Üçüncü Taraf Denetimi (Bağımsız Denetim)

Üçüncü taraf denetimi, denetlenen kuruluşla ve onun müşterileriyle ticari çıkar ilişkisi bulunmayan bağımsız bir kuruluş tarafından yürütülen denetimdir. Yönetim sistemi belgelendirmesinde bu denetim ISO/IEC 17021-1 kapsamında yapılır; tarafsızlık, yetkinlik ve karar bağımsızlığı standardın temel şartlarıdır.

Amaç, kuruluşun uygunluğu hakkında taraflardan bağımsız ve uluslararası olarak tanınan bir güvence üretmektir. Bu güvence, her müşterinin ayrı ayrı denetim yapması ihtiyacını azaltarak tedarik zincirindeki toplam denetim yükünü düşürür.

• Belgelendirme talep eden kuruluşlar
• Müşterilerinden akredite belge istenen tedarikçiler
• Kamu ihalelerine giren firmalar
• İhracatta uluslararası tanınırlık arayan üreticiler
• Birden çok müşteriye aynı güvenceyi sunmak isteyen kuruluşlar

Denetim kriteri, belgelendirmeye konu standart veya şemadır (ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001, ISO/IEC 27001, IATF 16949 vb.) ile kuruluşun kendi dokümantasyonu ve yürürlükteki mevzuattır. Kriter, denetimi yapan kuruluş tarafından değil şema tarafından belirlenir; bu, sonuçların kuruluşlar arasında karşılaştırılabilir olmasını sağlar.

• Standardın tüm şartlarının karşılanması
• Kapsam tanımının doğruluğu ve gerçek faaliyetle uyumu
• Süreçlerin uygulanma etkinliği
• Yasal ve diğer şartlara uyum
• İç denetim ve yönetimin gözden geçirmesi kayıtları
• Düzeltici faaliyetlerin etkinliği
• Performans göstergeleri ve hedeflerin izlenmesi
• Kaynak yeterliliği ve personel yetkinliği
• Dış kaynaklı süreçlerin kontrolü
• Belge ve marka kullanımının doğruluğu

• ISO/IEC 17021-1
• ISO/IEC 17065
• ISO 19011
• IAF zorunlu dokümanları

1. 1Denetim Programının OluşturulmasıDenetlenecek alanlar, sıklık ve öncelikler risk temelinde belirlenir. Program, kuruluşun büyüklüğüne ve süreç kritikliğine göre yıllık olarak planlanır.
2. 2Denetim Planı ve EkipDenetim amacı, kapsamı ve kriteri yazılı olarak tanımlanır; denetçi ekibi yetkinlik ve tarafsızlık gözetilerek atanır.
3. 3Doküman İncelemesiPolitika, prosedür, önceki denetim raporları ve düzeltici faaliyet kayıtları denetim öncesinde incelenir.
4. 4Açılış ToplantısıKapsam, yöntem, program ve raporlama biçimi denetlenen tarafa aktarılır.
5. 5Kanıt ToplamaGörüşme, kayıt incelemesi ve saha gözlemiyle objektif kanıt toplanır. Bulgu, kanıta dayanmayan bir görüş değil, doğrulanabilir bir tespittir.
6. 6Bulguların DeğerlendirilmesiToplanan kanıt denetim kriteriyle karşılaştırılır; uygunsuzluklar ve iyileştirme fırsatları sınıflandırılır.
7. 7Kapanış Toplantısı ve RaporBulgular denetlenen tarafa sunulur, itirazlar dinlenir ve denetim raporu düzenlenir.
8. 8Düzeltici Faaliyet TakibiUygunsuzluklar için kök neden analizi ve düzeltici faaliyet planı istenir; etkinliği doğrulanana kadar takip edilir.

Bulgular majör uygunsuzluk, minör uygunsuzluk ve gözlem olarak sınıflandırılır. Majör uygunsuzluk sistemin bir şartını karşılamadığını veya etkinliğinin bozulduğunu gösterir ve kapatılmadan belge düzenlenmez. Minör uygunsuzluklar tanımlı sürede kapatılır.

• Denetim amacı, kapsamı ve kriteri
• Denetim ekibi ve denetim tarihi
• Denetlenen alanlar ve görüşülen roller
• İncelenen kayıtlar
• Bulgular: uygunsuzluklar ve iyileştirme fırsatları
• Bulguya dayanak objektif kanıt
• Denetim sonucu ve genel değerlendirme
• Düzeltici faaliyet beklentisi ve süresi

Üçüncü taraf denetimi her durumda belgeye dönüşmez: belge, yalnızca akredite bir şema kapsamında ve bağımsız bir karar vericinin gözden geçirmesinden sonra düzenlenir. Akredite olmayan bir kuruluştan alınan denetim de üçüncü taraf denetimidir ancak akreditasyon zincirinin sağladığı uluslararası tanınırlığı taşımaz. Ayrıca belge, denetim anındaki sistemin uygunluğunu gösterir; ürünlerin tek tek kalitesini garanti etmez.

Denetimin akreditasyonu, denetimin türüne göre değişir. Yönetim sistemi belgelendirmesine dayanak olan üçüncü taraf denetimleri ISO/IEC 17021-1, ürün belgelendirmesine dayanak olanlar ISO/IEC 17065 kapsamında yürütülür ve bu kapsamlar akreditasyona tabidir. Birinci ve ikinci taraf denetimleri ile şema sahibinin kendi kurallarına bağlı denetimler (SMETA, amfori BSCI gibi) akredite belgelendirme kapsamında değildir; bunlar ISO 19011 kılavuzuna göre yürütülür ve rapor üretir. EUROLAB, ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında IAF çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; hangi denetimin akredite kapsamda sunulabildiği teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

• Birinci Taraf Denetimi
• İkinci Taraf Denetimi