AB Makine Tüzüğü (EU) 2023/1230: CE işaretlemesinde 2027 geçişi yaklaşıyor

(AB) 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü 20 Ocak 2027'de zorunlu hâle geliyor. Bu tarihin en önemli özelliği, arkasında bir geçiş dönemi bulunmaması: tüzük tam olarak uygulanmaya başlarken 2006/42/AT Makine Yönetmeliği aynı gün uygulanmaz hâle geliyor.

Diğer pek çok AB düzenlemesinde görülen "eski çerçeveyle bir süre daha devam edebilirsiniz" esnekliği burada yok. Uygunluk dosyası 20 Ocak 2027'de yeni tüzüğe göre hazır değilse ürün o gün piyasaya arz edilemiyor.

Bir yönetmeliğin tüzüğe dönüşmesi ayrıca ulusal mevzuata aktarım aşamasının kalkması anlamına geliyor: kurallar üye ülkelerde doğrudan ve aynı metinle uygulanıyor.

Tüzüğün Ek I'i, onaylanmış kuruluş desteğiyle özel bir uygunluk değerlendirmesi gerektiren makineleri listeliyor. Liste iki bölüme ayrılmış durumda ve bu ayrım doğrudan izlenecek yolu belirliyor.

A bölümündeki kategorilerde onaylanmış kuruluşun devreye girmesi her hâlükârda zorunlu. B bölümünde ise yol daha esnek: uyumlaştırılmış standartların durumuna göre değişiyor.

Kullanılabilecek prosedürler arasında AB tip incelemesi, tam kalite güvencesi ve birim doğrulaması yer alıyor. Hangisinin seçileceği yalnızca teknik bir tercih değil; üretim hacmi ve ürün çeşitliliğiyle birlikte değerlendirilmesi gereken bir karar.

Tüzüğün en çok konuşulan yeniliği, güvenlik işlevini yerine getiren yapay zekâ sistemlerinin makineyi Ek I kapsamında yüksek riskli hâle getirmesi. Bu tanım, öz beyan seçeneğini ortadan kaldırıp üçüncü taraf onaylanmış kuruluş değerlendirmesini zorunlu kılıyor.

Sonuç, tasarım kararının uygunluk yolunu değiştirdiği bir durum: güvenlik fonksiyonunu öğrenen bir algoritmaya devretmek, dosyayı bambaşka bir rotaya sokuyor. Bu yüzden karar mühendislik toplantısında değil, uygunluk planlamasıyla birlikte alınmalı.

Siber güvenlik de tüzüğün başlıkları arasında: makinenin güvenlik işlevlerinin kasıtlı müdahaleye karşı korunması artık açık bir gereklilik olarak duruyor.

Onaylanmış kuruluş kapasitesi sınırlı bir kaynak ve tarih yaklaştıkça sıralar uzuyor. Ek I kapsamına giren bir ürün için başvurunun son aylara bırakılması, tarihte hazır olmama riskini doğrudan üretiyor.

Ek I kapsamına girmeyen ürünlerde de iş var: risk değerlendirmesinin, teknik dosyanın ve kullanım talimatının yeni tüzüğün yapısına göre gözden geçirilmesi gerekiyor. Bu, mevcut dosyanın üzerine yazılan bir güncelleme; sıfırdan bir çalışma değil ama tek oturumda bitmiyor.

Makine mevzuatının yenilenmesinin arkasındaki temel neden teknolojiktir: makineler artık yalnızca mekanik tehlike taşıyan yapılar değil, yazılım tarafından kontrol edilen, öğrenen ve ağa bağlanan sistemler hâline geldi.

Yeni düzen bu yüzden yazılım kaynaklı riskleri, yapay zekâ içeren güvenlik işlevlerini ve siber güvenliği açıkça kapsam içine aldı. Bir güvenlik işlevi yazılımla gerçekleştiriliyorsa, yazılımın güvenilirliği artık makinenin güvenliğinin parçasıdır.

İkinci yapısal değişiklik yüksek riskli makine listesinin yenilenmesi ve bu listedeki makinelerde onaylanmış kuruluşun rolünün netleştirilmesidir. Daha önce üretici kendi beyanına açık olan bazı kategoriler kuruluş kapsamına girebiliyor.

Yeni düzen kullanım kılavuzu ve uygunluk beyanının dijital olarak sunulmasına imkân verir; ancak bu bir muafiyet değildir: kullanıcının talebi hâlinde basılı kopya sağlanması ve güvenlik bilgilerinin erişilebilir olması korunur.

Dijital sunumun pratik koşulu erişimin kalıcılığıdır: bağlantının ürün ömrü boyunca çalışması ve içeriğin sürüm kontrollü tutulması gerekir. Kırık bir bağlantı, eksik kılavuzla eşdeğerdir.

Dil şartı değişmez: bilgi, ürünün satılacağı üye ülkenin resmî dilinde sunulur.

Geçiş, mevcut makinelerin toptan yeniden değerlendirilmesi anlamına gelmez: belirli bir tarihe kadar eski düzene göre piyasaya arz edilmiş makineler kendi rejiminde kalır.

Etki yeni tasarımlarda ve önemli değişikliğe uğrayan makinelerde görülür. "Önemli değişiklik" kavramı bu düzende kritiktir: bir makinenin işlevi, güvenlik sistemi ya da kullanım amacı değiştiğinde değişikliği yapan taraf yeni bir üretici konumuna geçebilir.

Kontrol edilebilir hazırlık kalemleri şunlardır: risk değerlendirmesinin yazılım ve siber güvenlik boyutlarıyla genişletilmesi, güvenlik işlevlerinin güvenilirlik düzeyinin belgelenmesi ve yüksek riskli liste karşısında ürün portföyünün taranması.