Ürün Karbon Ayak İzi (ISO 14067)

ISO 14067, bir ürünün karbon ayak izinin (CFP) yaşam döngüsü yaklaşımıyla hesaplanması ve raporlanması için şartları tanımlar. ISO 14040/44 metodolojisini temel alır ve yalnızca iklim değişikliği etki kategorisine odaklanır. Kuruluş envanterinden farkı, ölçüm biriminin kuruluş değil ÜRÜN olmasıdır.

Amaç, ürün bazında iklim etkisini sayısallaştırarak müşteri taleplerine yanıt vermek, tasarım kararlarını yönlendirmek ve ürün düzeyindeki iklim iddialarına dayanak oluşturmaktır.

• Müşterisinden ürün bazında karbon verisi istenen üreticiler
• EPD hazırlayan kuruluşlar
• Perakende zincirlerinin düşük karbon tedarik programlarına giren firmalar
• Ürün tasarımında karbon yoğunluğunu azaltmayı hedefleyen Ar-Ge ekipleri
• CBAM kapsamında gömülü emisyon hesaplayan ihracatçılar

• Fonksiyonel birimin tanımlanması — sonucun neye göre ifade edileceği
• Sistem sınırları: beşikten kapıya veya beşikten mezara
• Ürün kategori kuralları (PCR) ile ilişkinin kurulması
• Yaşam döngüsü envanteri: hammadde, üretim, taşıma, kullanım, ömür sonu
• Veri kalitesi şartları ve birincil-ikincil veri ayrımı
• Ayırma (allocation) kuralları ve çok çıktılı proseslerin ele alınması
• Geri dönüşümün modellenmesi
• Biyojenik karbon, arazi kullanımı değişikliği ve karbon depolamanın raporlanması
• Küresel ısınma potansiyeli (GWP) ile etki hesabı
• Belirsizlik ve duyarlılık analizi

• ISO 14067
• ISO 14040
• ISO 14044
• ISO 14025
• GHG Protocol Ürün Standardı

• ISO 14067
• ISO 14040
• ISO 14044
• ISO 14025
• GHG Protocol Ürün Standardı

1. 1Amaç ve Kapsam TanımıÇalışmanın amacı, fonksiyonel birim ve sistem sınırları (beşikten kapıya, beşikten mezara) tanımlanır. Bu iki tanım sonucu doğrudan belirler.
2. 2Ürün Kategori Kurallarının BelirlenmesiUygulanabilir bir PCR veya sektörel kural varsa esas alınır; karşılaştırılabilirlik ancak aynı kurallara uyulduğunda mümkündür.
3. 3Envanter AnaliziYaşam döngüsü boyunca girdi ve çıktı akışları toplanır: enerji, hammadde, taşıma, atık ve emisyonlar. Veri kalitesi şartları uygulanır.
4. 4Ayırma ve Modelleme KararlarıÇok çıktılı proseslerde ayırma (allocation) yöntemi, geri dönüşüm yaklaşımı ve biyojenik karbonun ele alınışı gerekçeleriyle belirlenir.
5. 5Etki DeğerlendirmesiEnvanter verisi seçilen etki kategorilerine göre hesaplanır; karbon ayak izinde küresel ısınma potansiyeli, su ayak izinde havza bazlı göstergeler kullanılır.
6. 6Yorumlama ve Duyarlılık AnaliziSonuçlar belirsizlik ve duyarlılık analiziyle birlikte yorumlanır; hangi varsayımın sonucu ne kadar değiştirdiği gösterilir.
7. 7Kritik Gözden Geçirme veya DoğrulamaSonuç kamuya açıklanacaksa bağımsız kritik gözden geçirme yapılır; EPD'de bu adım zorunludur.

Ayak izi çalışmalarında güvence, bağımsız kritik gözden geçirme (critical review) yoluyla sağlanır. Sonuç kamuya açıklanacaksa ve özellikle karşılaştırmalı bir iddia kurulacaksa, ISO 14040/44 kritik gözden geçirmeyi şart koşar. EPD'de doğrulama, program operatörünün kurallarına göre yürütülür ve zorunludur.

• Çalışmayı yapan taraf ve gözden geçiren uzman bilgileri
• Amaç, fonksiyonel birim ve sistem sınırları
• Uygulanan standart ve varsa ürün kategori kuralları
• Veri kaynakları, veri kalitesi ve referans yılı
• Ayırma yöntemi ve modelleme varsayımları
• Etki değerlendirme sonuçları
• Belirsizlik ve duyarlılık analizi
• Kritik gözden geçirme beyanı (yapıldıysa)

Ayak izi sonucu, tanımlanan fonksiyonel birim ve sistem sınırlarına bağlıdır; bu tanımlar değişirse sonuç da değişir. Farklı sistem sınırları veya farklı ürün kategori kurallarıyla hazırlanmış iki çalışma karşılaştırılamaz. Sonuç bir uygunluk beyanı değildir: düşük veya yüksek olması ürünün mevzuata uygun ya da aykırı olduğunu göstermez.

Sera gazı doğrulama ve geçerli kılma faaliyetleri ISO 14065 kapsamında akredite edilir; doğrulamanın kendisi ISO 14064-3'e göre yürütülür ve doğrulayıcı personelin yetkinliği ISO 14066 ile tanımlanır. Güvence denetimleri ise ISAE 3000 gibi güvence standartlarına tabidir ve akredite belgelendirme kapsamında değildir. Her iki çerçevede de tarafsızlık kuralı belirleyicidir: hesaplamayı yapan taraf aynı hesaplamayı doğrulayamaz. EUROLAB, ILAC ve IAF çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; hangi doğrulamanın akredite kapsamda sunulabildiği teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

• Su Ayak İzi (ISO 14046)
• LCA — Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi
• EPD — Çevresel Ürün Beyanı