ve karşılaştırmalıdır. Gerçek ömür temas basıncı, yağlama, sıcaklık ve kirlilik gibi saha koşullarına bağlıdır.