Due Diligence (Özen İncelemesi)

Due diligence, bir işleme (satın alma, yatırım, ortaklık, kredi) girmeden önce hedef kuruluşun risklerinin sistematik olarak incelenmesidir. Teknik, çevresel, sosyal, uyum ve operasyonel boyutlar ayrı ayrı ya da birlikte ele alınabilir.

Amaç, işlemin fiyatını ve koşullarını etkileyecek riskleri sözleşme imzalanmadan önce görmektir. İşlem sonrası ortaya çıkan bir çevresel yükümlülük veya yapısal sorun, alıcının üstlenmek zorunda kalacağı bir maliyete dönüşür.

• Şirket satın alma ve birleşme süreçlerindeki alıcılar
• Yatırım fonları ve girişim sermayesi şirketleri
• Kredi ve proje finansmanı sağlayan kuruluşlar
• Ortaklık veya joint venture kuracak şirketler
• Varlık (tesis, arazi, ekipman) satın alan işletmeler

Kriter, işlemin niteliğine göre alıcıyla birlikte belirlenir: teknik şartname ve mühendislik standartları, çevre mevzuatı, insan hakları ve iş mevzuatı, uyum çerçeveleri ve finansman kuruluşunun performans standartları.

• Yasal statü, izin, ruhsat ve lisansların geçerliliği
• Tesis, ekipman ve altyapının teknik durumu
• Kalan ömür ve gerekli yatırım (capex) kestirimi
• Çevresel yükümlülükler: kirlilik, atık, toprak ve yeraltı suyu
• İSG performansı ve kaza geçmişi
• Sosyal ve iş gücü riskleri, sendikal ilişkiler
• Uyum riskleri: rüşvet, yaptırım, veri koruma
• Tedarik zinciri bağımlılıkları ve süreklilik riski
• Sözleşmesel yükümlülükler ve devredilebilirlik
• Sigorta kapsamı ve geçmiş talepler
• Devam eden veya olası ihtilaflar
• Tespit edilen risklerin tahmini maliyeti

• ISO 19011
• ISO 31000
• OECD Özen Yükümlülüğü Rehberi
• ISO 14015

1. 1Amaç ve Kapsamın TanımlanmasıDeğerlendirmenin hangi karara girdi olacağı ve hangi alanları kapsayacağı yazılı olarak belirlenir.
2. 2Bilgi Talebiİncelenecek doküman, kayıt ve veriler listelenir ve talep edilir.
3. 3Doküman ve Veri İncelemesiSağlanan bilgiler incelenir; tutarsızlıklar ve eksikler belirlenir.
4. 4Saha Ziyareti ve GörüşmelerGerekiyorsa yerinde inceleme yapılır ve ilgili kişilerle görüşülür.
5. 5AnalizBulgular hedef kriter veya risk çerçevesiyle karşılaştırılır; boşluklar ve riskler önceliklendirilir.
6. 6RaporlamaBulgular, riskler ve öneriler karar vermeye elverişli biçimde raporlanır; kritik bulgular ayrıca öne çıkarılır.

Bulgular risk seviyesine ve tahmini finansal etkisine göre önceliklendirilir. Ayrıca her bulgu için işlem öncesi giderilmesi mi, fiyata yansıtılması mı yoksa sözleşmede teminata bağlanması mı gerektiği ayrımı yapılır.

• Değerlendirme amacı, kapsamı ve sınırları
• İncelenen doküman ve veri listesi
• Uygulanan kriter veya referans çerçeve
• Bulgular ve boşluklar
• Risklerin önceliklendirilmesi
• Öneriler ve tahmini iş yükü
• Bilgi kısıtları ve varsayımlar

Bu bir denetim değil değerlendirme hizmetidir ve akredite bir belge üretmez. Sonuç, sağlanan bilgilerin ve incelenen kapsamın sınırları içinde geçerlidir; eksik veya yanlış bilgi sonucu doğrudan etkiler. Değerlendirme bir garanti, teminat veya yatırım tavsiyesi değildir.

Denetimin akreditasyonu, denetimin türüne göre değişir. Yönetim sistemi belgelendirmesine dayanak olan üçüncü taraf denetimleri ISO/IEC 17021-1, ürün belgelendirmesine dayanak olanlar ISO/IEC 17065 kapsamında yürütülür ve bu kapsamlar akreditasyona tabidir. Birinci ve ikinci taraf denetimleri ile şema sahibinin kendi kurallarına bağlı denetimler (SMETA, amfori BSCI gibi) akredite belgelendirme kapsamında değildir; bunlar ISO 19011 kılavuzuna göre yürütülür ve rapor üretir. EUROLAB, ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında IAF çok taraflı tanınma anlaşmasına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir; hangi denetimin akredite kapsamda sunulabildiği teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

• Gap Analizi (Boşluk Analizi)