Sözlük

Terimler ve gerçek anlamları

Uygunluk değerlendirmede kelimeler birbirine benzer ama aynı şeyi anlatmaz: deney ile muayene, akreditasyon ile belgelendirme, kalibrasyon ile ayar farklı şeylerdir. Bu farklar burada.

33 terim

Uygunluk değerlendirmesi(Conformity assessment): Bir ürünün, sürecin veya sistemin belirlenmiş şartları karşılayıp karşılamadığının gösterilmesi. Deney, muayene ve belgelendirme bu üst başlığın altındaki farklı faaliyetlerdir.
Deney (test)(Testing): Bir ürünün bir veya birkaç özelliğinin tanımlı bir yönteme göre ölçülmesi. Deney bir sonuç üretir; o sonucun kabul edilebilir olup olmadığına karar vermez.
Muayene(Inspection): Ürünün, sürecin veya tesisin incelenmesi ve profesyonel yargıya dayanarak genel şartlara uygunluğunun belirlenmesi. Deneyden farkı, yargı içermesidir.; İlgili sayfa
Gözetim(Surveillance): Bir malın veya sürecin, üretim ya da sevkiyat aşamasında bağımsız bir tarafça izlenmesi ve doğrulanması. Ticarette çoğu zaman yükleme öncesi kontrolü ifade eder.; İlgili sayfa
Denetim(Audit): Bir yönetim sisteminin veya sürecin tanımlı ölçütlere uygunluğunun kanıt toplayarak ve nesnel biçimde değerlendirilmesi.; İlgili sayfa
Doğrulama(Verification): Bir beyanın veya verinin doğru ve güvenilir olduğunun bağımsız olarak teyit edilmesi. Sera gazı beyanları ve sürdürülebilirlik raporlarında sık kullanılır.; İlgili sayfa
Kalibrasyon(Calibration): Bir ölçüm cihazının gösterdiği değer ile bilinen bir referans arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Kalibrasyon cihazı ayarlamaz; sapmayı ve belirsizliği belgeler.; İlgili sayfa
Ölçüm belirsizliği(Measurement uncertainty): Ölçüm sonucuna atfedilen ve ölçülen büyüklüğün makul olarak dağılabileceği aralığı niteleyen parametre. Sınıra yakın sonuçlarda kararı doğrudan etkiler.
İzlenebilirlik(Metrological traceability): Bir ölçüm sonucunun, kesintisiz bir kalibrasyon zinciriyle ulusal veya uluslararası bir referansa bağlanabilmesi. Sonucun karşılaştırılabilir olmasının koşuludur.
Yeterlilik deneyi(Proficiency testing): Laboratuvarların aynı numuneyi analiz edip sonuçlarının karşılaştırıldığı programlar. Laboratuvarın başarımını dışarıdan gösteren temel kanıtlardan biridir.
Tahribatsız muayene (NDT)(Non-destructive testing): Parçaya kalıcı zarar vermeden süreksizlik arayan muayene yöntemleri: ultrasonik, radyografik, manyetik parçacık, penetrant ve girdap akımı gibi.; İlgili sayfa
Akreditasyon(Accreditation): Bir uygunluk değerlendirme kuruluşunun belirli faaliyetleri yürütmeye yetkin olduğunun yetkili bir akreditasyon kurumunca resmen tanınması. Akreditasyon her zaman bir KAPSAMLA birlikte anlamlıdır.; İlgili sayfa
Akreditasyon kapsamı(Scope of accreditation): Kuruluşun hangi deneyleri, hangi yöntemlerle ve hangi ürünlerde yapmaya yetkili olduğunu tanımlayan liste. Kapsam dışındaki bir deney akredite değildir.; İlgili sayfa
ISO/IEC 17025: Deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yetkinliği için genel şartları tanımlayan standart. Laboratuvar akreditasyonunun temelidir.
ISO/IEC 17020: Muayene yapan kuruluşların işletimi için şartları tanımlayan standart. Muayene ve gözetim faaliyetleri bu şema altında akredite edilir.
ISO/IEC 17065: Ürün, proses ve hizmet belgelendirmesi yapan kuruluşlar için şartları tanımlayan standart. Ürün belgelendirmesi bu şema altındadır.
ISO/IEC 17021-1: Yönetim sistemi belgelendirmesi yapan kuruluşlar için şartları tanımlayan standart. ISO 9001 gibi sistem belgelendirmeleri bu şemaya bağlıdır.
Onaylanmış kuruluş(Notified body): AB mevzuatı kapsamında uygunluk değerlendirme görevlerini yürütmek üzere bir üye devlet tarafından Komisyon'a bildirilmiş kuruluş. Her mevzuat için ayrı bildirim gerekir.
Uygunluk beyanı(Declaration of conformity): Üreticinin, ürününün ilgili mevzuatın şartlarını karşıladığını kendi sorumluluğu altında yazılı olarak beyan etmesi. CE işaretinin arkasındaki belgedir.
Teknik dosya(Technical file): Ürünün mevzuata uygunluğunu gösteren belgelerin bütünü: çizimler, risk değerlendirmesi, uygulanan standartlar, deney raporları ve uygunluk beyanı.
Uyumlaştırılmış standart(Harmonised standard): AB Resmî Gazetesi'nde ilan edilmiş, uygulandığında ilgili mevzuat şartlarının karşılandığı varsayımını (uygunluk karinesi) sağlayan standart.
Uygunluk değerlendirme modülü(Conformity assessment module): AB mevzuatında uygunluğun hangi yolla gösterileceğini tanımlayan yordamlar (A, B, C, D, H gibi). Modül seçimi ürünün risk sınıfına bağlıdır.
CE işareti(CE marking): Ürünün, kendisine uygulanan bütün ilgili AB mevzuatının şartlarını karşıladığına dair üretici beyanının görünür işareti. Tek başına bir kalite göstergesi değildir.
Tip onayı(Type approval): Bir araç veya aksam tipinin, ilgili regülasyonun şartlarını karşıladığının onay kuruluşu tarafından onaylanması. Laboratuvar rapor verir, onayı kuruluş verir.; İlgili sayfa
Yetkili temsilci(Authorised representative): Üretici adına belirli görevleri yerine getirmek üzere yazılı olarak yetkilendirilen, hedef pazarda yerleşik gerçek veya tüzel kişi. Bazı pazarlarda zorunludur.
PVoC(Pre-Export Verification of Conformity): Bazı ülkelerin ithalattan önce, sevkiyat ülkesinde yürütülmesini istediği uygunluk doğrulama programı. Sonucunda uygunluk belgesi düzenlenir.; İlgili sayfa
MRL(Maximum Residue Limit): Gıdada bir pestisit veya kalıntı için mevzuatça izin verilen azami düzey. Bir toksikoloji sınırı değil, iyi tarım uygulamalarının beklenen üst sınırıdır.
Şahit numune(Retained sample): Aynı partiden ayrılan ve saklanan ikinci numune seti. Sonuç tartışmaya açıldığında tekrar deneye imkân verir.; İlgili sayfa
Kabul kriteri(Acceptance criterion): Bir deney sonucunun uygun sayılması için karşılaması gereken sınır. Yöntem standardından değil, ürün standardından veya müşteri şartnamesinden gelir.
Uyarlama (tailoring)(Tailoring): Bir çevresel deney programının, ürünün gerçek yaşam döngüsüne göre seçilmesi ve şiddetinin belirlenmesi. MIL-STD-810'un temel yaklaşımıdır.; İlgili sayfa
Raf ömrü çalışması(Shelf life study): Ürünün beyan edilen saklama koşullarında ne kadar süre güvenli ve kabul edilebilir kaldığını gösteren planlı izleme çalışması.; İlgili sayfa
Biyoyük(Bioburden): Sterilizasyon öncesinde ürün üzerinde bulunan canlı mikroorganizma popülasyonu. Sterilizasyon dozu bu yüke göre belirlenir.
Tarafsızlık(Impartiality): Uygunluk değerlendirme kararının çıkar ilişkilerinden etkilenmemesi. Aynı kuruluşun hem danışmanlık hem belgelendirme yapması bu ilkeyi zedeler.; İlgili sayfa