Birinci Taraf Denetimi (İç Denetim)

Birinci taraf denetimi, bir kuruluşun kendi yönetim sistemini, süreçlerini ve uygulamalarını kendi adına denetlemesidir; yaygın adıyla iç denetimdir. Denetimi kuruluşun kendi personeli veya kuruluş adına görevlendirilen dış bir denetçi yürütebilir; belirleyici olan denetimin kimin adına yapıldığıdır.

Amaç, sistemin gerçekten uygulanıp uygulanmadığını kuruluşun kendisinin görmesidir. İç denetim aynı zamanda yönetim sistemi standartlarının zorunlu bir şartıdır: ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001 ve diğerleri belgelendirme öncesinde tamamlanmış bir iç denetim çevrimi ister.

• Yönetim sistemi kuran ve belgelendirmeye hazırlanan kuruluşlar
• Belgeli kuruluşlar (yıllık zorunlu iç denetim)
• İç denetim kaynağı yetersiz olup dışarıdan denetçi görevlendiren şirketler
• Çok sahalı kuruluşların merkez kalite fonksiyonları
• Yönetim kuruluna güvence sunması gereken üst yönetimler

Denetim kriteri kuruluşun kendisi tarafından belirlenir: uygulanan yönetim sistemi standardı (ISO 9001, ISO 14001 vb.), kuruluşun kendi prosedürleri, müşteri şartları ve yürürlükteki mevzuat. Kriter denetim planında yazılı olarak tanımlanır; kritersiz yapılan bir inceleme denetim sayılmaz.

• Yönetim sistemi standardının tüm maddelerinin kapsanması
• Süreçlerin tanımlandığı gibi uygulanıp uygulanmadığı
• Dokümante edilmiş bilgi ve kayıtların güncelliği
• Önceki denetim bulgularının kapatılma durumu
• Yasal ve diğer şartlara uyum
• Risk ve fırsatların ele alınması
• Hedeflerin izlenmesi ve performans göstergeleri
• Müşteri şikâyetleri ve geri bildirim yönetimi
• Süreçler arası arayüzler ve bilgi akışı
• Yönetimin gözden geçirmesine girdi hazırlığı

• ISO 19011
• ISO 9001
• ISO 14001
• ISO 45001
• ISO/IEC 27001

1. 1Denetim Programının OluşturulmasıDenetlenecek alanlar, sıklık ve öncelikler risk temelinde belirlenir. Program, kuruluşun büyüklüğüne ve süreç kritikliğine göre yıllık olarak planlanır.
2. 2Denetim Planı ve EkipDenetim amacı, kapsamı ve kriteri yazılı olarak tanımlanır; denetçi ekibi yetkinlik ve tarafsızlık gözetilerek atanır.
3. 3Doküman İncelemesiPolitika, prosedür, önceki denetim raporları ve düzeltici faaliyet kayıtları denetim öncesinde incelenir.
4. 4Açılış ToplantısıKapsam, yöntem, program ve raporlama biçimi denetlenen tarafa aktarılır.
5. 5Kanıt ToplamaGörüşme, kayıt incelemesi ve saha gözlemiyle objektif kanıt toplanır. Bulgu, kanıta dayanmayan bir görüş değil, doğrulanabilir bir tespittir.
6. 6Bulguların DeğerlendirilmesiToplanan kanıt denetim kriteriyle karşılaştırılır; uygunsuzluklar ve iyileştirme fırsatları sınıflandırılır.
7. 7Kapanış Toplantısı ve RaporBulgular denetlenen tarafa sunulur, itirazlar dinlenir ve denetim raporu düzenlenir.
8. 8Düzeltici Faaliyet TakibiUygunsuzluklar için kök neden analizi ve düzeltici faaliyet planı istenir; etkinliği doğrulanana kadar takip edilir.

Bulgular genellikle uygunsuzluk (majör/minör) ve iyileştirme fırsatı olarak sınıflandırılır. Sınıflandırma ölçeğini kuruluş kendisi belirler; önemli olan tutarlı uygulanması ve her bulgunun objektif kanıta dayandırılmasıdır.

• Denetim amacı, kapsamı ve kriteri
• Denetim ekibi ve denetim tarihi
• Denetlenen alanlar ve görüşülen roller
• İncelenen kayıtlar
• Bulgular: uygunsuzluklar ve iyileştirme fırsatları
• Bulguya dayanak objektif kanıt
• Denetim sonucu ve genel değerlendirme
• Düzeltici faaliyet beklentisi ve süresi

Birinci taraf denetimi kuruluşun kendi iç kaydıdır ve dışarıya sunulabilecek bir belge üretmez. Müşteriye veya belgelendirme kuruluşuna 'iç denetimden geçtik' denilerek bir uygunluk iddiası kurulamaz; iç denetim raporu ancak belgelendirme denetiminde sistemin işlediğine dair kanıt olarak incelenir. Denetimi dış bir danışman yapmış olsa bile denetim birinci taraf niteliğini korur.

Denetimin akreditasyonu, denetimin türüne göre değişir. Yönetim sistemi belgelendirmesine dayanak olan üçüncü taraf denetimleri ISO/IEC 17021-1, ürün belgelendirmesine dayanak olanlar ISO/IEC 17065 kapsamında yürütülür ve bu kapsamlar akreditasyona tabidir. Birinci ve ikinci taraf denetimleri ile şema sahibinin kendi kurallarına bağlı denetimler (SMETA, amfori BSCI gibi) akredite belgelendirme kapsamında değildir; bunlar ISO 19011 kılavuzuna göre yürütülür ve rapor üretir. EUROLAB, ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında IAF çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; hangi denetimin akredite kapsamda sunulabildiği teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

• İkinci Taraf Denetimi
• Üçüncü Taraf Denetimi