ISO/IEC 17020:2026 yayımlandı: muayene kuruluşları için revize gereklilikler

ISO/IEC 17020, muayene yapan kuruluşların yetkinliğine ve tarafsızlığına ilişkin gereklilikleri belirler. Muayene akreditasyonunun dayanağı bu standarttır ve laboratuvar (ISO/IEC 17025) ya da belgelendirme (ISO/IEC 17065, 17021-1) akreditasyonundan AYRI bir kapsamdır.

Standardın kurduğu en bilinen ayrım, muayene kuruluşlarının tarafsızlık düzeyine göre A, B ve C tiplerine ayrılmasıdır. Tip, kuruluşun muayene ettiği tarafla ilişkisini ve dolayısıyla hangi işleri yapabileceğini belirler.

Bir akreditasyon standardı revize edildiğinde, akredite kuruluşlar yeni sürüme geçiş için ilan edilen süre içinde akreditasyon kuruluşunun değerlendirmesinden geçer. Geçiş yapılmadığında akreditasyon kapsamı geçerliliğini yitirir.

Geçişin yükü genellikle dokümantasyonda değil uygulamada olur: tarafsızlık risklerinin nasıl yönetildiği, personel yetkinliğinin nasıl kanıtlandığı ve muayene kayıtlarının nasıl izlenebilir tutulduğu yeniden gösterilir.

Muayene raporu alan bir kuruluş için asıl soru, raporu düzenleyen kuruluşun akreditasyon kapsamının o muayeneyi içerip içermediğidir. Akreditasyon genel bir yetki değil; kapsam belgesinde yazılı bir listedir.

Revizyon dönemlerinde bu kontrol daha da önemli hâle gelir: geçiş sürecindeki bir kuruluşun kapsamı geçici olarak değişebilir. Sözleşme öncesinde güncel kapsam belgesinin istenmesi en basit korumadır.

Bu yazı standardın kapsamına ve geçiş mekanizmasına ilişkindir; revizyonun madde bazındaki farkları ve geçiş takvimi için akreditasyon kuruluşunun duyurusu esas alınmalıdır.

Uygunluk değerlendirme dünyasında dört ayrı yetkinlik rejimi vardır ve bunlar bilinçli olarak birbirinden ayrılmıştır: laboratuvar, muayene kuruluşu, ürün belgelendirme kuruluşu ve sistem belgelendirme kuruluşu. Her biri farklı bir işi yapar ve farklı bir tarafsızlık riski taşır.

Muayene kuruluşunun işi ölçmek değil, KARAR VERMEKTİR: bir kaldırma donanımının kullanıma uygun olup olmadığına, bir kaynaklı imalatın kabul edilebilir olup olmadığına, bir asansörün periyodik kontrolünden geçip geçmediğine karar verir. Bu karar çoğu zaman yerinde, sınırlı sürede ve muayene edenin mesleki yargısına dayanarak verilir.

Bu yüzden standardın merkezinde tarafsızlık ve yetkinlik durur. Muayene kuruluşu, muayene ettiği nesnenin tasarımcısı, üreticisi, tedarikçisi ya da bakımcısı olduğunda kararı güvenilir sayılmaz; standart bu ilişkiyi kuruluş tiplerine ayırarak düzenler.

Standart muayene kuruluşlarını bağımsızlık derecelerine göre tiplere ayırır. En bağımsız tipte kuruluş, muayene ettiği nesneyle hiçbir ticari bağı olmayan üçüncü taraftır. Diğer tiplerde kuruluş, muayene ettiği nesnenin sahibi olan kuruluşun bir parçası olabilir ama bu durumda tarafsızlığı korumak için örgütsel ayrım ve karar bağımsızlığı kanıtlanmak zorundadır.

Bu ayrım ticari olarak doğrudan sonuç doğurur: bir müşterinin şartnamesi "bağımsız üçüncü taraf muayene" istiyorsa, kendi bünyesindeki muayene birimi tarafından yapılmış bir muayene o şartnameyi karşılamaz. Akreditasyon belgesinde kuruluşun hangi tip olarak akredite edildiği yazar ve şartname bununla karşılaştırılır.

Bir akreditasyon standardı revize edildiğinde kuruluşun yapması gereken iş, sistemi baştan kurmak değil FARK ANALİZİDİR: hangi maddenin ne yönde değiştiği, mevcut prosedürün bunu karşılayıp karşılamadığı ve karşılamıyorsa hangi kaydın üretilmesi gerektiği tek tek çıkarılır.

Deneyimin gösterdiği şey, revizyonların en çok kayıt tarafında yük getirdiğidir: gereklilik zaten uygulanıyor olabilir ama uygulandığının kanıtı dosyada bulunmayabilir. Denetimde sorun çıkaran nokta çoğunlukla budur.

Geçiş süresi akreditasyon kuruluşu tarafından ilan edilir ve gözetim ya da yeniden akreditasyon denetimiyle birleştirilebilir. Geçişi son döneme bırakmak, denetçi takviminin sıkıştığı dönemde randevu bulamamak anlamına gelir.